РАН-ны Шимал-Кавказ институтуну башчысыны орунбасары Вадим Романов билдиргеннге кёре, къыралыбызны къутхарыу службаларына кеси аллына ишлеген навигация система жарашдырылгъанды. Аны бла хайырланыр ючюн GPS керек тюйюлдю. «Ол спутник сигнал жетмеген жерледе жалгъан акъылны себеплиги бла жолну табаргъа болушурукъду. Бу амал излеу бла кюрешген службалагъа ачыгъанланы табаргъа, тёгерекни тынгылыракъ тинтирге себеплик этерикди», – дегенди Вадим Романов.
Россейли навигация амалла, башда айтылгъаныча, спутник связь арталлыда тутмагъан неда аз-маз ишлеген жерледе жарарыкъдыла. Журтубузну географиясыны энчилигин, уллу агъачларын, бийик тауларын, промышленностьда бла къутхарыу операциялада автоном системала артдан-артха кёпден-кёп изленнгенлерин эсге алсакъ, жангычылыкъны магъанасы бютюн ёседи.
Мамыр муратлада хайырланнган амалла, Вадим Романов чертгенича, GPS сервисле бла байламлыдыла, алай эсе да, аланы къарыусуз жерлери уа бардыла. Къалын агъачны ичинде, промышленный жерледе неда къыйын аулакълада тёрели навигаторла жолну терс кёргюзтген неда кёргюзталмай къалгъан кезиуле аслам чыгъадыла. Излеуню кеслери ыразалыкълары бла бардыргъанлагъа ол, керти да, къоркъуулуду. Биринчиден, бошуна кёп заман къоратылады, экинчиден а, иги кесек жер эсленмей къалады.
Жангычылыкъда инерция амалгъа энчи эс бурулады. Алим белгилегенича, ол инсанны тепгенине, жюрюгенине эмда тёгерекде табийгъатны, жерни энчиликлерине кёре табады жолну. Аны хайыры бла жангылычла азайып, спутник сигналсыз кёп заманны ишлеялады.
Алгъа бу система геодезистлеге деп жарашдырылгъанды, алай шахталаны, тоннельлени, быргъыланы салыу ызланы, энергетика объектлени бла пилотсуз аппаратланы тинтгенде, аны жорукълары алагъа да керек болгъанлары ачыкъланнганды. Бусагъатда ол жангычылыкъ эсе да, талай жылдан авария службаланы бла инженер бёлюмлени оборудованияларыны кесеги болургъа боллукъду.
– Ата журтлу илму тинтиулени бардырыу къыралыбызны айныууна уллу къошумчулукъ этедиле, – дейди Вадим Романов. – Арт жыллада Россей навигация эм геоинформация системала жаны бла жалынчакъсыз болуруна уллу эс бурулады. Автоном амалланы ишлеу тыш инфраструктурадан азат болургъа эм магъаналы жерледе кесибизни сервислерибизни къураргъа себеплик этеди. Илму институтлада жарашдырылгъан проектле уа къоркъуусузлукъну жалчытыуну, туугъан жерибизни цифралы инфраструктурасын айнытыуну бир кесеги боладыла.
Хабибуллахланы Зульфия.
