ЩIэблэ узыншэ къызыщIэувэ лъэпкъым и насып къикIауэ, Къытщхьэщытыр фIыгъуэ инкIэ къыхуэупсауэ жаIэ игъащIэми­. КъызыхэкIам и нэхъыфIхэм яхуэ­фэщэн цIыху, зэхэщIыкI куу, щIэ­ныгъэ лъагэ, гъэсэныгъэ екIу бгъэ­дэлъу, ди къэралышхуэм къи­хъуэнымкIэ къалэнышхуэ я пщэ къыдохуэ курыт школхэм я лэжьакIуэхэм, псом хуэмыдэу иджырей лъэ­хъэнэм, зэпэщIэувэныгъэ ткIийм и зэманым. Егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэм и къалэн нэхъыщхьэхэр къызыхуэтыншэу гъэ­­зэщIэным ехъулIэныгъэ иIэу пэ­лъэщхэм ящыщ Налшык дэт лицей №2-м илъэс куэд хъуауэ щылажьэ Беслъэней (Ефэнды) Русалинэ. 
ЩIэблэм я лъагъуэхэшу щыт егъэджакIуэфIым хэлъыпхъэ хьэл-­ щэнхэмкIэ, бгъэдэлъыпхъэ щIэ­ныгъэмрэ зэфIэкIымкIэ щапхъэу ягъэлъагъуэ лэжьакIуэщ Русалинэ. «Лъабжьэр быдэмэ, щхьэкIэр лъэщщ» адыгэ псалъэжьым и купщIэр къызыгурыIуэ егъэджа­кIуэ Iэзэм, и ныбжькIэ щIалэми, фIыуэ ещIэ щIэныгъэ зэгъэгъуэ­ты­ным и лъагъуэм теувагъащIэ­ сабийм еджэныгъэм, гъащIэм, дунейм и зэхэлъыкIэм ятеухуа и гупсысэхэм я лъабжьэр а лъэхъэнэм зэригъэтIылъыр, и еплъыкIэхэм епха гупсысэхэр зэриукъуэдийр. Шэч хэмылъу, а Iуэхухэр ныбжьы­щIэм къызэрехъулIэм зыкъомкIэ­ елъытащ абы адэкIэ и еджэ­ныр зэрызэфIэувэну щIыкIэр, зы­Iэ­ригъэхьэну ехъулIэныгъэм, зды­нэсыфыну лъагапIэхэм ящыщ куэд. 
Ефэндыхэ СэфрэIилрэ Маринэрэ я унагъуэ дахэм, зэгурыIуэрэ зэ­дэ­Iуэжрэ зэрылъым къыщы­хъуащ Русалинэ. ПэщIэдзэ классхэм щIэс сабийхэр егъэджэным зи гъа­щIэр тезыухуа пщащэр а Iуэхум и зэхэлъыкIэм мымащIэу щыгъуа­зэ хъуакIэт, курыт школыр къиу­хыу IэщIагъэ къыхихын хуей щыхъуам. Дауэ щымыгъуэзэнрэт?! Ру­салинэ ящыщщ ди щIыналъэм и егъэджэныгъэ IэнатIэм и зыужьыныгъэм хэлъхьэныгъэ­ ин хуэзыщIа зэIыхьлы егъэджакIуэ гупым. Абы и анэшхуэ Емкъуж Еленэ щIыхьрэ пщIэрэ иIэу илъэс куэдкIэ пэрытащ егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэм. Анэм и Iуэхум пащащ ипхъухэу КъБР-м щIыхь зиIэ и егъэджакIуэ Ефэнды Мари­нэрэ УФ-м цIыхухэм щIэныгъэ егъэгъуэтынымкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Балэ Людмилэрэ. Пэ­щIэдзэ классхэм я егъэджакIуэ IэкIуэлъакIуэ къищIыкIащ Еленэ и къуэрылъху-пхъурылъхухэу ди тхыгъэр зытеухуа Беслъэней Русалинэ, Уэзрокъуэ Людмилэ, Ефэнды Фаридэ, Къасым Залинэ, Бичо Русанэ сымэ. Русалинэ и адэ ­шыпхъу Гъащтэ Анети абы ипхъу Залини егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ­ IэнатIэм илъэс куэд лъандэрэ пэ­рытщ, ­ехъулIэныгъэ яIэу. А нэхъы­жьыфIхэм я лъагъуэм ирокIуэ Русалинэ ипхъу Амалие дахи. 
