ЗэрыфщIэщи, «Адыгэ псалъэ» газетым щIэх-щIэхыурэ дыщытопсэлъыхь республикэм и гъэмахуэ хъупIэхэм щылажьэхэм я Iуэху зытетым. Ар ди плъапIэу, къуршылъэ щIыпIэхэм, абы­хэм я зэхуаку дэт бгыщхьэ тафэхэм ит Iэщыхъуэхэм я деж къытедгъэзэжурэ докIуэ. 
И нэхъыбэм абыкIэ дэIэпыкъуэгъу къытхуэхъур Къэбэрдей-Балъкъэрым щIы Iуэхух­эмрэ мылъку зэхущытыкIэ­хэмкIэ и министрым и чэнджэщэгъу Иуан Аскэрбийщ. 
Ди къыкIэлъыкIуэ зекIуэхэм ящыщ зым абырэ сэрэ нэмыщI, къыддыхэтащ «Нарзанхэм я тIуащIэ» («Долина Нарзанов», «Чэтмэс лъэгу») тэхъуанэм ит егъэзыпIэм Iэщ дохутыру щылажьэ Щокъарэ Резуанрэ зыпэрыт лэжьыгъэм зыкъыдигъахуэу журналистикэми зыхэзыгъэгъуазэ Къуэжакъ (Мацыхъу) Мариерэ. 
«Нарзанхэм я къуэкIий» жыхуаIэ щIыпIэм дыфIэкIри, Балъкъ и псыхъуащхьэхэмкIэ дэдгъэзеящ. ИжьымкIэ зыкъыщызэкъуэ­зыха лъагапIэхэм дащхьэщыхьа хуэдэу къытщыхъуами, сэмэгумкIэ дызыхуеплъых къуэла­джэр зэрыкууущэм дитхьэкъуауэ дыздэжэм, гъуэгум ибгъумкIэ къыщыкI ­удзыр зы­хъуу ит жэмхэр щыслъагъум згъэщIэ­гъуащ, «мыхэр мыпхуэдизу ­гъу­нэгъуу къэкIуэта пэтми, автомашинэхэм къапэщIэзымыгъэхьэр сыт?» жыхуэсIэу, си гъусэхэм а упщIэмкIи захуэзгъэзащ.
«Iэщыр зейхэм ток мащIэ зэрыра­гъакIуэ, «электроIэхъуэ» жыхуаIэ кIа­п­сэр и кIы­хьагъ­кIэ яукъуэдиящи, аращ мыхэр гъуэгум къытезымыгъэхьэр» къызатыжащ ­жэ­уап. 
Ауэрэ, щIыпIэ дахэкIейхэр къызэднэ­кIыурэ, Балъкъ къуршыпс уэрыр здешкIу­рэх сэмэгу лъэныкъуэмкIэ хуэ­егъэ­зы­хы­гъуэу къыщылъэгъуа ухуэ­ны­гъэ зы­тIу­щымкIэ дыдодзых. Гъуэгу бгъунжыр нэ­шэкъашэу ебгъунлъэкIми, и щхьэфэр гъу­щалъэрэ мывалъэу зэры­щытым къы­хэкIыу, Аскэрбий и машинэ быдэмкIэ, ды­зэригъэпIейтея щIагъуэ щымыIэу, дынегъэс ухуэныгъэ телъы­джэу дызыIуплъам.
Абдежым дызыщыIущIа щIалитIым, фIэхъус къыдаха иужь, дызыщIаша унэм и теп­лъэри хуабжьу дгъэщIэ­гъуащ, «вакъэ плъыгъыу дауэ узэры­щIыхьэнур?» хужы­пIэнри зыхуэIуа щымыIэу, апхуэдизу къабзэт икIи зэлъыIухат и кIуэцIри. Блынджабэм алэрыбгъу фIэдзащ, телевизорышхуэ кIэрыгъэбыдыхьащ, лъэныкъуэ псомкIи и къещIэкIыкIэр иджырей мардэхэм хуэ­кIуэу. 
