Бу кюнледе Къабарты–Малкъарда «Приэльбрусье» миллет паркны жеринде «Къоркъуусузлукъну школуну» чеклеринде бийик-тау сынау урум ётгенди. Аны чеклеринде биринчи болушлукъ бериуню мурдорларына кёре къысха интенсив, альпинист керекле бла ишлеу, къая дерсле, дагъыда Адыл-Сууну бла Шхельданы ёзенлерини баш жанында жолоучулукъла бла ёрлеуле бардырылгъандыла.

Проект Президент грантланы фондуну конкурсунда хорлагъанды эмда Орус география обществону (РГО) Къабарты-Малкъарда бёлюмюню, КъМР-ни Курортла эм туризм министерствосуну, дагъыда Къабарты-Малкъарны от тюшюуге къажау службасыны болушлукълары бла бардырылады.

«Шхельда» проектге къатышханланы баш лагери болгъанды. Ол быйыл кесини 80-жыллыгъын белгилегенди эм Россейни жеринде ишлеген эм эрттегили альплагерьледен бириди.

Биринчи акклиматизация чыгъыу Шхельда ёзенни баш жанына - Ара Кавказны эм уллу чыранларыны бирине - сынамлы инструкторла бла бирге баргъанды. Ала къыйын жолну ётгендиле, алгъа нарат агъачны ичи бла баргъандыла, андан ары уа сууну ауузу бла артха ыхтырыла баргъан  чыранны жаны бла ётгендиле. Чыраннга жетип, жашла, къызла Кавказ тауланы бийик тёппелерин кёргендиле, дагъыда сууну тюз уллу буз бугъейден чыкъгъанына да шагъат болгъандыла. Лагерьге къайтхандан сора, аны жанында ётерча жыжым таянчакъла тагъылгъандыла, аланы юсю бла жаш адамла альпинист керекле бла ишлеуню усталыкъларын бегитип ётерге керек эдиле.

Экинчи кюн ала Адыл-Сууну башына атланнгандыла, анда къаягъа ёрлеу дерсни бардыргъандыла. Аланы РГО-ну Жаш тёлю къымылдаууну эксперти, Къаялагъа ёрлеуню битеуроссей категориялы судья Мухамед Куржанов бардыргъанды. Дерсле РГО-ну жаш адамланы къымылдаууну 10-жыллыгъына жораланнган эришиуле бла бошалгъандыла. Турнирни судьясы альпинизмден, тау туризмден эм фрирайддан инструктор, РГО-ну келечиси Элизабет Паль болгъанды. Эришиуде хорлагъанла бла призёрла КъМР-ни Курортла эм туризм министерствосундан эм РГО-ну КъМР-де бёлюмюнден грамотала эм сыйлы саугъала бла белгиленнгендиле.

Андан сора биринчи болушлукъ бериуню мурдорларыны юсюнден дерс ётгенди. Анда альпинизмден инструктор, алгъыннгы заманлада врач-къутхарыучу Ольга Журтова жараланы, жаралыланы элтген, жюрек аурууланы эмда реанимация этиуню мадарларыны юслеринден хапар айтханды.

Проектни башха кюнюнде ала Баш-Къара чыранны тири эриуюню эм артха кетиуюню хайырындан къуралгъан белгили Баш-Къара кёллеге жол салгъандыла. Андан сора биринчи болушлукъ бериуню юсюнден ахыр дерс ётгенди. Анда жашла бла къызла санларына тюшген жараларыны сылтауларын сюзгендиле.

Дагъыда бийик-тау кезиуню чеклеринде Къашха-Таш чыраннга да ёрлегендиле. Кюн булутлу эди, алай болгъанлыкъгъа, ары келгенле Минги тауну эм ариу жерлеринден бирин, Къашха-Таш чыранны, кёралгъандыла.

Дерследен бош заманларында жаш адамла от къатында жыйылып, гитара согъуп,  жырла жырлап, оюнла ойнап ётдюргендиле заманларын.

«Туризм БЕЗопасности» проектни башчысы, КъМР-де РГО-ну Жаш тёлю арасыны башчысы Мокъаланы Тенгиз айтханнга кёре, бу проектни ачыкъ профориентация кесеги барды эм къоркъуусуз туризмге юйретиуден сора да, гид-экскурсовод, инструктор-проводник эм къутхарыучу бла врач дегенча усталыкъла бла шагъырей болургъа онг береди.

«Билим бериу турист проектлени 2017 жылдан бери бардырабыз. Ол заманны ичинде биз жаш тёлюню таулада къоркъуусузлукъну амалларына юйретиуню юсюнден уллу сынам алгъанбыз, жолоучулукъла бла ёрлеулени сейир жолларын жарашдыргъанбыз. Дагъыда проектге биринчи къошулгъан жаш адамладан уллу къауум жыйгъанбыз. Ала ол дерследе усталыкълагъа юйренип, кеслери да энди экспертлени орунларында ишлейдиле эмда гитчелени окъутадыла. Билимни бирден бирге ётгени эмда программаланы игилендириу 9 жылны ичинде бу ишни андан ары бардырыргъа онг береди», - дегенди Мокъаланы Тенгиз.

Проектни эсеплерине кёре, ары къошулгъанла бла экспертле КъМР-ни Курортла эм туризм министерствосундан дипломла эм ыразылыкъ къагъытла бла саугъаланнгандыла. «Туризм БЕЗопасности» проект кюзню ахырына дери бардырыллыкъды.  
Программагъа дерсле, экскурсияла, жолоучулукъла эм ёрлеуле киредиле, алагъа школда окъугъанла, студентле эм республиканы тири жаш тёлюсю къатышырыкъдыла.

«Проектге къатышханла тау болумлагъа юйреннгенден сора да, къыйматлы сынам да алгъандыла. Инструкторланы бла экспертлени профессионал ишлерин айырып айтыргъа сюеме, аланы хайырындан жашланы бла къызланы къыйын жолланы къоркъуусуз ётерге эмда техника мадарланы жарашдырыргъа къолларындан келгенди. Ышанама, алгъан сынамны регионда жаш тёлю туризмни мындан ары да ёсдюрюрге ышаннгылы амал боллугъуна», - дегенди РГО-ну «Альтаир» жаш тёлю клубну таматасы Алина Бочарова.

Додуланы Мадина хазырлагъанды.