Минги тауну тийресинде орналгъан «Шхельди» эм магъаналы солуу жерледен бириди. Бу кюнледе ол 80-жыллыгъын белгилейди.
1946 жыл. Урушха дери ишленнген «Молнияны» орунуна ДСО-ну Ара советини «Спартак» лагери жаратылады. Сёзсюз, аны къурагъанланы муратлары бек уллу эди - альпинистлени хазырлау! Бир жылдан а «Спартакдан» къауум адам Шуровский эмда Шхельди бийик таулагъа чыгъадыла. Ала баргъан тик жол эм къыйыннга саналгъанды. Айтхылыкъ команданы таукел алгъа барыуу да андан башланнганды.
Лагерьни биринчи таматасы Уллу Ата журт урушну кезиуюнде Кавказ таулада немисли фашистлени ууатыугъа тири къатышхан, альпинизмден спортну сыйлы устасы Олег Гринфельд эди. Артда уа аны Николай Гусак алышындыргъан эди. Тюрлю-тюрлю жыллада кёп таматала алышыннгандыла. Бусагъатда лагерьни начальниги Темуккуланы Магометни жашы Артурду. Анга дери уа бир ауукъ заманны атасы Магомет да ишлеп башлагъанды, бюгюнлюкде да андады.
Дагъыда «Шхельдини» айнытыугъа уллу къыйын салгъанладан бири белгили альпинист, таугъа ёрлеуде керекли затланы ишлеген уста, сыйлы тренер, СССР-ни спортуну сыйлы устасы Виталий Абалаков болгъанды. Ол кёп чемпионланы хазырлагъан школну да къурагъанды. Анда тюрлю-тюрлю жыллада жараула бардырып, айтхылыкъ альпинистле Михаил Ануфриков, Герман Ашрановский, Константин Клецко, Александр Боровиков, Иосиф Кахиани, Михаил Хергиани ишлегендиле. Хергиани а СССР-ни жети кере чемпиону болгъанды, 1956 жылда Шхельди тарда «Спартак» альплагерьде къутхарыу отрядха да башчылыкъ этгенди.
Кёп жылланы ичинде «Шхельдиде» бизни республикадан да кёп альпинистле юйреннгендиле. Аланы араларында спортну халкъла аралы класслы усталары Залийханланы Михаил, Григорий Степанов, спортну усталары эмда къыралны чемпионлары Виктор Наугольный, Леуан Дзамихов, Сергей Щацкий, Степан Шведов эм башхала бардыла. Къаячыланы хазырлауда Залийханланы Хусейни бла СССР-ни сыйлы тренери Шакир Тенишевни да къыйынлары уллуду. Холамханланы Тамара уа «Шхельди» альплагерьде юйреннгенлени араларында «Спортну устасы» деген атха тийишли болгъан биринчи тиширыуду.
Урушдан сора КъМР-ни Минги таугъа ёрлеу жаны бла альпиниадалары да бу лагерьде башланнгандыла. Алагъа къатышханланы атлары дуния альпинизмни тарыхына киргендиле.
«Шхельди» жаланда лагерь болуу бла къалмай, совет альпинизмни айтхылыкъ кадрларын ёсдюрген база да болгъанды. Анга бу тарихле да шагъатдыла: сексен жылны ичинде анда «СССР-ни альпинисти» деген ат жыйырма мингден аслам адамгъа берилгенди, 140 чакълы бири спортну устасы, онбешеулен спортну сыйлы устасы, тёртеулен да сыйлы тренер эмда алтмыш беш адам а СССР-ни чемпиону деген атлагъа тийишли болгъандыла. Бу адамла Кавказны, Памирни эмда Тянь Шанны бийик тауларына да чыкъгъандыла.
Жарсыугъа, заман кесини ишин этмей къоймайды. Совет Союз чачылгъандан сора «Шхельдини» жарыкъ жаннган чырагъы да ёчюлген эди. Лагерь, спорт учрежденияча, жабылгъан эди. Ол тийре чекчи зонагъа тюшюп, алай бла Баш Кавказ таулагъа, сейирлик бузлу бийикликлеге ёрлеу да тохтагъан эди. Алагъа элтген жолланы кырдык басхан эди, заман тауланы, бузланы да ойгъанды. «Шхельдини» кезиую артха къайтмазча жокъ болгъаннга ушай эди. Алай, насыпха, кёпге угъай. Хар замандача, жашау кючлю болгъанын бу жол да кёргюзтгенди.
2019 жылдан башлап «Шхельди» аз-аз тирилип башлайды. Чекчиле артыкъ ыразы тюйюл эселе да, ёрлеуге баргъанлагъа жолну ачхандыла. «Шхельди» уа алгъынча ишлеп башлайды. Анда юйрениу-жарау жыйылыула бардырыладыла. Лагерь кеси да жангы даража алады. Энди ол чекленнген жууаплылыгъы болгъан «Шхельди» биригиудю. Кеси да Къабарты-Малкъарны Курортла эмда туризм министерствосуну бойсунууундады.
Бюгюнлюкде ол тынгылы ишлеген лагерьди. Ол республиканы спорт-саулукъну кючлеу, жараула бардырылгъан арады.
Лагерьни юбилейи бла байламлы ары спортну альпинизм тюрлюсюнден ветеранланы да кёбюсю баргъандыла. Ол а бу айтхылыкъ, тарых магъаналы жерни жашаууну дагъыда бир кезиуюдю. Тюбешиуню къурагъанла, озгъан заманлагъа хурмет эте, юбилей бла байламлы программагъа Шхельди таугъа шимал эмда Ушбагъа кюнчыгъыш жанларындан ёрлеуню да къурагъандыла.
Лагерьде тюрлю-тюрлю тюбешиуле, таулагъа ёрлеу жаны бла эришиуле дайым бола тургъандыла. Анда солуп кетгенледен бирини айтыуун юлгюге келтирейик: «Баш ием бла Шхельди бузлу тауну къатына келгенбиз. Ол альпинист лагерьден узакъ тюйюлдю. Тамаша жер. Шахар тауушладан башыбыз шош болуп, таза хауа бла солуп, ол тийреде иги кесек айланып да къайтханбыз. Алайда заман башха тюрлю барады. Елена Михайлова».
Альпинистле айтханларындан къайтмагъан адамладыла, аны себепли аладан иги кесеги таулагъа ёрлеуден ахыр кюнлерине дери да тоймайдыла. Тюз да ма аллай таукеллик бла «Шхельди» да жангыра, аягъы юсюне бола барады. Анга заман, болумла да чырмау тюйюлдюле. Нек дегенде альпинизм, спорт болуу бла чекленип къалмай, тауланы сюйгенлени жашау магъаналарыды. «Шхельди» уа ол затха юйретген эмда мындан да ары юйретип турлукъ жерди.
Холаланы Марзият.
