Нальчик шахарда А.Л.Ткаченко атлы суратлау искусстволаны музейинде Аналаны Муратны энчи кёрмючю ачылгъанды. Жаш суратчыны ол экинчи энчи кёрмючюдю, биринчиси Москвада болгъанды.
Мурат бюгюнлюкде Москвада В.И. Суриков атлы къырал художестволу ин–ститутда живописьден дерсле береди эм М.Б. Греков атлы аскер суратчыланы мастерскоюнда да ишлейди. Эки иши да жууаплыдыла, кёп заманын да аладыла, алай Аналаны жашы чыгъармачылыкъгъа заман табады. Кёрмючге келгенле хар суратны аллында сагъышлана эдиле. Сёзсюз, быллай бийик чыгъармачылыкъ даражада суратланы биз алай кёп кёрмейбиз Нальчикде. Баямды: Аналаны Муратны суратлау искусствода жолу битеу да Россейге магъаналыды. Ол Россейни суратлау академиясы бардыргъан кёп эришиуледе хорлагъанды. Мурат жаланда бизни республикада угъай, битеу да Россейде бек фахмулу эм билимли суратчыладан бириди.
Кёрмючню ачхан КъМР-ни маданият министрини орунбасары Рита Таова жаш суратчы Москвада Суриков атлы художестволу институтну жетишимли бошагъанын чертгенди. Ары дери уа Ростовда Греков атлы художестволу училищеде окъугъанды. Россейни художестволаны академиясы окъуу жылларында бийик кёрюмдюлери ючюн Муратны алтын майдал бла саугъалагъан эди. Дагъыда Россейни Маданият министерствосу бардыргъан эришиуде хорлап, Мурат къырал стипендиягъа тийишли болгъан эди.
«Аналаны Мурат аталарыбызны жерин суратлайды чыгъармаларында, къараучуланы Ата журтубузну юсюнден ушакъгъа чакъырады. Глобализацияны ёмюрюнде ол бек къыйын ушакъды. Болсада биз аны бардырыргъа борчлубуз. «Аталарыбызны журту» кёрмюч ата-бабаларыбызны кёклерин, сабийлерибиз жюрюген жерни байлагъанды. Тёлюлени араларында байламлыкъны кёргюзтеди», - дегенди Рита Таова.
... Уллайгъан адамны кёкюрегинде тагъылгъан урушда алыннган майдаллары, аны жашы аллында тобукъланып, атасыны аякъларын жууады. Сёзсюз, ангылайды ол атасыны жюрегинде жараларын. Сап-сары чапыракъла тёгюледиле юслерине... ата жашау терекден замансыз юзюлген тенглеринми эсгере болур? Суратда атаны тынгылауу сезиледи. Ол урушда тас этген нёгерлерин жюрегинде асырагъанды. Бу суратха бетден-бетге къарагъан башха сурат барды залда – «Жашы ючюн тилек»: мында уа ата тобукъланыпды Къуранны аллында. Къуранны къатында – жашыны майдаллары... Ол ёлген жашы ючюн тилек этеди...
Эки сурат да ачыудан толупдула. Кюн сайын жышыны сураты бла майдалларын аллына салып, тилек этген ата... башха суратда уа кюн сайын ёлген тенглерин эсгере, кюе жашагъан аппа... Суратчы уруш адамланы жашауларын мудахлыкъдан, жиляудан толтургъанын кёргюзтеди. Хау, жерибизни жауладан сакълагъан эр кишилени майдаллары юйюрлерине бек багъалыдыла, алай замансыз кетгенлени ызларындан жиляу тохтамайды, ачыу тауусулмайды...Сейир этерчады жаш суратчыны быллай къыйын жарсыулагъа берилгенине, аланы тинтгенине. Къууанчланы суратлап нек турмайды? Тереклени чакъгъанларын? Тауланы шошлукъларын? Аланы да суратлайды. Аны бла бирге бизни ёмюрню бетлерин да ачады. Къыйынлыкъны бетине къарагъан тынч тюйюлдю. Аналаны Мурат къараялады.
Кёрмючге келгенле кеслерине соруу берликдиле: шёндюгю дунияда суратчы – ол кимди? Училищени, ызы бла битеу дунияда белгили Суриков атлы институтну бошап, сурат ишлеуню техникасын билген адаммыды? Огъесе жюреги дунияны ачыуун сезген инсанмыды? Аналаны Муратда бийик билим да, дунияны сезген ачыкъ жюрек да бардыла. Жерни башы жарсыуладан толуду, ол жарсыу Муратны суратларына да киргенди. Баям, суратчы жамауат бла бирге болургъа керекди. Ол ачыгъанда – ачырча, ол къууаннганда – къууанырча. Кязим кесин халкъдан айырмагъанды, ол халкъ адамы эди. Къайсын да, кёчгюнчюлюкню сынамазгъа онгу болуп тургъанлай, миллетини ызындан Азиягъа баргъанды, халкъыма болгъан манга да болур, деп. Аналаны Муратны да таулу халкъы бла жаны бир болгъаны чыгъармаларында кёрюнюп турады.
Мурат жаланда суратлау искусствону угъай, битеудуния адабиятны, философияны, музыканы билген адамды – ол билим къараучугъа баямды. Хар чыгъармасы - макъам, терен сагъышладан толу макъам. «Ана» деген суратында жашы анасын сыртына кётюрюп барады. Неди магъанасы бу суратны? Бизни аналарыбыз, ынналарыбыз сыртларына кётюрюп ёсдюргендиле. Суратчыны оюмуна кёре, къартайгъан аналаны сабийлери сыртларына алыргъа керекдиле, аланы сюймекликлерин къайтарыргъа, жапсарыргъа борчлудула. Сюймеклик ол жаланда учунуу тюйюлдю, къуллукъ эте билиудю, тёзюмдю.
Кёрмючде бизни нарт эпосубузну жигитлери да бардыла. Мурат халкъыбызны ёмюрлени теренинден келген хазнасын тинтгени, окъугъаны бек къууандырады.
КъМР –ни Суратчыларыны биригиуюню башчысы Жанна Канукова: «Жаш суратчыланы араларында битеуроссей эришиулеге Мурат къатышса, биринчи жерни алмай къоймайды. Бек ёхтемленебиз аны жетишимлери бла. Ростовда бла Москвада кёп жылланы окъугъанды, усталыгъын ёсдюргенди. Фахмулу жаш адамла узакъ шахарлагъа бармай, Нальчикде да тынгылы художестволу билим алырча онгла чыкъсала эди, бек къууанырыкъ эдик», - дегенди.
«Эльбрус» китап басманы башчысыны орунбасары Додуланы Асият фахмулу жаш сабийлеге жораланнган эки китапха суратла жарашдыргъанын айтханды. Ала басмадан чыкъгъандыла, сабийле суратланнган китапланы бек жаратхандыла. «Бу кёрмючде биз таулуланы тарыхларын, сыфатларын кёребиз. Кесини халкъын, аны маданиятын билген башха халкъланы маданиятларын да билликди», - дегенди ол.
Аналаны тукъумларыны атындан «Эльбрусоид» жамауат биригиуню Къабарты-Малкъарда бёлюмюню башчысы Аналаны Марат сёлешгенди. Ол Муратны чыгъармаларында миллет сезим, Ата журтха сюймеклик болгъанын чертгенди. Мурат малкъар тилни уста билген, таулу адетни-тёрени жюрютген, халкъыбызны дуниясын суратлагъан адамды.
Суратчы кеси да къысха сёзюнде хар кёрмючге келген адамгъа жюрек ыразылыгъын билдиргенди.
Байсыланы Марзият.