Биз жашагъан Россей кёп миллетли къыралды. Хар бир миллет аны къайтарылмаз маданияты, тарыхы, адет-тёрелери эмда ана тили бла уллу къыралыбызны бай этеди. Глобализацияланы заманларында ол шартланы къайтып эсгертирге деп, 8 сентябрьде, Россейде жашагъан халкъланы ана тиллерини кюнюнде, кёп жерледе къууанчлы жыйылыула баргъандыла.
Нальчик шахарда да алай. Аладан бири Малкъар халкъны репрессиялада жоюлгъанларына аталгъан мемориалгъа кирген жердеги майданда Мечиланы Кязимни эсгертмесини аллында баргъанды. Аны шахарны Зокаланы Валерий атлы 8-чи номерли школуну окъуучулары бла устазлары къурагъандыла.
Къууанчлы жыйылыуну мемориалны директору Теммоланы Фаризат ачханды. Ол ары келгенлени, ала уа ата-анала, курортха солургъа келгенле, мемориалны къонакълары, окъуучула эдиле, бу байрам бла алгъышлап, сёзню бу тюбешиуню ишин элтирик Болатланы Айлагъа бла Акъболатланы Якубха бергенди.
Бек аллында алайдагъыла къырал гимннге тынгылагъандыла. Ызы бла бу байрамны къыралны Президенти Владимир Путинни башламчылыгъы бла къалай жаратылгъаныны юсюнден къысха хапар айтхандыла. Акъболатланы Якуб: «Тил ол бош сёзле къаууму тюйюлдю, ол халкъны эсиди, жаныды, тарыхыды. Ол сау къадарда, халкъ да сауду», – дегенди. Аны нёгери Болатланы Айла уа: «Бизни къыралда 270 тил эм диалект барды. Саулай дунияны алсагъ`а, анда тиллени саны 7000-нге жетеди, алай а хар эки ыйыкъдан аладан бири къайтмазгъа кете барады. Тил бла бирге ол тилде айтылгъан жырла, жомакъла, акъыл сёзле де тас боладыла. Алай болмаз ючюн, кюреширге керекбиз биз да – ана тилни жюрютгенле. Ол ата-бабаладан къалгъан отну ёчюлтюрге жарамайды», – деп эсгертгенди.
Бу къууанчлы жыйылыуну къонагъы назмучу, КъМР-ни маданиятыны сыйлы къуллукъчусу Мусукаланы Сакинат сабийлеге ана тилни таматала къалай сыйлагъанларын, ала сыныны къатында тургъан Мечиланы Кязим бла Бекмурза Пачев – ана адабиятланы поэзия мурдорларын салгъан закийле – биринчи назмуларын ана тиллеринде жазгъанларын, аланы керти поэтле болгъанларын билирге Москвадан, Ростовдан да келгенлерин, сынау ишле баргъанларын да эсгертгенди. Ол, сабийлеге ана тилни магъанасыны юсюнден айта, малкъар тилни талай къыралда ангылашыныулу болгъанына юлгюле келтиргенди эм аланы къанларында келген тил бла байламлыкъны кючлюлюгюн чертгенди.
Ол кюн Мечиланы Кязимни эсгертмесини аллында майданда закийни назмулары ондан артыкъ тилде айтылгъандыла. Аланы араларында малкъар, къабарты, орус, португал, ингилиз, тюрк, чуваш, татар, арап, удмурт эм башха тилледе айтылгъанла да болгъандыла. Назмула бла ары келгенлени Асанланы Айсана, Бозаланы Зульфия, Эндрейланы Исмайыл, Темуккуланы Сафия, Имран Шабалов, Злата Симкова, Каролина Беканова, Дисана Хадж Кул, Мария Донченко, Амира Исакова, Илья Дубинин, Салия Губжокова, Саид Къушаунов къууандыргъандыла.
Малика Шогенова «Девчата» деген кинофильмден Александра Пахмутова бла Михаил Матусовскийни халкъ сюйген эски жырларын, Додуланы Альфия, Жангоразланы Амира бла Къазийланы Индира уа, орус миллет кийимле, кокошникле окъуна кийип, орус халкъ жырны айтхандыла.
Тепсеуле бла къууандыргъанла да болгъандыла ол кюн байрамгъа къатышханланы. Сёз ючюн, Асанланы Айза Кязимни «Хур мёлегим» деген назмусуну макъамына аламат ариу тепсегенди. Юч жигит а – Аттасауланы Динислам, Атталаны Расул эмда Сюйдюмланы Рауль – лезгинкада учхандыла.
Школда окъуу жыл башланнганлы жаланда ыйыкъ болады. Ол къысха заманны ичинде быллай байрам хазырлагъанлагъа – школда директорну орунбасары Джаппуланы Жамилягъа бла ана тилден бла адабиятдан устаз Жангоразланы Зульфиягъа ыразылыкъларын мемориалны директору Теммоланы Фаризат, ата-анала да айтхандыла.
Кертиланы Сакинат.
