Республикэм и махуэм дэщIыгъуу ­фокIадэм и 1-м ди щIыналъэм щагъэ­лъэпIащ ЩIэныгъэхэм я махуэри. Абы ипэ иту щыIа уэлбанэ мащIэми дунейр махуэшхуэм хуигъэхьэзыра хуэдэти, хьэуа къабзэр щытепщэ уэрамхэм дыгъэ бзий хуабэр къатепсэрэ дэрэжэгъуэр я нэгум къищу ди къалэхэмрэ къуажэ­хэмрэ я уэрамхэм къыдыхьат удз гъэгъа Iэрамэ дахэхэр зыIыгъ, совет зэманым зэрыщытам хуэдэу, зэщхьу екIуу хуэпа ныбжьыщIэхэр. Гъэмахуэ кIыхьым фIы­уэ зызыгъэпсэхуа цIыкIухэр хуэпIащIэрт я школхэм щекIуэкIыну гуфIэгъуэ зэхы­хьэхэм, псалъэмакъ щхьэпэ щекIуэкIыну япэ дерсхэм. 

Псоми хуэдэжтэкъым махуэшхуэр нэхъыбэу зыхуэщIа сабийхэу япэ классым кIуэхэм яIэ гукъыдэжым и инагъыр. Ап­хуэдэхэм я бжыгъэр ди республикэм мы гъэм мин 11-м щыщIегъу. Псори зэхэту ­къапщтэмэ, республикэм и школ 268-м фокIадэм и 1-м екIуэлIэжащ школакIуэ ­мини 122-рэ. Къыхэдгъэщынщи, ди курыт еджапIэхэм ящыщу 250-м нэсым лэжьыгъэр пщэдджыжьыкIуэ защIэу къыщызэгъэпэщащ. Ар ди республикэм и уна­фэщI­хэр илъэс куэд лъандэрэ зэлэжьа Iуэху­гъуэм кърикIуа ехъулIэныгъэщ. 
2026 - 2027 гъэ еджэгъуэщIэр зэраублэм хуэщIа а Iуэхугъуэхэр школакIуэхэм, егъэджакIуэхэм даIыгъыну, ЩIэныгъэхэм я ­махуэмкIэ ехъуэхъуну дэтхэнэ курыт еджапIэми яхуеблэгъащ хьэщIэ лъапIэхэр. Ап­хуэдэхэт КъБР-м и Iэтащхьэр, Парламентымрэ Правительствэмрэ я лIыкIуэхэр, ­район, къалэ, къуажэ администрацэхэм я Iэтащхьэхэр, егъэджэныгъэмкIэ щIыпIэ IэнатIэхэм я унафэщIхэр, жылагъуэ зэгу­хьэныгъэхэм я пашэхэр, СВО-м, егъэ­джэ­ныгъэм я ветеранхэр. 
Апхуэдэу, ди щIыналъэм и Iэтащхьэ КIуэ­кIуэ Казбек хэтащ КъБР-м Егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмрэ и министерствэм и нэIэм щIэту лажьэ Республикэ гимна­зием (унафэщIым и къалэнхэр зыгъэзащIэр Щауэ Азэмэтщ) къыщызэрагъэпэща гуфIэгъуэ зэхуэсым. Ар гуапэу иджыри зэ ехъуэхъуащ школакIуэхэм, абыхэм я егъэджакIуэхэмрэ унэтIакIуэхэмрэ, гъэсакIуэ­хэмрэ адэ-анэхэмрэ. ШколакIуэхэм къы­зэрагъэпэща махуэшхуэ концертыш­хуэм, езанэ классым щIэтIысхьагъащIэхэм ­хуащI гулъытэ хэхамрэ я гъусэу, Iэтащхьэм и нэгу щIэкIащ «КъэкIуэнум и кхъухь­-лъатэ» акцэм гимназием и гъэсэнхэр жы­джэру зэрыхэтыр. Къыхэдгъэщынщи, а урысейпсо Iуэхур курыт еджапIэхэр къы­зэрыщыхалъхьэр мы гъэм илъэс етхуанэ мэхъу. 11-нэ классыр къэзыух ныбжьы­щIэхэм 1-нэ классым щIэтIысхьахэм тыгъэ зэмылIэужьыгъуэхэр хуащIри, тхылъым­-пIэ хужьым къыхащIыкIа кхъухьлъатэ цIыкIумкIи яхуоупсэ, сабий хъуэпсапIэм егугъуныгъэ щIыгъумэ, жыжьэ узэрынихьэсыфынум и нэщэнэу. 