Щыгъуазэ фыхуэтщIынщ дызыIущIа щIалитIым я нэхъыжь Хъуран Аскэр дедгъэкIуэкIа псалъэмакъым:

- Гектар дапщэ фIыгъ, Аскэр?
- Мин ныкъуэм тIэкIу щIигъу. Модэ, мо и ­лъабжьэIуэхэмкIэ щежэх Балъкъ и ныджэм къыщыщIэдзауэ Псыхущхъуэ кIуэ гъуэгум нэс тIыгъщ. Абдежми ибгъу­хэмкIи «электроIэ­хъуэ» щыдукъуэдиящ. 
- ГъэщIэгъуэнщ ар! А ­«электроIэхъуэ» жыхуэпIэр щывимыIам зым и Iэщыр адрейм и щIым къытехьэу къыщIэ­кIынт. 
- Тынш хъуащ ди Iуэхур. IэмалыщIэщи, ди лэжьыгъэр абы къытщегъэпсынщIэ. Гъу­нэгъу­хэми зэран дахуэхъуркъым, езыхэри аращ. 
- КъызэрыдгурыIуэмкIэ, Iэщ гъэхъу­ным зэрызептам ухущIегъуэжакъым. Сыт хуэдэ гукъыдэж фиIэу фытес мы щIыпIэ жы­жьэм?  
- Тхьэмахуэ е махуипщI сыщыIауэ сехыжа иужькIэ, етIуанэ-ещанэ махуэм сыкъыдэ­кIуеижарэт хужызоIэ мы щIыпIэм. Арыххэуи, щIалэхэм, тIэкIу сранэхъыжьщи, сакъы­хэп­лъэн щхьэусыгъуэр сиIэу сакъыфIыдо­кIуеиж. Iэмал иIэкъым фIыуэ умылъагъункIэ мы щIыпIэр!
- ЩIы зыIыгъ фи гъунэгъухэр ди лъэп­къэгъу?
- Мыбдежым исхэр адыгэщ. Псынэдахэ къыдэкIахэр тесщ. МобыкIэ ди къуажэм, Бэтэхым, щыщхэм уащыIуощIэ. Псынэдахи Бэтэхи зэгъунэгъу къуажэщи, мыбдежми дыщызэгъусэщ, сыткIи дызэпхащ. 
- Мы щIыпIэр бэджэнду къызэрыфщтэрэ куэд щIа? Фи япэ исахэри хэт сымэ?
- Иджыпсту къысхуэмыщIэжынуми, дыдей зэрыхъурэ илъэс бжыгъэфI дэ­кIащ. Ди япэ исахэр Каменномост (Къармэхьэблэ) щыщщ. 
- Уэ, Аскэр, мыр лэжьыгъэ пхуэхъун ипэ, сыт хуэдэ IэнатIэ узыпэрытар?
- IэщIагъэ зыбжанэ сиIащ, ауэ нэхъ хэгъэбелджылыкIауэ сызыбгъэдэтар курыт школым географиемкIэ зэрыщезгъэджарщ. ТIэкIу срилажьэри, «уей, мыбы сэ сыкъыхуимыгъэщIа» жысIэри, нэ­гъуэщI IэнатIэ щхьэкIэ зысплъыхьын щIэздзат. Ауэрэ здекIуэкIым, зэгуэр мы щIыпIэм ис си ныбжьэгъу-си къуажэгъу­хэм я деж хьэщIапIэ сыкъыдэкIащ. Ма­хуитI-щы сыщыIэри сехыжащ, мы щIы­пIэм сызэритхьэкъуар, щыслъэгъуахэр си псэм зэрыдыхьар зыхэсщIэу. Абы иужь­­кIи, щэрэ-плIэрэ хьэщIапIэ сыкъы­дэкIащ а гъэмахуэм и кIуэцIым. АдэкIэ, Iэщ ­къасщтэщ, щIыпIэр къыхэсхщ, сысейм хуэдэуи, сыкъихьэжауэ сисщ. Къуа­жэкIэ сы-Бэтэхщ. Мыбдежым жэпуэ­гъуэ мазэ хъуху дытесынущ, адэкIэ Iэщи шыи фермэм етхухыжынущ. 
