Диагностиканы эмда дарманла бла жалчытыуну игилендирирге алланып.
Жыйылыуда сёз ВИЧ-инфекцияны, туберкулёзну эмда Къытайда жайылып тебиреген коронавирусну юсюнден баргъанды. Биринчи экиси эрттеден да белгилидиле, ала неден къозгъалгъанларын, адамлагъа къалай жукъгъанларын, неге келтиргенлерин эмда багъыу амалларын, къалай-алай болса да, врачла биледиле дерчады. Коронавирус а кесин кёп болмай танытханды. Алай къысха заманны ичинде битеу дунияны сагъайтханды. Нек дегенде анга боялгъан адамны къалай багъаргъа боллугъун энтта билмейдиле.
Кенгешни биринчи темасы ВИЧ болгъанды. Республиканы СПИД-ге эмда жукъгъан ауруулагъа къажау арасыны таматасы Марина Иванова жыйылгъанланы тийишли статистика бла шагъырейлендиргенди. Жарсыугъа, тарихле бир да къууандырмайдыла. Былтыр бизни республикада бардырылгъан тинтиулени кезиуюнде аллай инфекция жукъгъан 257 адам ачыкъланнганды.
Саулай айтханда уа, диспансер эсепде 935 адам турады, тийишли терапия 730 инсаннга бериледи. Жарсыугъа, андан ауушханланы саны да кёбейе барады. Сёз ючюн, 2017 жылда 26 адам ёлген эсе, буруннгу жыл дуниясын – 32, былтыр а 71 инсан алышханды. Ахыр жылланы статистикасына къарагъанда, ауруу жайыла баргъаны эсленеди, дегенди Марина Иванова. Саусузланы санына кёре тергегенде уа, бу жаны бла республика СКФО-да ючюнчю жерни алады, деп да къошханды.
Ол алай нек болгъаныны сылтаулары кёпдю. Араны таматасы айтханнга кёре, баш жерге хаулелик эм наркомания дегенча осал къылыкъланы салыргъа тийишлиди. «Алай саусузланы бары да терс жашау этгенле сунмагъыз: аланы ичлеринде къырал къуллукълада ишлегенле, къолайлыкъларыны хатасы болмагъанла да кёпдюле», - деп белгилегенди докладчы.
Ауруугъа къажау мадарла дайым бардырыладыла. Аны не къадар терк ачыкъласа, багъыу ол къадар къыйматлы боллукъду. Ма ол себепден диагностикагъа бек уллу эс бурургъа тийишлиди. Сёз ючюн, 2017 жылда аны республикада жашагъанланы 18 проценти ётген эсе, былтыр бу кёрюмдю кёп къалмай 25 процентге жетгенди. Марина Иванова айтханнга кёре уа, тинтиулеге халкъны эм азындан ючден бири къатышыргъа керекди.
Туберкулёзгъа къажау диспансерни башчысы Валерий Кибишев да артыкъ кёллендирирча шартла келтирмегенди. Ол билдиргеннге кёре, бу ауруу да жайыла барады. Былтыр ол жукъгъан 296 адам ачыкъланнганды. Аны юсюне ВИЧ-лери болгъанланы санына да аз-аздан къошула барады. Буруннгу жыл экиси да жукъгъан 22 инсан болгъан эсе эсепде, былтыр аланы юсюне энтта да сегизеулен къошулгъанды. Саулай айтханда уа, диспансерде эсепде 5479 саусуз турады.
Ауруу теренине кетип, ёпкелери тозурап башлагъанла да кёбюрек болгъандыла. Валерий Кибишев оюм этгеннге кёре, ол диагностика (флюорография) тынгылы бардырылмагъаныны хатасынданды. Сёз ючюн, республикада жашагъанладан былтыр аны жаланда 68 проценти ётгенди.
