СызэIэза сабиймрэ абы и анэмрэ я нэгухэм кърих гуфIэгъуэм си гур хегъахъуэ

СПИД-мрэ узыфэ зэрыцIалэ­хэмрэ защыхъумэнымкIэ, абыхэм япэщIэтынымкIэ республикэ центрырщ коронавирусым щеIэ-зэ япэ госпиталыр къыщызэ­Iуахар. Къапэщылъыр зэрымы­Iуэху тыншыр, я гъащIэмкIи ­шынагъуэншэу зэ­ры­щымытыр къа­гурыIуэми, абы и лэжьакIуэ-хэр гугъуехьым къыпимыкIуэту узыфэм жылагъуэр зэрыща­хъумэным я зэфIэкIи, я къаруи ­халъхьащ. Япэ махуэхэм щегъэ­жьауэ IэнатIэм пэрытхэм ящыщщ нобэ ди псэлъэгъу бзылъхугъэр - медицинэ щIэныгъэхэм я кан­дидат, узыфэ зэрыцIалэхэр зыпкъ­рытхэм еIэзэ ­дохутыр, пе­диатр, центрым и къудамэ №-3-м и унафэщI КIуэкIуэ Мадинэ Тэлэдин и пхъур.
- IэщIагъэ схуэхъунум куэдрэ сегупсысакъым. СызэрыцIыкIурэ си щхьэм илъыр дохутыр Iуэхут. Абы-кIэ щапхъэ зытесхыни гъуазэ ­схуэхъуни ди унэм щIэст. Си анэр илъэс 40-кIэ узыфэ зэрыцIалэхэр зэфыкIхэм еIэзэ дохутыру, педиатру лэжьащ. Сэри абы и лъагъуэм срикIуэжащ, - къыщIедзэ псалъэмакъыр Мадинэ. - Узыфэ зэры­цIалэхэм ще­Iэзэ сымаджэщым япэу сыщыкIуам си ныбжьыр илъэси­щым иту арат. Абдеж щегъэ­жьауэ си анэм и лэ­жьа­пIэм куэдрэ тезгъэзащ, и лэ­жьэгъухэр псори зэзгъэ­цIыхуащ. Медицинэ литературэ щIэх-щIэ­хыурэ седжэрт, къыщыхъу щыIэт абы фIыуэ зэрыхэсщIыкIым сыкъэзыухъуреихьхэр къыщигъэу­Iэбжь, апхуэдэуи сэ къэсщIахэмкIэ сфIэ­гъэщIэгъуэну си ныбжьэ­гъу­хэми садэгуашэрт. Япэ классым ­сы­щыщIэсым плъыжь зэблэдза ­з­ытет хъуржын цIыкIур си плIэм илъу, медицинэ дамыгъэр зытет щэкI кIапэр си Iэблэм къешэкIауэ къэскIухьырт. Псоми ящIэрт сэ ­дохутыр IэщIагъэм сызэрыщIэ­хъуэп­сыр. Сыщылэ­жьэ­ну ­сы­­зы­хуейри узы­фэ зэры­цIалэхэм щеIэзэ сымаджэщырт: ­до­ху- ­­тырыфIхэр щыIэт абы, зыу­жьы­ныгъэхэр щекIуэкIми жьыр ирамыгъэкIуэтэкIыу, абы и Iыхьэ гуэрхэр IуэхугъуэщIэхэм я лъаб­жьэу IэнатIэр ирагъэфIакIуэрт. КъБКъУ-м и медицинэ факультетым сыщыщIэс­ми сыкIуэу щытащ сымаджэ­щым, абы къыхэкIыу Iэмал сиIэщ IуэхущIапIэм и блэкIамрэ и нобэмрэ ­зэзгъэпщэну. Иджы си ординаторхэр центрым и тхыдэми хэзгъэ­гъуазэу абыхэм сахутопсэлъыхь.
- Мадинэ, уи IэщIагъэм щыпча япэ лъэбакъуэхэр нобэ сыт хуэдэу уи нэгу къызэрыщIыхьэжыр?