- ЩIэблиплIым ящыщу егъэджа­кIуэ пщыкIуз къызэщIэзыубыдэ, зэIыхьлы дыдэу зэхэт а гупышхуэм сызэрыщыщым гушхуэныгъэ ин къысхелъхьэ, си напщIэм телъ а Iуэхум срогуфIэ икIи сропагэ. Си Iыхьлы егъэджакIуэхэм ящыщ дэтхэнэми лэжьыгъэм щызыIэрагъэхьэ ехъулIэныгъэм сэри си лъэр щIегъэкI, Iуэху нэхъыфIыжхэм, нэхъыбэжхэм сытрегъэгушхуэ, - жеIэ Русалинэ. – ЕгъэджакIуэныр си ­гъащIэ насыпым щыщ Iыхьэ зэрыхъунур иджыри сысабий щIыкIэ убзыхуа хъуат. Зэшыпхъухэм ди ­нэгу щIэкIащ ди анэ Маринэ и IэщIагъэм хуиIэ лъагъуныгъэр, абы ­кърит дэрэжэгъуэр зыхуэдизыр. Шко­лым щызэфIих лэжьыгъэм къыдэкIуэу, мамэ унэми щыпищэрт егъэджэныгъэ Iуэхум: тетрадхэм ярыт тхыгъэхэр къипщытэрт, зэ­реджэ программэхэм елъытауэ дерс­хэм я планхэр зэхигъэувэрт, классщIыб, гъэсэныгъэ лэжьыгъэхэм къызэщIаубыдэ псори абы дэщIыгъуу. ЖыпIэнурамэ, сэри си шыпхъухэу Людмили Фариди егъэджакIуэ IэщIагъэр фIыуэ тлъагъуу, ди анэм хуэдэу щIэблэм дахэтыну дыщIэхъуэпсу балигъ дыхъуащ. А ди хъуэпсапIэхэри нахуапIэ хъуащ, Тхьэм и фIыщIэкIэ. 
Апхуэдэу гъащIэ гъусэ ищIа а IэщIагъэм илъэс 25-рэ хъуауэ иролажьэ Русалинэ, абы зэры­хуеджам щыхущIегъуэжа къэмы­хъуауэ, щIэблэр гъэсэнымрэ щIэныгъэфI­ ябгъэдэлъхьэнымкIэ жэуап­лы­ныгъэ лъагэ зыхищIэу. Курыт школыр ехъулIэныгъэкIэ къиуха нэужь, ар щIэтIысхьащ КъБКъУ-м и кол­леджым икIи 2001 гъэм ар фIы ды­дэу къиухащ, егъэджакIуэ IэщIагъэ­ри зригъэгъуэтащ. Бгъэдэлъ зэ­фIэ­­кIымрэ щIэ­ныгъэмрэ адэкIи хи­гъэ­хъуэну щIэ­хъуэпс Русалинэ а илъэс дыдэм еджэ­ным щыпищащ ­КъБКъУ-м и педагогикэ факультетым икIи а Iуэхури хъарзынэу зэфIихащ. 
Абы лъандэрэ сабий куэдым пэ­щIэдзэ школыр къаригъэухащ Беслъэнейм, ауэ ар ноби и лэжьыгъэм тезашэркъым, абы гукъыдэж хуиIэу, егъэджэныгъэм къыхыхьэ Iэма­лыщIэхэр къигъэсэбэпу щIэб­лэм яхэтщ. Русалинэ сабийхэм­ пэщIэдзэ щIэныгъэ ярит къудейкъым, атIэ ахэр егъасэ, я къэу­хьым, дуней еплъыкIэм зрегъэужь, пэжыгъэм, дахагъэм хуеущий. Абы и дерсхэм щызэхэухуэнащ егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэр зэрызэпкърылъ унэтIыныгъэ псори. Зи IэщIагъэм хуэIэижь егъэджа­кIуэм и Iуэху зехьэкIэр щапхъэ­ ­яхуохъу къыдэлажьэхэм, абы къы­хуэарэзыщ школ унафэщIхэри. 
Налшык дэт курыт школ ­№29-м лэжьэн щыщIэзыдза Русалинэ лэ­жьыгъэм щыпищащ Тэрч дэт курыт школ №1-м. АдэкIэ абы и егъэджакIуэ зэфIэкIхэр щигъэлъэгъуащ къалащхьэм дэт курыт школ №21-м. Лэжьыгъэм хуэIэижь, щIэныгъэ куу зыбгъэдэлъ Беслъэнейр а IуэхущIапIэм и унафэщIым егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ лэжьыгъэмкIэ и къуэ­дзэу (пэщIэдзэ школым) ягъэуври, ехъулIэныгъэфIхэр зыIэригъэхьэу илъэс зыбжанэкIэ щылэжьащ. А зэ­маным къриубыдэу Русалинэ ядэ­лэжьащ, яхуэзащ егъэджэныгъэ IэнатIэм пщIэрэ щIыхьрэ щызиIэ, абы хэлъ щэхухэм фIыуэ щыгъуазэ IэщIагъэлI куэдым. ЩIэм и лъыхъуакIуэу дапщэщи щыт егъэджакIуэ гумызагъэм, лэжьыгъэм и къызэгъэпэщакIуэ IэкIуэлъакIуэм бгъэдэлъ зэфIэкIхэм адэкIи хигъэхъуащ. Ар жыджэру, текIуэныгъэ­хэри къихьу хэтащ егъэджа­кIуэхэм я зэпеуэ зэмылIэужьыгъуэхэм. Егъэ­джэныгъэ методикэм фIыуэ щыгъуазэ Русалинэ и къалэмыпэм къыпыкIащ 4-нэ классым щIэсхэм папщIэ пособие. 