Проблемаланы санында тамата врач эм башына дарманла бла жалчытыу осал болгъанын салгъанды. Юлгюге Ставрополь крайны, Чечен эмда Шимал Осетия республикаланы келтиргенди. Алада бу жаны бла бек сакъ болуп тебирегенлерини хайырындан болум игиге айланнганды. Бизде уа 2017 жылда дарманланы керекли мардасындан жаланда сегиз проценти жалчытылыннганды, былтыр а – 9,4 проценти.
КъМР-да бу проблемагъа тийишлисича эс бурулмагъанын былтыр РФ-ни Саулукъ сакълау министерствосунда бардырылгъан видеоселектор кенгешде да айтхан эдиле, деп белгилегенди ол.
Диспансерни башчысын дагъыда бек жарсытхан – ишчи кадрланы жетишмегениди. Ол айтханнга кёре, ахыр беш жылны ичинде ол учрежденияда уруннганланы ичинде туберкулёз 22 адамгъа жукъгъанды. Аладан тёртюсю аны хатасындан ауушхандыла. Ишчилени ючден экиси пенсиячыладыла неда ол жыл саннга жете тургъанладыла. 2017-2019 жылланы ичинде ишден 16 врач эм 28 медсестра кетгендиле. Бары да 30-35-жыллыкъла. Аны сылтауу айлыкъ хакъны азлыгъы эмда къоркъуу уллу болгъаныды.
Валерий Кибишев диспансерде паллиатив болушлукъ бериу бёлюм ачаргъа эмда халлери бек осал болгъан саусузланы бирсиледен энчи тутаргъа кереклисине эс бургъанды. Дагъыда туберкулёзгъа къажау службаны мобильный флюорографла бла жалчытыуну къайгъысын узакъгъа созмай этерге чакъыргъанды.
Арт кюнледе хар жерледе да аты айтылып башланнган коронавирус инфекцияны, ол бизни республика таба жетмезча не мадар этилгенини юсюнден а Роспотребнадзорну КъМР-да Управлениясыны таматасы Жирослан Пагов хапарлагъанды. Къытайны саулукъ сакълау жаны бла Къырал комиссиясындан билдиргенлерине кёре, 30 январьгъа бу инфекциягъа 9720 адам боялгъанды. Кюн сайын аланы саны 1,6 кереге кёбейип барады. Ауругъанланы асламысы абаданладыла. Ол кюннге андан 213 адам ёлгенди.
Управленияны башчысы билдиргенича, аурууну аты чыкъгъанлай, РФ-ни Роспотребнадзору къыралны ичинде эпидемиология болумгъа бютюн къаты къарап башлагъанды, жер-жерледе контрольну да кючлендиргенди. Бизде да республиканы Саулукъ сакълау министерствосу бла бирге тийишли план жарашдырылгъанды, багъыу учрежденияланы вирус жукъгъанланы алыргъа хазырлыкъларына да къарала турады. Ведомствону специалистлери Нальчикде аэропортда санитар-карантин пунктда контроль этгенлей турадыла. Ол кеси да битеу керекли оборудование, ол санда тепловизор бла да жалчытылыныпды. «Рейсле жаланда Москвагъа эмда Санкт-Петербургга болгъанлыкъгъа, уллу кёллюлюк этерге чыртда жарамайды. Шёндюгю дунияда ол ауруу чыкъгъан къыралла бла туризм, урунуу, сатыу-алыу байламлыкъла кенг жюрютюлгенлери себепли вирус бизни республикагъа да жетерге боллукъду. Аны ючюн а къошакъ мадарла этерге, айтханымча, больницаланы да хазырларгъа тийишлиди», - деп белгилегенди Жирослан Пагов.
Комиссияны ишини эсеплерин чыгъара, Марат Хубиев профилактиканы жаланда саулукъ сакълау бёлюмню юсюне атып къоймай, муниципалитетледе да къолгъа алыргъа, медикле бла байламлыкъда мадар этерге чакъыргъанды. Кенгешде сагъынылгъан багъыу учреждениялада кемчиликлени уа болжалгъа салмай кетерирге оноу этгенди.