- Абы хъыбар гъэщIэгъуэн иIэщ. ЕплIанэ курсыр къэзуха нэужь, ­гъэмахуэ лъэхъэнэм къриубыдэу Узыфэ зэрыцIалэхэм щеIэзэ сы­маджэщым и процедурэ пэшым лэжьыгъэм и пIалъэм зыщыхэзгъэ­гъуэзэну мурад сщIат. АрщхьэкIэ шэ щызэрахьэ пщэфIапIэр мед­сестра хуэныкъуэти, абы сыкIуэн ­хуей хъуащ. Пщэдджыжь къэс сыхьэти 7-м шэ къэзышэ маши-нэр къакIуэрт. Литр 50 зэрыхуэ кIэст­ру­лышхуитIым шэр кърагъа­хъуэрт. Абы щыгъуэм сэ килограмм 45-рэ си хьэлъагъыу арат, нобэми къыс­хуэщIэркъым а кIэструлыш­хуэхэр къызэресхьэкIыу щытар. ­Ап­хуэдэурэ тхьэмахуитI блэкIащ. ­Махуэ гуэрым шэ къэзышэ маши­нэмрэ сэрэ ды­зэблэкIащ: сэ сыкъыкIэрыхуат е ар нэхъ пасэу ­къэ­кIуат. Сытми, а пщэдджыжьым шэ диIэтэкъым. Сымаджэщым и ­дохутыр нэхъыщхьэм и деж сы­кIуэри, Iуэхур зыIутыр жес­Iащ. Къы­зэ­ры­щIэкIамкIэ, шэ щы­зэ­рахьэ пщэ­фIапIэм сызэрыщыIэр ищIэжыртэкъым. «Иджыри къэс абы ­ущы­лажьэу ара?» - жиIэри игъэ­щIа­гъуэу къызэупщIащ. СыщIэ­кIуа Iуэхур зэхэкIыжащ, а махуэм зы­хуеину шэр къагъуэтащ. Абы щы­гъуэм дохутыр нэхъыщхьэм сы­зэ­рылажьэм щыхьэт техъуэ тхылъыр къыс­хузэIуихащ, япэ тхыгъэу «Шэ щызэрахьэ пщэфIапIэм и мед­сестра» жиIэу иту. Апхуэдэу ­къежьащ си лэжьыгъэ гъуэгуанэр, ар куэдрэ гуапэу сигу къокIыж. ­Къапщтэмэ, шэхэкI ерыскъыгъуэ­хэр гъэхьэзырынри ­гъа­щIэм къы­щыс­щхьэпэжащ. ИужькIэ, сабий узыфэ зэрыцIалэхэмкIэ интернатурэм си щIэныгъэм щыхэзгъэхъуа нэужь, дохутыру къэзгъэзэжащ.
- Лэжьыгъэм уи гъащIэм сыт хуэдэ мы­хьэнэ щигъэзащIэрэ?
- Узыншагъэр хъумэ­ныр ди къалэн нэ­хъыщ­хьэу щыщыткIэ, дохутырхэм къ­ы­хэтха IэщIагъэм ди гъа­щIэм увыпIэ щхьэ­хуэ зэры­щиу­быдыр гу­ры­Iуэ­гъуэщ. СызэIэзэр ­­сабий­хэращи, абыхэм я гъащIэмкIэ, я узыншагъэмкIэ жэуаплы­ны­гъэшхуэ си пщэ къыдохуэ. А цIы­кIу­хэм я узыр пэжу къэху­тэным, я хущхъуэгъуэ къэгъуэ­ты­ным куэдкIэ елъы­тащ я ­гъащIэ ­псокIэ яIэну узыншагъэр зыхуэдэнур. Абы къы­хэкIыу дэтхэнэ зы сабийми гулъытэ, бгъэдыхьэкIэ щхьэхуэхэр яхузиIэщ. А цIыкIухэм ящыщ  дэтхэнэми и щIыбагъ лъэпкъ псо къыдэтщ. Ар адэ-анэм я закъуэкъым - лъэныкъуитIымкIи я адэш­хуэ-анэшхуэхэр, адэшып­хъу-адэ къуэшхэр, анэ шыпхъуанэ дэлъхухэр. Псоми дохутырым и жыIэр зэхахыну хуейщи, абыхэми зэрыхъукIэ дакъы­зэ­рыдекIуэ­кIы­ным иужь дитщ. Ар педиатрым и ­лэ­жьыгъэм хэлъ щхьэ­хуэ­ныгъэхэм ящыщщ. Хъужауэ сымаджэщым щIэкIыж сабиймрэ абыи анэмрэ я нэгухэм кърих гу­-фIэ­гъуэр слъа­гъуныр си дежкIэ гухэ­хъуэщ.