ЩIэблэм я унэтIакIуэ Беслъэнейр илъэси 10-м нэблэгъауэ щола­жьэ Налшык дэт лицей №2-м, пэ­щIэдзэ классым щIэсхэм я егъэджа­кIуэу­. Зыпэрыт IэнатIэм хуэIэзэ лэжьа­кIуэр 2019 гъэм къыщыщIэдзауэ пэщIэдзэ классхэм щезыгъаджэ­хэм я кафедрэм и унафэщIщ. Ме­тодикэ зэгухьэныгъэм и пашэм хузэфIокI егъэджакIуэ гупыр лэжьыгъэфIым хузэщIигъэуIуэн. Ар щапхъэ яхуохъу егъэджэныгъэ Iэ­натIэм пэрыувагъащIэ лэжьакIуэ ныбжьыщIэхэми, и зэфIэкIхэмкIэ­, езыр зыщыгъуазэу егъэджэныгъэ­- гъэсэныгъэ лэжьыгъэм хэлъ щэху­хэмкIэ ядэгуашэу. Абы и дежкIэ мыхьэнэшхуэ иIэщ Iуэхур адэкIэ кIуэтэным, лэ­жьыгъэфIым и мардэхэм ­нэхъри зегъэужьыным, зегъэубгъуным. И Iуэху зехьэкIэм и тегъэщIапIэхэм я гугъу щищIкIэ, Русалинэ псом япэ ирегъэувэ дэтхэнэ егъэджакIуэри бгъэдэлъ щIэныгъэмрэ зэфIэкIымрэ хигъэхъуэным, зэманым къигъэув еплъыкIэщIэхэр зэпилъытрэ нэхъ тэмэмхэр лэжьыгъэм къыщигъэсэбэпыным хущIэкъуу щытын зэрыхуейр.
Апхуэдэ лэжьэкIэ мардэщ езы егъэджакIуэр зытетыр. Кафедрэм и унафэщIыным пыщIа къалэнхэм къадэкIуэу егъэджакIуэри и гъэсэнхэри сыт щыгъуи жыджэру хэтщ шко­лым, къалащхьэм щекIуэкI олим­пиадэхэм, зэпеуэхэм. Русалинэ и дерсхэр хьэлэмэту, купщIафIэу, зэмылIэужьыгъуэу зэхегъэувэ. Абы щекIуэкI Iуэхугъуэхэм жыджэру хэмыт еджакIуэ щыбгъуэтынукъым, апхуэдизу цIы­кIу­хэр творческэ лэжьыгъэм дре­гъэхьэхри, хешэри. Сабийхэр фIыуэ зылъагъу, абыхэм гуапэу, анэ етIуа­нэу яхущыт гъэсакIуэфIым, егъэджакIуэ Iэзэм игури и псэри яхузэIухащ классым щIэс дэтхэнэ сабийми: еджэныр фIы дыдэу къызэхъу­лIэми абы тIэкIу хуэщхьэхми. 
- Иджыпсту си нэIэм щIэт ­цIы­кIу­­хэр 2-нэ класс хъуащ. Нэгъа­бэ къэсщта къудей сабийхэр гуп зэ­рыIыгъ зэрыхъум, зым адрейм зыщIигъэкъуэну, дэIэпыкъу­ну зэрыхущIэкъум сыщогуфIыкI, - же­Iэ Беслъэнейм, и лэжьыгъэм тепсэлъыхьу. - Сэ солIалIэ дэтхэнэми бзэ къыхуэзгъуэтыным, сыту жыпIэмэ, къызэрыслъытэмкIэ, дэ, егъэджакIуэхэм, ди лэжьыгъэм нэхъыщхьэ дыдэу хэлъхэм ящыщщ сабиипсэр нэсу зыхэтщIэныр, абы и гурылъ-гуращэхэр къыдгуры­Iуэ­ныр, и гупсысэхэр къэдгъэна­Iуэу ахэр тэмэму дунэтIыныр. Зи гур къыпхузэIузымыха школа­кIуэм щIэ­ныгъи гъэсэныгъи бгъэ­дэп­лъхьэну тыншкъым, аращи, псом япэрауэ, сабийр псэкIэ уи гъунэгъу пщIын хуейщ. Адрей лэжьыгъэ псори – итIанэщ. 
