Барыбыз да билгенликден, бу ыйыкъда Россейни халкъларыны тиллерини кюню белгиленнгенди. Аны бла байламлы «Юч тил – бир Ата журт» деген ат бла байрам Нальчикде Сабийлени бла жаш тёлюню чыгъармачылыкъларыны арасында да озгъанды. Ары келген къонакъланы арасында уа къарачай-малкъар жаш тёлюню айныууна къошумчулукъ этген «Эльбрусоидни» таматасы Аналаны Марат,орус маданиятны эмда тарыхны «Вече» атлы биригиуюню башчысы Роман Литвинов, МЧА-ны келечиси Лера Нанова, устазла, окъуучула да болгъандыла.
Ингирни къонакъбай махкемени миллет тепсеулени «Кавказны танглары» атлы юлгюлю ансамбли ачханды. Ызы бла ингирни бардыргъанла ана тиллени адамгъа магъанасыны, къырал аланы сакълар эмда айнытыр ючюн бардыргъан политиканы юсюнден да билдириу этгендиле.
Жыйылгъанланы алларында сёлеше, Марат Азретович да ана тиллени къыйматларын черте, къыралда алагъа аталгъан энди эки байрам болгъанын эсгертгенди. Жаш тёлю, сабийле быллай ингирлеге къатыша, кёп затны кеслери кёре, эшите турсала, аланы эслеринде да сакъларыкъларын айтханды.
- Байрамгъа 8 сентябрь бошдан сайланмагъанды, ол белгили поэт Расул Гамзатовну туугъан кюнюдю. Билебиз барыбыз да, Дагъыстанда уа кёп миллетле жашайдыла. Башха-башха тилледе сёлешген, аланы жюрютген халкъланы барлыкълары уа – ол къыралыбызгъа бютюнда ахшы шартды. «Эльбрусоид» да, МЧА да республикабызда жашагъан миллетлени ана тиллери сакъланыр эмда айныр ючюн къолубуздан келгенни аямайбыз. Бюгюн былайда жырлагъан, назму окъугъан, тепсеген да сабийле ана тиллерибизни тамбла айнытырыкъ эмда сакъларыкъ адамларыбыздыла, - дегенди.
Ана улу бу кюнледе поэт эмда жазыучу Исхак Машбаш дуниясын алышханын эсгерте, аны закийибиз Къулийланы Къайсын туугъанлы 100-жыллыкъ юбилейини байрамында къалай сёлешгенин, ана тилге, Къулий улуча, сёз усталагъа берген магъанасына, хурметине да сейир этгени эсинде къалгъанын да айтханды.
Роман Анатольевич да Россейни деменгилилиги, бир жаны бла, анда аслам миллетни келечилери жашагъанында болгъаныны юсюнден хапарлагъанды. Анча тилни барлыгъын башха-башха тюрсюнлю къумач журунладан къуралгъан жууургъан бла тенглешдирип, журунладан бирчиги окъуна седиресе, аны тапландырыргъа мадар изленнгенича, къырал да анда жашагъан халкъланы ёз тиллери сакъланып къалырларына, андан ары айнырларына да тутхучлукъ этерге хазыр болгъанын ангылатханды. Ана тил аны жюрютген хар къайсы миллетни да жаны болгъанын, ансыз этнос жаланда кесилигин, энчилигин тас этип къоймай, саулай халкъ да жокъ болуп къаллыгъын чертгенди. Бюгюннгю жаш тёлюню аланы сакълап къалыу эмда андан ары айнытыу жаны бла жууаплылыгъы уллу болгъанын да айта, аланы байрам бла алгъышлагъанды.
Къонакъбай махкемени таматасы Аксана Карашева да, жыйылгъанланы алларында сёлеше, бу кюннге аталгъан байрам арада алыкъа биринчи кере бардырылгъанын айтып, бери келгенлеге ыразылыгъын билдиргенди. Сёзюню аллында ол Исхак Машбашны да эсгерип, аны ана тилге къошумчулугъун да белгилегенди. Ызы бла жамауат эмда къырал къуллукъчу Хаути Сохроков Александр Невскийни ордени бла саугъаланнганын да айтып, ингирни бардырыу да аны башламчылыгъы болгъанын билдиргенди.
Аксана Георгиевна быллай байрамла тёлюлени араларында байламлыкъланы кючлендиргенлерин да ангылатханды. Ана тилле бир тёлюден башхасына тёрелени сакъларгъа себеплик этгенлерин да. Ызы бла бери келгенлени барысын да, саулай да ана тилледен окъутхан устазланы, аланы айныуларына къошумчулукъ эте уруннганланы байрам бла алгъышлай, ишлеринде жангы жетишимле, илхам, саулукъ-эсенлик, мамырлыкъ да тилегенди.
Ингирде назмуну – жыр, аны уа тепсеу алыша, ол кертиси бла да, байрамгъа бурулгъанды. Анда юч тилде да эшитилгендиле чыгъармала. Алай эсе да, алтынчы классны окъуучусу Бёзюланы Сафияны Шахмырзаланы Саидни «Малкъар таула» деген назмусун окъугъанына тынгылагъан бютюнда хычыуун эди. Аны бла бирге уа къызчыкъны хунери кёлюбюзню кётюргенди, аны чыгъарманы магъанасын ангылап окъугъаны сезилип тургъаны уа – бютюнда.
Малкъар тилде айтылгъан жырлагъа келсег а, мында Шауаланы Денизаны хунерин белгилерге тийишли кёребиз. Ол биз сабийликден да радиода эшитип келген «Мариям» деген жырны алай ариу, шатык да айтханды, зал анга сюйюп тынгылагъаны, кёзге туура болуп, сезилип эди. Ана тилибизде назму окъугъан, жыр айтылгъан жерледе, бу къызчыкълача, хунерли сабийлени кёрген бизге не заманда да хычыуунду. Аланы ёсдюргенле да ыспасха, хурметге да тийишли болгъанларын да белгилерге керекди.
Айтханыбызча, ингирде тепсеуле да аслам болгъандыла. «Къыз тепсеуню» уа Апполаны Асият юйретген сабийле кёргюзтгендиле. Акъ миллет жыйрыкълары эмда аллай тюрсюнлю жаулукълары бла тепсеген къызчыкъла къанкъазлагъа ушагъандыла. Тепсеулери бла уа ала таулу къызны бар чырайын, ариулукъну сезиуюн да ачыкълагъандыла.
Байрамны кезиуюнде сёз оюнланы къуралгъанлары да сейир эди, алагъа залда сабийле тири къатышханларын да белгилерчады. Эм алгъа, ала орусча берилген сёзлени къабарты тилге кёчюргендиле, ызы бла уа тауча айтхандыла. Андан сора уа жашла бла къызла орус нарт сёзлени эмда нарт айтыуланы малкъарча, къабартыча да айтып, къалай ангылагъанларын ачыкълагъандыла. Ызы бла уа сабийле барысы да «Шуёхлукъну тереги» деген белгиге, юлгюге берилгенледен сайлап, жаратхан сёзлери бла къагъытланы жабышдыргъандыла, артда уа аны бла суратха да тюшгендиле.
Ахырында уа белгили жырчыбыз Бийланы Аслан, ана тилле эшитилген заманда дуния, тёгерек башха тюрсюнлю болуп къалгъанын, аланы халкъла жюрютгенлери къадарда миллетле тас болмазлыкъларын къатлай, жыйылгъанланы байрам бла алгъышлагъанды эмда «Шимал Кавказ» деген жырны саугъалагъанды.
Мокъаланы Зухура.