- Мадинэ, уи лэжьэгъуэ махуэр дауэ зэрыубзыхуар?
- Пщэдджыжьым сыхьэти 8-м ­сы­къэсу лэжьапIэм сыкъокIуэ. Илъэс 30-м къриубыдэу къэ­хъуа­къым сыкъыщыкIэрыхуа. Сэ фIыуэ хызощIыкI жэщ плъы­рыгъуэр зэры­хьэлъэм, абы къы­хэкIыу си медсестрахэм я лэжьэ­гъуэ зэб­лэ­кIыгъуэр сыхьэти 8 ­щыхъуам зэ­фIэкIауэ щытын ­хуейщ. Къыздэлажьэ медсестрахэр республикэм щынэхъыфIхэм ящыщщ жыс­Iэми, езгъэлеяуэ къысщы­хъуркъым, я IэнатIэм фIыуэ хащIы­кIыу, жэуаплы­ныгъэ яхэлъу пэ­рытщи. Махуэр зэ­рекIуэкIынур пщэдджыжьым ­доуб­зыху. Сымаджэ къытхуашамэ, я Iуэхур зэхы­догъэкI, реанимацэм щIэлъ диIэмэ, псом япэу абыхэм я щытыкIэм зыщыдогъэгъуазэ. Адэ­кIэ сэ си нэIэ зытет къудамэм щIэлъ дэтхэнэ сы­ма­джэми, ар сэ къызэпхауэ, абы еIэзэ дохутырыр сэрауэ щымытми, я узыншагъэр зыхуэдэр зызогъащIэ. ИтIанэ лэжьа­кIуэхэм махуэм ящIэнум теухуауэ сопсалъэ.
Дэтхэнэ зы анэри и сабийм и щытыкIэм теухуауэ нэхъыбэ къи­щIэну хуейщ. А Iуэхум ди зэма­нышхуи къаруушхуи токIуадэ. Бы­ным тегужьеикIауэ жэщкIэрэ тэ­мэму зэрымыжейм къыхэкIыу, езэша икIи тэмакъкIэщI хъуа анэхэм гулъытэ тэмэм яхуэпщIу уащепса­лъэкIэ фIы и лъэныкъуэкIэ зыкъы­зэрадзэкIыж, нэхъ сабыр мэхъуж­хэри, дзыхьи къыпхуащIу щIадзэ. Абыхэм я фIэщхъуныгъэм куэдкIэ елъытащ лэжьыгъэм дызэрехъу-лIэнур. Сызы­пэрыт Iуэхум къызит гупсэху­гъуэр нэхъ куууэ зыхызощIэ апхуэдэ дакъикъэхэм. АдэкIэ лэ­жьыгъэм епха тхылъымпIэ Iуэ­хухэм яужь ситщ, унафэщIым и ­ пщэ къыдэхуэ хабзэ къалэн гуэрхэр зэфIызогъэкI. Лэжьэгъуэ махуэр щиухынури зэриухыну щIыкIэри къыпхуэщIэнукъым. Куэдрэ къы­щыхъу щыIэщ укъыщIэкIыжыну зыбгъэхьэзырауэ сымаджэ хьэлъэ къыщашэ е щIэлъхэм ящыщ гуэ­рым и щытыкIэр къыщызэIы­хьэ. Дауэ узэрыкIуэжынур?! Абыхэм я IуэхумкIэ си гур зэгъа нэужьщ ­лэ­жьапIэм сыкъыщыщIэкIыжыр. Ап­хуэ­дэущ къызэрыгуэкI махуэхэм ди лэжьыгъэр зэрекIуэкIыр…