Лэжьыгъэр IэкIуэлъакIуцэу­ зыу­блэ егъэджакIуэм дерсым къыще­гъэсэбэп методикэ Iэмал зэ­мы­лIэужьыгъуэхэр. Абыхэм ящыщ­щ «Щыуагъэр къэгъуэтыт», «Гъуэгугъэлъагъуэ», «Гуэдзэн телъыджэ», нэгъуэщIхэри. Беслъэнейм и дерс­хэр хьэлэмэт зыщI Iуэхугъуэхэм ящыщщ абы Сингапур методикэр шэщIауэ къызэригъэсэбэпри. Махуэ къэс зызыужь, зызы­хъуэж егъэджэныгъэм иужьрей зэманым къыхыхьа а Iэмалым ипкъ иткIэ, сабийхэр гуп-гупу, зэдэууэ зэдолажьэ, щIэныгъэр езыхэм ­къаугъуеижу. Классым щIэс псори зыхэт а лэжьыгъэр зэтезыублэ, зыунэтI, набдзэгубдзаплъэу кIэ­лъыплъ егъэджакIуэр иужькIэ щогуфIыкIыж сабийхэр зэдэIэпы­къужу, щхьэж и зэфIэкIыр Iуэхум хилъхьэу псоми я зэхуэдэ ехъу­лIэныгъэм зэрынэсыфым, зыщIэ­хъуэпс текIуэныгъэр зэрызыIэрагъэ­хьэфым. ЦIыкIухэр къохъу дзыхь зэхуащIу, хуей хъумэ, дэтхэнэри сэбэп къызэрыхуэхъунумкIэ быдагъэ яхэлъу. 
Бгъэдэлъ апхуэдэ Iуэху зехьэкIэмкIэ Беслъэней Русалинэ ядэгуэшащ «Налшык и егъэджакIуэ нэхъыфI» зэпеуэм 2024 гъэм къыдыхэтахэм. Ди гуапэ зэрыхъущи, Русали­нэ а зэпеуэм и утыкум щигъэлъэгъуа дерсыр, и лэжьыгъэм лъабжьэ ­хуищI ме­тодикэ Iэмалхэр нэхъыфIхэу жа­Iащ къэпщытакIуэхэм. Къалащхьэм и егъэджакIуэ нэхъыфIу къа­­лъыта Беслъэней Русалинэ хуэфащэ дыдэу къратащ абы щыхьэт техъуэ ЩIыхь тхылъыр, саугъэт ­лъапIэмрэ удз гъэ­гъа Iэрамэмрэ. ЕгъэджакIуэм фIы­щIэ ­хуещI а зэпеуэм щыхэтам щыгъуэ чэнджэщэгъуфI къыхуэ­хъуа­хэу лицейм и уна­фэщI Пешковэ Людмилэ­рэ абы егъэ­джэныгъэ-гъэ­сэныгъэ лэжьыгъэмкIэ и къуэдзэ КъуэщIысокъуэ Залымрэ. 
Зи IэнатIэм гурэ псэкIэ бгъэдэт адыгэ бзылъхугъэ гуакIуэм и щIы­багъ унагъуэ дахи къыдэтщ. Абырэ и щхьэгъусэ Беслъэней Рустамрэ бынищ зэдагъуэтащ, лъэпкъ хабзэмрэ нэмысымрэ тету ягъэсащ. Умаррэ Амалиерэ щIэныгъэ нэхъыщхьэрэ я псэм фIэфI IэщIагъэрэ зрагъэ­гъуэтауэ IэнатIэ пэрытщ. Быным я нэхъыщIэ Раминэ Налшык дэт лицей №2-м и 6-нэ классым и еджакIуэ нэхъыфIхэм ящыщщ. 
Унагъуэми, зыпэрыт IэнатIэми, жылагъуэми пщIэрэ щIыхьрэ щи­Iэу, и нэIэм щIэт ныбжьыщIэхэр фIы­м къыхуриджэу, хабзэ­ ­яхэ­лъу­, еджэным дригъэхьэхыу, къы­зыхэ­кIа лъэпкъыр, щалъхуа щIыналъэр фIыуэ ялъагъуу ахэр къэгъэхъуным гулъытэ хэха хуищIу гъащIэм ирокIуэ Беслъэней Русалинэ. ЩIэблэм я унэтIакIуэм, егъэджа­кIуэ IэкIуэ­лъакIуэм дохъуэхъу гъэ еджэ­гъуэщIэр зэрыщIидзэм щы­хьэт техъуэ Япэрей уэзджынэм и ма­хуэмкIэ. Апхуэдэ лъэхъэнэ куэд бэIутIэIуншэу, узыншэу епхьэкIыну, Русалинэ! 
Къардэн Ритэ.