Къалащхьэм и еджапIэхэм хуэдэу, ди республикэм хыхьэ щIыналъэхэми зэпэ­-щу щекIуэкIащ ЩIэныгъэхэм я махуэм ехьэлIа гуфIэгъуэ дауэдапщэхэр. Тэрч ­районым еджэным щыпэрыхьэжащ еджа­кIуэ 6500-м щIигъу. Абыхэм ящыщу 570-р езанэ классым щIэтIысхьа цIыкIухэщ. ЩIы­налъэм и курыт школищым фокIа­дэм и 1-м я бжэхэр къызэIуахыжащ, щекIуэкIа ухуэныгъэ-зэгъэпэщыжыныгъэ лэжьы­гъэ­ш­хуэхэм иужькIэ. Апхуэдэхэщ Тэрч къалэм дэт курыт школ №1-р, Новая Балкарие жылэм дэт еджапIэмрэ «Мадинэ» сабий гъэсапIэмрэ. 
Iуащхьэмахуэ районым щылажьэ курыт школ 13-м я бжэхэри лъэхъэнэщIэм къы­ху­зэIуахыжащ фокIадэм и 1-м. Абыхэм ще­кIуэкIа гуфIэгъуэ зэхуэсхэм я хьэщIэу ­щытащ КъБР-м и Парламентым и депутат Соттаев Къурмэн, щIыналъэ администрацэм и Iэтащхьэ Отаров Мухъутар, абы и ­къуэдзэхэр. ШколакIуэхэм я гуфIэгъуэр ядэзыIэтахэм ящыщщ егъэджэныгъэмкIэ район IэнатIэм и пашэ Атакуевэ Нуржан, щIыналъэм и бзылъхугъэхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщI Моллаевэ Заретэ, хабзэ­хъумэ IэнатIэхэм, жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм я лIыкIуэхэр. Школхэр хэтащ «Къэ­кIуэнум и кхъухьлъатэ» урысейпсо Iуэхум. 
Аруан районым и курыт школхэм ще­кIуэкIа гуфIэгъуэ зэIущIэхэри куп­щIафIэу, гукъинэжу щытащ. ДэнэкIи хуэдэу, абыхэм зэхуэсхэр щаублащ УФ-м, КъБР-м я къэ­-рал ныпхэр IэтынымкIэ, гимнхэр къеуэ­нымкIэ. ХьэщIэ лъапIэхэм ящыщащ ­КъБР-м узыншагъэр хъумэнымкIэ и ми­нистр Къалэбатэ Рустам, щIыпIэ уна­фэщIхэр, жылагъуэ лэжьакIуэ цIэры­Iуэхэр. 
Апхуэдэ гуфIэгъуэ зэIущIэ хьэлэмэтхэр щекIуэкIащ ди республикэм и щIыналъэ псоми, къалэхэм, жылэхэм. Май къалэм дэт курыт школ №5-м и къудамитIри гуфIэгъуэ щытыкIэм иту къызэIуахыжащ а махуэм. ЕджапIэщIэу узыIуплъэ а унэхэм я теп­лъэкIи, я зэхэтыкIэкIи ядэбгъуэн щыIэкъым. Абы хэтщ зэхыхьэ зэмылIэужьы­гъуэхэр щрагъэкIуэкI пэшышхуэ, шхапIэ, спорт пэшхэр, мастерской зыбжанэ, нэ­гъуэщIхэри. Еджэным хуэзэша ныбжьы­щIэхэр гуфIэрэ гушхуэу екIуэлIэжащ школыщIэм. МащIэкъым абыи ирашэлIар езанэ классым щIагъэтIысхьэнуи. Ап­хуэ­дэхэм я бжыгъэр 80-м нос. 