- ИтIани, Къущхьэхъум узэрыдихьэхам и мызакъуэу, щыфIыгъ Iэщри, шыхэри, мобдежым щыс хьэ нэгъунэ фIыуэ плъагъун ­хуейщ, къызэрыслъытэмкIэ. НетIэ, фи тэхъуа­нэм дыкъыщыIухьам, хъыбар фагъэщIащ а хьэхэм. 
- Уей, а хьэхэри димыгъусэу мыбы щытщIэн щымыIэ! Абыхэм жэм гуэр, дымылъагъужу, къуэм къыдэнами къыдахуж. Мастэ яхэтIуну е дыбжыну зэхуэтхусынуми а хьэхэращ нэхъыбэу зыкъытщIэзыгъакъуэр. Дыщыгузавэхэм деж, абыхэм даIуоплъэри, «дыщIэпIейтеин щымыIэ» жыдоIэри, досабырыж. Мобдежым епхауэ тIу кIэрысщи, мы лъэныкъуэмкIи мобыкIи даущ гуэр къызэрыщыIуу, занщIэу къыдагъащIэ. Мо нэщхъыцэ цIыкIур «Iэхъуэщи», жэмхэм якIэлъоплъ. 
- Сыт хуэдэ Iэщ мыбдежым щыфIыгъыр?
- И нэхъыбэр IэщIэвыщIэщ, лъэпкъкIэ «ангусщ». Мыбыхэм нэхърэ нэхъыфIу къэ­зыкIухьрэ къуршым нэхъ езэгърэ жэмым яхэткъыми, ахэр тIыгъщ. 
- ЦIыху дапщэ фыхъурэ?
- ЦIыхуиплI дохъу, тIурытIу зыщызэт­хъуэ­кIыу. 
АдэкIэ дэ зыхудогъазэ дыкъызытехьа Iэбгъэм ди яужь иту къыIулъэда щIалэм. 
- Жэмыхъуэхэ сащыщщ, Псынэдахэ сы­дэсщ, си цIэр Iэуесщ. 
- Уи лэжьыгъэр сытым хуэгъэза, ­Iэуес? 
- Си къалэныр нэхъыбэу зыпыщIар ди щIалэхэм шынагъуэ къалъэмыгъэ­Iэсыным, Iэщым я кIэлъыплъыкIэм, къегъэщIылIа я ­хъупIэхэр, зэран къахуэмыхъуIауэ, зэрызэрахьэм лъыгъуэзэнырщ, хуей хъуами защIэдгъэкъуэнырщ - ахэращ си лэжьыгъэр нэхъ зыхуэгъэзар. НэгъуэщIу жытIэмэ, хъупIэм исхэми лей ­къатемыхьэнырщ, Iэщми хэ­щIыныгъэ емыгъэгъуэтынырщ нэхъыбэу сызы­кIэ­лъыплъыр. 
- УзыпыщIа къулыкъущIапIэм и гугъу къытхуэщIыт, Iэуес. 
- Дзэлыкъуэ щIыналъэм Iэщ лъэп­къыфI щызыIыгъыу ит IэнатIэхэм ящыщщ «Псынэдахэ» цIэр зехыхьэ ­мэкъумэшыщIэ-фермер хозяйствэр (КФК). Дэ абы дыпыщIащ. Дауи, ди за­къуэкъым мы щIыпIэм исыр. Районым хыхьэ къуажэхэм Iэщ щызыIыгъыу дэс­хэм ящыщу, Къущхьэхъум къыдэкIуеину тегуш­хуэхэр, аддэ Iуащхьэмахуэ лъапэ нэсыху, исщ, щхьэж къыхупаупщIа хъу­пIэр иIыгъыжу. Ауэ, дэ, Псынэдахэм, дыдейуэ, мы дыздэщыIэмрэ абы къыбгъэдэсымрэ хуагуэшауэ, хъушитI иту аращ мы Iэхэлъахэм. Адрейхэр зейр нэгъуэщIщ. IуэхущIапIэ нэхъ инхэми уней IэнатIэхэми я Iэщыр къыдаху мыбыкIэ. 
