ЕтIуанэ дунейпсо зауэр щиуха махуэм ирихьэлIэу Налшык ­къалэм Печатым и унэм щы­тепсэлъыхьащ тхыдэ пэжыр ­хъумэным и мыхьэнэм. ЗэIущIэр зыхуагъэпсар милитарист Японием зэращытекIуарт. 

Iуэхур зэгъусэу къызэрагъэ­пэщащ КъБР-м Бжыгъэ зыу­жьы­ныгъэмкIэ, связымрэ цIыхубэ ком­муникацэхэмкIэ, Лъэпкъ Iуэху­хэмрэ жылагъуэ проект­хэмкIэ и министерствэхэм. ЗэIущIэм хэтащ республикэ хъы­барегъащIэ IэнатIэхэм, жыла­гъуэ, ветеран зэгухьэныгъэхэм я лIыкIуэхэр. 
Зэхуэсахэр еплъащ УФ-м и Президентым и деж Тхыдэ фэ­еплъымкIэ щыIэ лъэпкъ центрыр я дэIэпыкъуэгъуу, Sputnik Медиа, Радио МТС-м IуэхущIапIэхэм траха «КъуэкIыпIэм ще­кIуэкIа зауэр» документальнэ фильм­хэм (тху мэхъу) ящыщ «Японием зэрызитамрэ зауэр зэ­риухамрэ» Iыхьэм. Ар теухуащ ЕтIуанэ дунейпсо зауэм и кIэу­хым КъуэкIыпIэ Жыжьэм ще­кIуэ­кIа зэхэуэхэм. Абы къыщы­хьащ зауэр зэрекIуэкIа Iуэхугъуэ нэхъыщхьэхэр наIуэ къэзыщI ­архив дэфтэрхэр. Урысей политик цIэрыIуэ, КъуэкIыпIэр зыдж Примаков Евгений лэжьыгъэм щытопсэлъыхь Маньчжур ебгъэрыкIуэныгъэ Iуэхур советы­дзэхэм псынщIэу зэрызэфIагъэкIам, Квантуныдзэ мелуан ­хъур зэрызэтракъутам. Абы къы­щыгъэлъэгъуащ 1945 гъэм фокIадэм и 2-м Японием псалъэ­макъыншэу зэрызитам теухуа ­актым США-м и «Миссури» дзэ кхъухьым Iэ зэрыщыщIа­дзари. Апхуэдэу мыбдеж наIуэ къыщохъу текIуэныгъэшхуэр зэгъэхъулIэнымкIэ Совет Союзым мыхьэнэшхуэ зэригъэзэщIар.
Фильмым еплъахэм къыха­гъэщащ дэфтэрхэр зи лъабжьэ апхуэдэ лэжьыгъэхэмрэ Iуэхур зи нэгу щIэкIахэм жаIэжахэмрэ я ­тегъэщIапIэу фIэкIа, Совет Союзым Японием текIуэнымрэ ­ЕтIуанэ дунейпсо зауэр иухы­нымрэ хэлъхьэныгъэ хуищIар ­зыгъэпудыну хэтхэм зэрапэ­щIэ­мытыфынур.
КъБР-м Бжыгъэхэр зи лъаб­-жьэ зыужьыныгъэмкIэ, свя­зым­рэ цIыхубэ коммуникацэхэмкIэ и министерствэм хъыбарегъащIэ IэнатIэхэмкIэ и къудамэм и унафэщI, Урысейм и «Полк уахъ­тыншэм» и щIыналъэ штабу ­республикэм щыIэм и унафэщI Романовская Аннэ махуэм и мы­хьэнэр къызэхуэсахэм ягу къигъэкIыжащ: «ФокIадэм и ещанэ махуэр ди къэралми дуней псоми я дежкIэ тхыдэ мыхьэнэ ин дыдэ зиIэщ. Милитарист Японием зэрызитам Iэ щыщIадза махуэм накъыгъэм и 9-м нэхърэ мынэхъ мащIэу мыхьэнэ иIэщ - ар ЕтIуанэ Дунейпсо зауэр зэ­рыщыту зэриухам щыхьэт те­хъуащ. Дэ ди къалэныр а те­кIуэныгъэр сыт хуэдэ лIыгъэрэ уа­сэкIэ ди зауэлIхэм зыIэрагъэ­хьами нобэрей щIэблэм едгъэ­щIэнырщ. Уи унагъуэм, уи Хэкум и тхыдэр пщIэмэ, нобэрей зэманым къекIуэкIри къыбгурыIуэну нэхъ тынш хъунущ, хъыбар нэпцIхэм япэщIэт къару нэхъыщ­хьэуи диIэр аращ», - къыхигъэщащ абы. 
Урысейм и Журналистхэм я зэгухьэныгъэм и Къэбэрдей-Балъкъэр щIыналъэ къудамэм и уна­фэщI Жыласэ Заурбэч тепсэ­лъы­хьащ хъыбар нэпцIхэм япэ­щIэтынымкIэ медиам иIэ мы­хьэнэм: «Къэралым дежкIэ илъэс нэхъ гугъухэм псэуа, лIыгъэ зезыхьа ди лIыхъужьхэр нэхъ мащIэ хъуху, блэкIам и пэжыпIэр тхъумэнри тIасхъэ мэхъу. Нобэ КъухьэпIэ къэралхэр иужь итщ Япониер зэхэкъутэным СССР-м хуищIа хэлъхьэныгъэр зэбла­шыну. КъытщIэхъуэ щIэблэр а хъыбар нэпцIхэм пэщIэтыфын папщIэ, Iуэхум и пэжыпIэр къа­Iэрыхьэн хуейщ, - армыхъумэ ­нэгъуэщIхэм къызыхураджэхэм ягъэжакъуэнущ. ЩIалэгъуалэм къагурыIуэу щытын хуейщ но­бэрей я гъащIэ дахэм, еджэну, заужьыну яIэ Iэмалхэм ди япэ  ита куэдым я псэр зэрыщIатар. Къыхэзгъэщынут, лIыхъужьхэм я фэеплъыр хъумэныр хъыбаре­гъащIэ IэнатIэхэм ди IэщIагъэкIэ дгъэзащIэ къалэнхэм ящыщ зыуэ зэрыщытыр».
А гупсысэр диIыгъыу къэпсэ­лъащ КъБР-м Лъэпкъ Iуэхухэмрэ жылагъуэ проектхэмкIэ и министерствэм и къудамэм и уна­фэщI Куэцэ Елбэрд: «Иджыпсту хъыбарегъащIэ зауэшхуэ йокIуэкI. Псом нэхърэ нэхъыщхьэр тхыдэм и пэжыпIэр зэхуэдэу, зы унэтIыныгъэкIэ щIалэгъуалэм яб­гъэдэтлъхьэнырщ. Урысейм накъыгъэм и 9-м ЕтIуанэ дуней­псо зауэр иухауэ нэхъыбэм къащохъу. АрщхьэкIэ 1945 гъэм ­фокIадэм и 2-рщ, Японием Iэщэр игъэтIылъа нэужь, псори щы­зэ­фIэкIар. Си япэ къэпсэлъахэм къызэрыхагъэщащи, тхыдэр но­бэ зэрыхуейуэ къыщратхыкIыж зэманым апхуэдэ Iуэхугъуэхэр IупщIу къэдмыгъэлъагъуэу хъунукъым».
Хэку зауэшхуэм и тхыдэр ­яхъумэныр щIэблэм халъхьэ гъэ­сэныгъэм и лъабжьэу зэ­ры­щы­тыпхъэри дыщIагъуащ къызэ­хуэ­са­хэм. Мыпхуэдэ зэIущIэхэм, къы­зэгъэпэщакIуэхэм къызэралъытэмкIэ, блэкIар уигу къагъэ­кIыж къудейкъым, атIэ дя­пэкIэ фэеплъыр зыхъумэну къы­зыпэ­щылъхэри зыгъэгупсысэщ.

Сурэтыр Къарей Элинэ трихащ.

БАГЪЭТЫР Луизэ.