2020 гъэм гъатхэпэм и 21-м ди центрым коронавирус узыфэ зэ­рыцIалэ шынагъуэм щеIэзэ гос­питаль къыщызэIуахащ икIи абы ­ ди гъащIэм зэхъуэкIыныгъэшхуэ-хэр къыхилъхьащ. Щыуауэ ди Iэ­щIагъэр къыхэзыха зэрыщымыIэр сщIэрт, ауэ иджы абы щыхьэт ­те­хъуащ дыкъызэрыхута щыты- кIэр. Iуэхур зэрымышынагъуэншэр къагурыIуэми, центрым и лэжьа­кIуэхэм къахэкIакъым зи IэнатIэр къэзыгъэна. Госпиталыр эпидемиологие хабзэхэм ткIийуэ тету мэлажьэ. Узыфэр зыхуэдэр тэмэму къызэ­рамыхутам къыхэкIыу, икъу­кIэ шынагъуэ уз зэрыцIалэхэм зэрапэщIэт мардэхэм дытету Iуэхур едгъэ­жьащ. Мис абы щыгъуэм жэщ-махуэм къриубыдэу сыхьэти 8-кIэ зэб­лэкIыгъуищу дылажьэрт. Унэм дыкIуэж хъунутэкъыми, япэ­щIыкIэ центрым и 4-нэ къатыр зыгъэп­сэхупIэу тхухахри, абы дыщыIащ, иужькIэ УФ-м и Феде­ральнэ Зэхуэ­сым ФедерацэмкIэ и Советым КъБР-м къыбгъэдэкIыу щыIэ се­натор Къанокъуэ Арсен и «Синдика» хьэщIэщым дагъэкIуащ. Шыщ­хьэуIу мазэм сымаджэхэр ­нэхъ ­мащIэ хъури, дызэрыта щы­тыкIэм дыхуэкIуэжащ. Абы ирихьэлIэу зэгъэпэщыжыныгъэ лэ­жьыгъэшхуэ щекIуэкIащ центрым, хъарзынэу ирагъэфIэкIуащ, Iэмэп­сы­мэ­щIэ­хэм­­кIи зэщIаузэдащ. А псом лэ­жьыгъэри куэдкIэ нэхъ тынш къытщищIащ. ФокIадэм и 25-м госпи­талыр къызэIуахыжащ. Иджы гуп щхьэхуэхэр къызэрагъэпэщауэ тхьэ­махуэ тIурытIкIэ лажьэрт: зэб­лэкIыгъуищу сыхьэти 8-кIэ. ­Мазае мазэм ди лэжьэкIэм аргуэру зэ­хъуэкIыныгъэ игъуэтащ: псори зэгъусэу IэнатIэм дыпэрыхьэжащ, ды­зэрылажьэ сыхьэт бжыгъэр зэщхьэщыхауэ. Узыр нэхъ къэтIэс­хъауэ, ди лэжьакIуэхэм я ­нэхъыбэм ар япкърыкIауэ зэры­щытым къы­хэкIыу унэм дыкIуэжыну ды­хуитщ. Апхуэдэ Iэмал зимы­Iэхэр «Лэгъупыкъу» санаторэм ­щопсэу, ахэр машинэ щхьэхуэкIэ лэжьапIэм къашэ.
- Ди псалъэмакъым къызэры­хэ­ща­щи, илъэс 30 хъуауэ IэнатIэм упэ­­рытщ. А зэманым къриубыдэу уи лэжьыгъэкIэ урихьэлIауэ сыт хуэдэ Iуэхугъуэ нэхъ уигу къинэжа?