- Мыбдежым ит жэмхэри, мэлхэри, ахэр зыгъэхъури шынагъуэншагъэ и лъэныкъуэкIэ я Iуэху зытетым кIэ­лъыплъ IэнатIэ щхьэхуэ щыIэу ара? Псалъэм папщIэ, уэ Псынэдахэ къуажэ администрацэм и къарукIэ укъагъэ­кIуауэ ара?
- А зи гугъу пщIы бгъэдыхьэкIэм хуэдэр, ­совет лъэхъэнэм щы­Iэу щытащ. Иджыпсту щхьэж езым и Iуэху зэ­рыхуэкIуэм хуэдэущ зэры­зэфIихыжыр. Дэ абыкIэ ­къуажэ администрацэм дыпыщIакъым, жылэм и цIэр зыфIэтщыжа щхьэкIэ. Пэжщ, ­къуажэм щыщ щIалэхэр, зи гугъу тщIы IэнатIэм епхауэ, лъэгумкIи Къущ­хьэ­хъумкIи щолажьэ. 
- Мыбы нэс фыкъызэрыдэкIуеин Iуэ­хум­кIэ дауэ фыхъурэ? 
- Псынэдахэ нэс дыкъокIри, дыкъокIуэ. МашинэкIэ гъуэгу дытетщ. Гъэмахуэ лъэхъэнэм и пэщIэдзэм, Iэщыр къыщыдэтхуейм деж, щIалэхэри дызэгъусэу, жэщ-махуэ зыплIытхукIэ гъуэгум дыщытет ­къохъу, дунейм и щытыкIэм елъытауэ. Гъуэгум кIыфI къыщыттехъуэкIэ, дызы­щIэ­лъыну чэтэн унэхэр тракторкIэ къытхудрашеяуэ диIэщи, ахэр догъэуври, абыхэм дыщIэлъщ. Пщыхьэщхьэ зэ­рыхъуу Iэщыр я бжыгъэкIэ къыдопщытэ. Жэщым гъуэрыгъуэурэ доплъыр. Пщэдджыжьым жьыуэ зыкъыдоIэт, аргуэру зэ зыкъыдолъытэжри, гъуэгу дытохьэж. Бжьыхьэ ехыжыгъуэми ардыдэращ ди Iэмалыр. 
- Ари телъыджэщ, Iэуес. Мы лэжьыгъэм теухуауэ тхьэмахуэм дапщэрэ укъыдэкIрэ? Мы Iуэхум уэр нэмыщI нэгъуэщIи пыщIа? 
- Хьэуэ, пыщIакъым. Сэ зыращ а къалэныр зи пщэ къыдалъхьар. Мы щIыпIэм пщыIэ щызиIэщи, сыкъыдэкIуея иужь ар си егъэзыпIэщ. 
- Уэри Iэщ бжыгъэ пIыгъ?
- Хьэуэ, сIыгъкъым. Сэ а щIалэхэм я зэблэхъукIэ-ехыжыкIэм, ерыскъыкIэ зэ­рыхуэщIам, щхьэж и Iэщ зыхуей зэрыхуэгъэзам, шына­гъуэншагъэр къызэрыщы­зэгъэпэщам сыкIэ­лъыплъу аращ. СыкъыдокIуейри, мы щIыпIэм махуитI-щы­кIи, тхьэмахуэкIи, уеблэмэ ма­хуипщIкIи сыщытес щыIэщ. 
АтIэми, ди республикэм и щIыпIэ нэхъ дахэхэм ящыщщ дыкъыздэкIуар, нэхъ гъэщIэгъуэни, хьэщыкъ нэхъ дызыхуэ­хъуни къуигъэлъыхъуэну. ТIуащIэ абрагъуэм и лъэны­къуитIымкIи мэзхэм щIагъэнауэ къыIут бгы уардэхэм я дахагъэр псалъэкIэ къыпхуэ­мыIуэтэным хуэдизщ. Зыкъызощтэжри, сыхьэтипщI иримы­къум, нэхъапэм сыздэщымыIа щIыпIэ зыбжанэри хэту, зыщысплъыхьащ... 
Тхыгъэри  сурэтри
КЪУМАХУЭ Аслъэн ейщ.