ЦЕРЕРЭ НЭХЪ ТРАГЪАЩIЭ

Къэрал куэдым я астрономхэр зэрегупсысымкIэ, уафэщIхэм ящыщу цIыхухэр нэхъ здэбгъэIэпхъуэ хъунур ЩIы Хъурейм къедза Мазэрщ е ди планетэм хуэдэу Дыгъэм и хъуреягъыр къэзыкIухь Марсырщ. 
Пэжщ, а щIэныгъэлI дыдэхэм зэрыжаIэмкIи, зи гугъу ящI уафэщIхэм цIыхухэр щрагъэпсых къудей мыхъуу, зэман кIыхьым къриубыдэу щагъэпсэуныр хуабжьу узытегушхуэ мыхъун Iуэхущ, а «хэгъэгухэм» я IэмыщIэ уихуэныр зэрыдзыхьщIыгъуэджэ дыдэм къыхэкIыу. 
АтIэми, щыIэщ нэгъуэщI еплъыкIэ зиIэхэри. Финляндием метеорологиемкIэ и институт нэхъыщхьэм (FMI) и лэжьакIуэ, физик Янхунен Пеккэ къызэрилъытэмкIэ, ЩIы Хъурейм тес цIыхухэм хьэршым псэупIэ псом япэу нэхъ щаухуэфынур Юпитерымрэ Марсымрэ я зэхуаку дэт астероид «бгырыпхым» хыхьэ планетэ цIыкIужьейхэм я нэхъ ин Церерэ и къэухьырщ. 
АтIэми, арагъэнущ хьэщIагъэ къызэрыщыдахыным хуэмыхьэзырыщэ уафэщIхэм цIыхухэр щедгъэтIысэх нэхърэ, абыхэм я зэхуаку дэт уэгу нэщIым тегушхуэхэм хэщIапIэ ящыхуэхъуфын базэхэр щаухуэмэ зэрынэхъыфIым еджагъэшхуэхэр иужьрей зэманым нэхъ егупсыс щIэхъуари. Дызыхуеину псомкIи къызыхуэтыншэу зэгъэпэща апхуэдэ егъэзыпIэхэм, къызэрабжауэ, цIыху мин Iэджи щызэгъэфынущ. 
Къытедгъэзэж щIыкIэу къыхэдгъэщынщи, Янхунен Пеккэ и лэжьыгъэм къызэрыщигъэлъэгъуамкIэ, хьэршым апхуэдэ ухуэныгъэ абрагъуэхэр щыпщIынымкIэ мы зэманым нэхъ зэгъыу щытыр ищхьэкIэ зи гугъу тщIа Церерэ и Iэхэлъахэрщ. ЩIэныгъэлIым зэрыжиIэмкIэ, абдежым щаухуэну базэр а уафэщI цIыкIум зэрыпыIудзауэ къыщIидзынур (зэрызыщIишэ гравитацэм зэрызихъуэжым елъытауэ) километр 1000 иримыкъущ. Ауэ щыхъукIи, а Iуэхум «хэщIапIэ абрагъуэм» фIагъ Iэджи къыхудэкIуэнущ: ар зыхуей хуагъэзэн, и кIэм нэсу зэтраухуэн щхьэкIэ зыхуеину пкъыгъуэхэмрэ ерыскъыпхъэхэмрэ ящыщу нэхъ зэмыкIуэкIынухэр, езы Церерэм къигъэщIыжауэ и гущIыIум щызепсыпсэу гу зыщылъата псыр, и щIыгум къыщахута азотыр, углеродыр, нэгъуэщIхэри, гугъу дыдэ демыхьу, а уафэщI цIыкIум щхьэщылъэтыкIыу щхьэщытыну базэм къахудэIэтеинущ. 
Церерэ (зэпэхъурей топым едгъэщхьмэ) и зэпрыупIэр зэрыхъур километр 950-рэ хуэдизщ, и щIы щхьэфэм, псори зэхэту, къыхузэщIэубыдэр километр зэбгъузэнатIи 3-м нызэрыхьэсщ, е, нэгъуэщI жытIэмэ, ди планетэм щIыгуу щыщыIэм и процент 1,9-м нэблагъэщ, ар, зэдгъапщэмэ, зэрыхъур Аргентинэ къэралым иубыд щIы щхьэфэм хуэдизщ. УафэщI цIыкIур псори дызэпхыжа Дыгъэм илъэси 4,6-кIэ йокIэрэхъуэкI. И экваторым деж щыщыIэ гравитацэм узэрыщызэщIишэфыну къарур зэрыхъур g-м и Iыхьэ 0,028-м нызэрыхьэсщ е, нэгъуэщIу жытIэмэ, дызэсэжа ди хьэлъагъым и процент 97,2-р «щыкIэрыхунущ». 
Телъыджэр аращи, астрономхэм къызэрабжамкIэ, Церерэ и процент 25-р псыщ (ар мащIэкъым), и нэхъыбэм узыщрихьэлIэнури и мантиерщ (и щIы щIагъырщ).
КЪУМАХУЭ Аслъэн.

Поделиться:

ЧИТАТЬ ТАКЖЕ:

02.03.2024 - 12:25

МЫГЪЭРЕЙ БЭДРЭЖАНЫР КЪРАХЬЭЛIЭЖ

«Чегем-Агро» IуэхущIапIэм иджыблагъэ щызэхэтащ мы гъэм япэу къагъэкIа бэдрэжанхэр къыщIэчын зэрыщIадзэм теухуа зэIущIэ. ЦIыхухэм фIыуэ ялъагъу а хадэхэкIыр щыIуахыжынущ гектар 37,6-м.

02.03.2024 - 12:25

ЗЫ ДЫЩЭРЭ ДОМБЕЯКЪР

Алыдж-урым бэнэкIэ

Зы дыщэрэ домбеякърэ

02.03.2024 - 10:01

СПОРТЫР УЗЫНШАГЪЭМ И ЛЪАБЖЬЭЩ

Физкультурэмрэ спортымрэ Къэбэрдей-Балъкъэрым зыщегъэужьыным, абы цIыху нэхъыбэ къыхэшэным мыхьэнэшхуэ республикэм щрат. Сыту жыпIэмэ, щIэблэ узыншэ диIэнымкIэ шэсыпIэхэм ар ящыщу къалъытэ.

02.03.2024 - 09:03

УРЫСЕЙ ЧЕМПИОНАТЫМ МАКIУЭ

Кавказ Ищхъэрэм и щIыналъэхэм бэнэкIэ хуитымкIэ я чемпионат иджыблагъэ Налшык къалэм щызэхэтащ.

01.03.2024 - 09:03

БАХЪСЭН ЩIЫНАЛЪЭ ЗЭПЕУЭМ

Бахъсэн щIыналъэм щыщ Къулъкъужын Ищхъэрэ къуажэм иджыблагъэ щекIуэкIащ Олимп джэгухэм хыхьэ тхэквондо спорт лIэужьыгъуэмкIэ (ВТФ) зэхьэзэхуэ.