«Бек кючлю аякъла, эртте-кеч болса да, абынып башларла, ёхтем аркъа да бюгюлюр, чачла агъарырла, чырайлы бет, балчыкълы жолда машина баргъанча, ызлыкълы болур, жаланда халал жюрек, кюннге ушаш, бир заманда да тюрленмез, дайым да жылыуун, къызгъанмай, бергенлей турур». Бу сёзлени аналагъа, эгечлеге, биринчи устазларыбызгъа жораларгъа боллукъду. Аланы халал жюреклери, къайда болсакъ да, ненча жыл озса да, къайгъыргъанлай, жылытханлай турадыла.
Бу сёзле бюгюн биз хапарын айтырыкъ устазгъа да толусунлай келишедиле. Аны юсюнден Каменкада жашагъан танышым Этезланы Ануар билдиргенди. Окъуу жыл башланырны аллында ол, телефон бла сёлешип, биринчи устазыны юсюнден сейир хапар айтханды.
«Бир кюн эрттенликде телефонум зынгырдайды,- деп башлагъанды хапарын ол. - Былай эртте кимге керек болгъан болурма деп, телефоннга къарайма, номерден сора зат жокъду. Ачып тынгыласам: «Ануар, эрттенинг ахшы болсун, таныдынгмы мени?» - деп сорады сёлешген. Тюзюн айтсам, таныялмай, бир кесек тынгылайма. Сора телефонну ол жанындагъы: «Мен устазынгма, Баштакъланы Фатимат Хаджи-Муратовна», - дейди.
Биринчи устазымы ауазын олсагъат танымагъаныма бек уялама, кечгинлик тилейме. Танымагъанымы сылтауу уа эрттеден бери да башха элде жашагъаным, устазыма терк-терк тюбемегеним болгъанды. Телефон бла да ауазын биринчи кере ол кюн эшитгенме», - дейди Ануар.
Андан сора ол, болжалгъа сала турмай, устазын жокълай, юйюне барады. Аны бла иги кесек заманны олтуруп, озгъан жылланы, мектепде биргесине окъугъан тенглерин, устазланы да эсгергендиле.
Устазны жыл саны келгенине да къарамай, акъылы, эси да алгъынчалай къалгъандыла. Ол тюбешиу устазгъа, Ануаргъа да эсде къалырча болгъанды…
Тик къаяла къуршалагъан Булунгуну юсюнден поэтле назмула жазгъандыла, аны аты жырлада айтылгъанды. Бу элде жашагъанланы халлери башхаладан энчиди. Ала сабыр акъыллы, намысларын-сыйларын бийикде тутхан, сёзлери шаудан сууча таза болгъан адамладыла. Заманны ашыкъдырмай, тынчлыкълы жашауну къурай, сабийлерин ёсдюре, бахча эте, мал тута, кеси къыйынлары бла ариу, таза ашларын ашап жашайдыла.
Абаданла Орта Азиядан къайтханда, жыйын, изеу болуп, юй-журт ишлегендиле, сабийлерин ёсдюргендиле. Ол заманда эки-юч сабий бла чекленип къалгъан кёп юйюр жокъ эди. Хар биринде, бек аздан, беш-алты жаш бла къыз болгъандыла. Ата-аналары сабийлерин да ёсдюрюрге, элни, къыралны да жумушларын тамамларгъа жетишгендиле. Ёсюп келгенле уа, къолларына сенек, чалгъы алыргъа къарыулары жетгенле, жай айлада аталарына бичен хазырларгъа болушхандыла. Жети жыллары толгъанда уа, мектепге атланнгандыла. Этез улу да ма ол тёлюден болгъанды.
«Классыбызда жыйырмадан артыкъ сабий болгъанды. Биз омакъ кийинип, бояу ийис эте тургъан парталада олтуруп, устазыбызны сакълайбыз. Бирибиз да сёлешмейбиз, ары-бери бурулмай олтурабыз. Бир кесекден устазыбыз киреди. Мен аны кёзлери кёк болгъанларына эс бурама. Сыфаты да кесине ышандыргъанын сеземе. Башхалада да алай сезген болур эдиле, нек дегенде артда классда къызларыбыз, жашларыбыз да аны бек сюйгендиле, анга ышаннгандыла», - деп эсгереди Ануар.
Ол айтханыча, Фатимат Хаджи-Муратовнаны къайсы дерси да алагъа ангылашыныулу эди. «Ол бизден жюрек жылыуун, хунерин, заманын, кюч-къарыуун да аямагъанды. Ана тилибизге сюймекликни, адеп-къылыкъгъа, намысха, сыйгъа къаты болургъа да юйретгенди. Бизде аны къыйыны бек уллуду. Бюгюнлюкде анга харкюнлюк жашауубузда тюшюннгенлей турабыз. Кеси уа дерсде, андан тышында да ауазын кётюрюп сёлешмегенди. Аны кёз къарамы бизге кёпню ангыларгъа, билирге тамамлыкъ эте эди. Ариу къылыкъгъа, низамлылыкъгъа, тизгинлиликге, сыйгъа-намысха ариу адет-тёрелерибизни юлгюлеринде юйретгенди», - деп эсгереди дагъыда Ануар.
Фатимат Хаджи-Муратовна жашаууну элли жылдан артыкъ заманын булуннгучу сабийлени харфланы таныргъа, жазаргъа юйретиуге бергенди. Аллай бир жылны ичинде ол билим берген къызланы бла жашланы жюзле бла санаргъа боллукъду. Бюгюнлюкде аланы иги кесеги тюрлю-тюрлю къуллукълада ишлейдиле, сабийле, туудукъла да ёсдюредиле. Аланы хар бири да биринчи устазларын жюрекден баргъан огъурлу сёзлерин къызгъанмай эсгередиле, терк-терк болмаса да, барып жокълайдыла.
«Биз, аны сохталары, Билимни кюню бла жюрегибизни теренинден алгъышлайбыз. Мындан ары да арабызда кёп жылланы саулугъунг бла жаша, АНАБЫЗ дейбиз», - дейди битеу биркласслыларыны атындан Этезланы Ануар.
Ол устазына жоралап назму да жазгъанды, аны да байрам кюнде басмалауну дурус кёргенбиз.
Холаланы Марзият.