- Пэжыр жысIэнщи, апхуэдэхэр мащIэкъым, махуэщIэм зы гъэщIэгъуэн гуэр къыдокIуэ. Языны­къуэхэм деж си цIыхугъэхэм яжы­зоIэ: телевизоркIэ сериалхэм сеплъыр­къым, абы къыхэсхыну гу­хэхъуэ-гухэщIыр си IэщIагъэм ­къызетри. Псом хуэмыдэу нэхъ сигу къинахэм ящыщ зым и гугъу пхуэс­щIыжынщ. Абы щыгъуэм лэжьэн щIэздзагъащIэт. Зыгъэп­сэхугъуэ махуэхэм ипэ къихуэ жэщым си плъырыгъуэу техуащ. ­Зи ныбжьыр илъэсибгъум ит хъыджэбз цIыкIу тэмакъыдзэ иIэу къыт­хуашащ. Лэжьыгъэм фIыуэ хэ­зыщIыкI медсестрат а жэщымси ­гъусэр. Сабийм и жьэ кIуэцIым щыжьэдэплъэм абы жиIащ: «Илъэс дапщэ хъуауэ сылажьэми, мыпхуэдэ тэмакъ зэи слъэ­гъуакъым! Сыт, Мадинэ, тщIэнур, сывороткэр етхьэлIэну?» Сэ сыхэгупсысыхьащ, медицинэ тхылъыр щIэсплъыкIащ. Дифтерием ещхьт, анализхэр дгъэхьэзырри, узыфэм зэрыпэщIэт мастэр хэтлъхьащ. Блыщхьэ махуэр къэсри, псалъэ­макъ къэхъеящ. «Ар фIэщ щIы­гъуейщ, илъэс 30 - 40 хъуауэ долажьэри, а узыфэм зэи дрихьэ­лIакъым. Дэ ди республикэм ­ап­хуэдэ сымаджэ щыIэкъым», - жаIащ дохутыр нэхъыжьхэм. Сы­хэгупсысыхьауэ сыздэщысым бак­лабораторием къипсэлъыкIри, ­хъы­бар къыдагъэщIащ едгъэхьа анализхэм дифтериер къызэрагъэлъагъуэр икIи зыдмыгъэгувэу сымаджэм узыфэм и мастэр хэтлъхьэну къыджаIащ. Узыфэр ­тэ­мэму къэсхутэу сабийм и чэзум дэIэпыкъуэгъу сызэрыхуэхъуфам хуабжьу сыщыгуфIыкIат. Сыщы­уауэ къэзылъыта дохутырхэри иу­жьым къысщытхъужащ. Къызэ­рыщIэкIамкIэ, сабийм и анэр сату IуэхукIэ ди къэралым и къалэ ­зыбжанэм щыIати, зыщIыпIэ узыр къыщыпкърыхьащ. Езыр сымаджэ хъуакъым, ауэ ипхъури яхэту цIыху зыбжанэ ицIэлат. Ди насыпти, узым зиубгъуну хунэмысу псынщIэу къызэтрагъэувыIауэ щытащ.
- Коронавирусыр къыщежьам узыфэр зэрышынагъуэр хэти и фIэщ хъууэ, хэти шэч къытрихьэу псалъэмакъхэр екIуэкIащ. ПIалъэ кIыхь хъуауэ узыр къытхэнауэ къыддекIуэкIми, абы теухуа хъыбархэр иджыри къызыпхагъэIукI. Фи деж кърашалIэ сымаджэхэм сыт хуэдэ еплъыкIэ яIэр?
- ЗэрыжыпIауэ, языныкъуэхэм узы­фэр щымыIэу къалъытэ, ад­рейхэр абы егъэгузавэ, мэшынэ я щхьэкIэ зыгуэр ­къа­щы­щIынкIэ, я благъэ-Iыхьлы­хэмкIэ хэщIыныгъэ яIэнкIэ. Хэти зыри къыфIэIуэхух-хэркъым, хэти егъэ­леяуэ тэма­къкIэщIщ. Аращи, ди лэжьыгъэ­ ­нэхъыщхьэм къи­щы­нэ­мыщIауэ, психолог, психиатр ­къалэнхэри дгъэ­зэщIэн хуей мэхъу. Нэхъыбэу къыт­хуашэ сымаджэхэр ­­гукъы­дэжыншэщ, къызэрызэфIэувэжхэу гуфIэу щIокIыж, я узын­шагъэр зэтемыувэжыпами, узым псэууэ къыIэщIэкIащи. Госпита- лым къэса сымаджэм узыфэм ­теухуауэ сыт хуэдэ шэч ищIами, абы къыщекIуэкIыр и нэгу щIэкIа нэужь, ар зэрыщыIэр хьэкъ щохъу.
- Мадинэ, илъэсым нэблэгъауэ икъукIэ щытыкIэ гугъум фиту дохутырхэм фи лэжьыгъэр ивохьэкI. Псом хуэмыдэу фи IэнатIэр нэхъ хьэлъэ къыфщызыщIыр сыт?
