ШХАРА - ЩХЬЭРЭ

Мы цIэр зезыхьэ бгыр Урысей Федерацэмрэ Куржымрэ я гъунапкъэр зыгъэбелджылы Кавказ Шытх Нэхъыщхьэм и нэхъ лъагапIэ дыдэхэм ящыщ зыщ (и уардагъэкIэ псоми ефIэкI Iуащхьэмахуэ зэлъэгэкIыр тIэкIу нэхъ хуэищхъэрэкIэ щыIэ Гуэдзэн Шытхырщ).
Псалъэм къыдэкIуэу къыхэдгъэщынщи, Куржым и Сонэ щIыналъэм щежэх псыхэм я нэхъ ин Ингури и къыщIэдзапIэ нэхъыщхьэу къалъытэр Шхара – Щхьэрэ Iуащхьэ зэкIэлъыпытым ипщэ лъэныкъуэмкIэ щыIэ и лэдэх куухэрщ. Бгы екIуэкIым ищхъэрэкIэ гъэза и джабэщIхэм зытрагъэщIащ Кавказым и мылылъэ нэхъ кIыхь дыдэу къалъытэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и Безенги псыхъуэм ищхьэхэмкIэ щыIэ, километр I2-м нэблагъэ я кIыхьагъыу зэхэпцIыхьыжа уэсукхъуэ абрагъуэхэм.
          ФIэщыгъэр къызытехъукIам ехьэлIауэ
     БгъэдыхьэкIэ зыбжанэ щыIэщ. Япэр балъкъэрыбзэм хэт «ушхара» псалъэм, «зыуэ щымыт», «зэпкърыгуэшыкIа» мыхьэнэхэр къызэрыкIым, къытехъукIауэ къызэралъытэрщ. Апхуэдэу щIыхуагъэфащэм и зы щхьэусыгъуэщ Шхара бгы екIуэкIыр къуэладжэ уэххэмкIэ зэрызэпыгъэщхьэхукIамрэ езыри лъагапIэ зыбжанэу зэрызэкIэлъыгъэкIуамрэ (нэхъыщхьэм - метр 520I-рэ, къухьэпIэмкIэ щыIэм - 5057-рэ, къуэкIыпIэмкIэ гъэзам 4866-рэ я лъагагъщ).
ЕтIуанэ еплъыкIэр епхащ куржы-сонэбзэм хэт «чхара» псалъэу «ебгъуанэ» къызэрыкIым. КъызэрыбгурыIуэн хуейуэ зытрагъэчыныхьри «ебгъуанэ лъагапIэ» мыхьэнэр иIэущ. Ар сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, аранэ екIуэкIым ипщэ лъэныкъуэмкIэ (КуржымкIэ) ущыIэу, къухьэпIэмкIэ къыщегъэжьауэ къыщеббжэкIмэ, Шхара и нэхъ папцIапIэ дыдэр ебгъуанэщ.
ЩIыуэпсыр фIыуэ зылъагъухэм яхэтщ щIыпIэцIэр сонэбзэм хэт «шхара» псалъэу «къуэлэн» е «кусэ» мыхьэнэхэр къызэрыкIым къытехъукIауэ къэзылъытэхэри. Къызыхахыр бгым и къырылъэ нэкIухэр зэрызэхэухуэна и пкъыгъуэхэр зэрызэхуэмыдэрщ.
Къыхэгъэщыпхъэщ, Iуащхьэм зэреджэ «Шхара» фIэщыгъэм и пэщIэдзэр адыгэбзэм хэт «щхьэ» псалъэм, и етIуанэ Iыхьэр абхъазыбзэм куэдрэ къыщагъэсэбэп «ра» суффиксым зэрытехуэм къыхэкIыу, щIыпIэцIэр «ЩхьэщылъагыкI» мыхьэнэм хуэзыгъакIуэхэри зэрыщыIэр.             
Мыри дэщIыгъужыпхъэщ                 
Куржым и къуршхэм я нэхъ лъагапIэ дыдэу ябж Шхара бгым ипщэкIэ гъэза и джабэщIхэр хэщIапIэ яхуэхъуащ бгылъэ-къырылъэхэм нэхъ лъагэ дыдэу щитIысыкIахэм ящыщу къалъытэ Ушгули сонэ жылагъуэм хыхьэ къуажэхэу Жибиани, Чажаши, Чеибиани, Муркмели сымэ.

КЪУМАХУЭ Аслъэн.

Поделиться:

ЧИТАТЬ ТАКЖЕ:

28.06.2022 - 09:34

ТЕКIУЭНЫГЪЭМ ХЭЛЪХЬЭНЫГЪЭШХУЭ ХУАЩI

Грознэ къалэм щекIуэкIащ IэпщэрызауэмкIэ Урысей Федерацэм и МЧС-м и чемпионат. Абы хэтащ федеральнэ щIыналъэхэм я командэ къыхэхахэр.

28.06.2022 - 09:33

МИНИСТРЫМ И ПСАЛЪЭ ГУАПЭХЭР

КъБР-м узыншагъэр хъумэнымкIэ и министр Къалэбатэ Рустамрэ Лэскэн район администрацэм и унафэщI Инжыджокъуэ Сэфарбийрэ щыIащ Анзорей къуажэм дэт курыт школ №I-м и 9-нэ классыр къэзыуха ныбжьыщIэхэм

28.06.2022 - 09:33

НЫБЖЬЫЩIЭХЭМ Я ЗЭПЕУЭ

Налшык къалэм щекIуэкIащ «Шиповка юных» атлетикэ псынщIэ четырехборьемкIэ зэхьэзэхуэ зэIуха. Абы хэтащ 2007-2008, 2009-20I0, 20II-20I2 гъэхэм къалъхуахэмрэ.

27.06.2022 - 09:38

И ЩХЬЭР И ЛЭЖЬЫГЪЭМ ЕГЪЭЛЪАПIЭ

Жылэм и цIэр фIыкIэ зыгъэIуа, и пщIэр зыIэта цIыху щэджащэ куэд къыдэкIащ Хьэтуей къуажэ цIыкIум.

27.06.2022 - 09:35

И ЩХЬЭР И ЛЭЖЬЫГЪЭМ ЕГЪЭЛЪАПIЭ

Жылэм и цIэр фIыкIэ зыгъэIуа, и пщIэр зыIэта цIыху щэджащэ куэд къыдэкIащ Хьэтуей къуажэ цIыкIум.