Джэрпэджэж жылэм дэт курыт школу ныбжьыщIи 100-м тещIыхьари къы­зы­хуэ­тыншэу зэрагъэпэщыжащ ЩIэныгъэхэм я махуэм ирихьэлIэу. Мы гъэм абы и 1-нэ классым цIыкIуи 10 щIэтIысхьащ. 11-нэ классыр еджакIуи 4 мэхъу. Бозиев Хъусей зи унафэщI IуэхущIапIэм егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэфI зэрыщекIуэкIым шэч хэлъкъым: еджакIуэхэр мащIэми, егъэджакIуэфIхэмкIэ ирикъуу къызэгъэ­пэщащ школыр. НыбжьыщIэхэм Iэмал яIэщ ябгъэдэлъ щIэныгъэм, зэфIэкIым, зэчийм нэхъыфIыжу зрагъэужьыну. 
Курыт школхэм щекIуэкIа зэхуэсхэм екIуэлIа хьэщIэ лъапIэхэр гуапэу ехъуэ­хъуащ къызэхуэса псоми. Абыхэм зэрыжаIамкIэ, еджапIэр жылагъуэм сыт щы­гъуи мыхьэнэшхуэ щызиIэ IуэхущIапIэщ. ЩIэныгъэм хэплъхьэ мылъкури къэкIуэнум хуэбгъэтIылъ фIыгъуэщ, щIэныгъэ ­куумрэ зэхэщIыкI лъагэмрэ зи лъабжьэ лъэмыж быдэщ. Абы къегъэлъагъуэ къэ­ралым къыдэкIуэтей щIэблэм я зэпэщы­ныгъэм, щIэныгъэм, гъэсэныгъэм гулъы­тэшхуэ зэрахуищIыр. 
ЕджапIэхэм я унафэщIхэр кIэщIу къы­теувыIащ зи пашэ IуэхущIапIэхэм яIэ ехъу­лIэныгъэхэм, къэкIуэнум хуаIэ къалэнхэмрэ мурадхэмрэ. А псоми иужькIэ ­утыкухэр хуит хуащIащ ныбжьыщIэхэм. ШколакIуэхэм ягъэзэщIащ щIэныгъэм, мамырыгъэм теухуа усэхэмрэ уэрэдхэм­рэ. Ахэр екIуу зэфIэкIа нэужь, школхэм къыщ­рагъэуащ япэ уэзджынэр. А пщIэр, хабзэ зэрыхъуам тету, лъагъэсащ 11-нэ классым и еджакIуэфIхэмрэ 1-нэ классым щIэ­тIыс­хьагъащIэхэм ящыщ сабийхэмрэ. Уэзджынэм и зу макъым псори иригъэблэ­гъащ гъэ еджэгъуэщIэм и япэ дерсым, мы­хьэнэшхуэ зиIэ Iуэхугъуэхэм щытеп­сэ­лъыхьым. 
Апхуэдэу Iэтауэ ди республикэм ще­кIуэкIащ ЩIэныгъэхэм я махуэр. Еджэныгъэм хыхьэжахэми, еджапIэхэм я бжэхэр япэу къызэIузыхахэми, абыхэм я еджа­кIуэхэми, адэ-анэхэми - псоми ди гуапэу дохъуэхъу лъэхъэнэщIэр угъурлы яхуэ­хъуну. Дунейр мамыру, ехъулIэныгъэ­щIэхэр диIэу, щIэныгъэм и нэхум лъагапIэщIэхэм дыхуишэу етIанэгъэ пIалъэ дынэсыну. 

ЖЫЛАСЭ  Маритэ,
«Адыгэ псалъэ» газетым егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и къудамэм и унафэщI.