- ЦIыхур узым къыщыпхуе­мыгъэлыр хуабжьу гухэщIщ, ар ­дыр­къуэу дохутырым и гум къыто-нэ. Узыфэ шынагъуэм уи лэжьэ­гъу- хэр щыпIэщIихкIэ псэм игъэвыр ­псалъэкIэ къыпхуэIуэтэнукъым. Узыр къыщежьа япэ лъэхъэнэм ­  абы ихьащ ди центрым и медсест-ра Бозий Альбинэ. АпхуэдизкIэ ди гум щIыхьати, абы иужькIэ куэдым лэжьапIэм IукIыжыну мурад ящIащ. Зыри згъэкъуаншэркъым - дэтхэнэ-ми и щIыбагъ зы­тегузэвыхь и уна­гъуэр къыдэтщ, ­балигъыпIэ имыува сабийхэр зиIи яхэтщ. ЕтIуанэ лъэхъэнэм ди дохутырхэм хэщIыныгъэ нэхъыбэ яIащ. Зэ­кIэлъхьэужьу дунейм ехыжахэщ Узыфэ зэрыцIалэхэм щеIэзэ сы­маджэщым и доху­тыр нэхъыщхьэу щыта, сэ лэжьапIэм ­сыкъэзыгъэува Ибрэхьим Борис, сабий дохутыр цIэрыIуэхэу Урысмамбэт Гъумар, Елъчэпар Хьэ­сэн сымэ. Центрым и реанимацэ къу­дамэм и унафэщIу лэжьа Эфен­диевэ Мариерэ абы и щхьэ­гъусэ, ­хирург Iэзэ Ильясрэ ятеухуа хъыбар гуауэр гущIыхьэ зыщымыхъуа къыт­хэткъым. Щхьэж щы­лэжьа унэ­тIыныгъэм абыхэм хуащIа хэлъ­хьэныгъэр къыпхуэ­мылъы­тэнщ, ­ап­хуэдэ IэщIагъэлIхэр зэ­ры­ди­мы­Iэжыр къэрал псом дежкIэ хэщIы­ныгъэшхуэщ.
Щхьэхуэу и гугъу сщIыну сыхуейт Эфендиевэ Марие. Пщэдджы-жьым япэу сызыхуэзэр арат. Реа­нимацэм щIэлъ дэтхэнэ сыма­джэми и Iуэху зыIутым щыгъуазэт, ахэр зэрыт щытыкIэ хьэлъэм ­къишыным и къару псори хуэгъэпсат. ЖыпIэ хъунущ цIыху къегъэлыным и гъащIэр тыхь ­хуи­щIауэ. Сымаджэхэр нэхъ мащIэ щыхъуа фокIадэ мазэм дызэхуэ-зат, итIанэ си Iыхьлы гъунэгъухэм коронавирусыр къащеуэлIам те­лефонкIэ дызэрыщIат. Си гум ­къи­нащ ди иужьрей зэхуэзэгъуэр, зэпсэлъэныгъэр. ИлъэсыщIэ хъуэхъухэр къытхуригъэхьат. Абы щы­гъуэм псори дыгугъат мыгувэу ­Марие къытхыхьэжыну… Куэдым сыхуигъэсат икIи сыхуиущият. Ар зыцIыхуу щытахэм ди гум сытым дежи илъынущ.
- Дохутыр IэщIагъэр къыхэзых­хэм сыт хуэдэ псалъэкIэ захуэбгъэзэнт?
- Ди къудамэм къакIуэ ныбжьы­щIэхэм зыпэрыхьэ Iуэхум теухуауэ сытым дежи псалъэмакъ ядызогъэкIуэкI. КъагурызогъаIуэ узыфэ зэ­рыцIалэхэм щеIэзэ сымаджэ­-щым  щхьэхуэныгъэхэр зэриIэр. ­Хаб­зэ пыухыкIахэр щыIэщи, ткIийуэ абы­хэм ятетын зэрыхуейр щаже­с­Iэ­кIэ, зыпэмыплъэхха щытыкIэ куэ­-дым къызэрихутэнуми и  гугъу яхузощI. Пэжыр жысIэнщи, куэдым зыщаIэжьэркъым, IэщIагъэм къы­хуи­гъэщIахэрщ къанэр. ­Ап­хуэ­дэхэр ди гупым тыншу хозагъэ, зы уна­гъуэм хуэдэу, дызэкъуэту дызэдолажьэ. ЩIэныгъэм къыдэ­кIуэу, гугъуехьми зэрыпэ­щIэ­тын ­къару къыкъуэкIын хуейщ доху­ты­рым.

ЩхьэщэмыщI Изэщ.
Поделиться: