Бу кюнледе Моллаланы тукъум жыйылыулары болгъанды. Ары тукъумну Къабарты-Малкъарда, Дагъыстанда, Къарачай-Черкесде, башха жерледе да жашагъан таулу, къабартылы, башха миллетден келечилери келгендиле. Къаллай бир зат ачыкъланады аллай жерде! Наршаулары да Моллаланы бир бутагъы болгъаны белгиленнгенди.
Абаданла, тукъум тамата Моллаланы Къанаматны жашы Омар бла Наршауланы тукъумну келечиси Зулкъарнийни къызы Лиза алгъыш сёз айтхандан сора, Моллаланы тукъумну, аны белгили адамларыны юсюнден айтылгъанды. Ол затланы Наршауланы Мадинагъа бла Мусукаланы Сакинатха ышаннгандыла.
Аны юсюнден айтханда, Моллаланы тукъумлары «маула» деген арап сёзден келгенди. Ол сёз оноучу деген магъананы жюрютеди. Бизде уа, къуру таулулада угъай, битеу да муслийман миллетде ол «молла» деген, ислам динни жюрютген, ол жаны бла билимли адамны белгисиди.
Бусагъатда алимле ДНК бла ачыкълагъаннга кёре, Моллаланы ата жанындан ата-бабалары Кавказда жашагъанлы, бек азындан, беш минг жыл болады. Энчи алып айтханда уа, XI ёмюрде аланла жашагъан жерни къазып, тинтгенде, ол къабырлада жатханла бла Моллалары бек жууукъ болгъанлары ачыкъланнганды. Аны бла бирге аланы къанлары Гюржюде да тюбегенди. Наршауланы тукъум да алагъа къарындаш болуп чыкъгъанды.
Октябрь революциягъа дери, андан сора да бола тургъан затладан шагъатлыкъ этген архив къагъытлада айтылгъаннга кёре, тукъумну ким да юлгю алырча адамлары аз болмагъандыла. Бюгюн да жюрюйдюле ариу хапарла Моллаланы Ибрагимни жашлары Исхакъны бла Магометни юслеринден.
Гартайны жашы Ибрагим Холамда къолайлы адамладан бири болгъанды. Ол жашларына билим алдырыргъа сюйгенди. Ол муратын жашауда толтургъан да этгенди. Аны тамата жашы, 1870 жылда туугъан Исхакъ кеси заманында Стамбулну бек уллу межгити Султанияда билим алгъанды. Анда уа сохталагъа, ислам динден сора да, кёп тюрлю билим бергендиле: сёз ючюн, математикадан, астрономиядан, географиядан… Алай бла Исхакъ андан не жаны бла да билимли болуп къайтханды.
Архив къагъытла айтханнга кёре, 1905 жылда ол Холамны бай адамларындан бирине саналгъанды. Исхакъ Шалушка башында 118 десятина (1 десятина – 1,09 гектар) жер сатып алгъанды. Къашхатауда уа 525 десятинаны бегендеге алып хайырланнганды. Ол малла бла кюрешгенди. Аны намысы къалай жюрюгенини юсюнден Исхакъны Тау Словесный Сюдню депутатына айыргъанлары айтады.
Революциядан сора аны Малкъарны Жер жаны бла комитетини членине айыргъандыла. Ма ол заманда Исхакъ Шалушкада алгъан жеринде эл-мюлк техникум ачханды. Анда окъугъандыла бизни биринчи зоотехниклерибиз, ветеринарларыбыз, агрономларыбыз. Алай а 1919 жылда аны къолайлы адам болгъаны эсге алынып, ызындан тюшгендиле, болгъан затын сыйыргъандыла. Исхакъ къарындашы Магомет тургъан Бакугъа кёчгенди.
Магомет 1874 жылда туугъанды Холамда. Ол Харьковда технология институтда окъугъанды. Аны 1911 жылда бошагъанды. Аны инженер-технолог болуп ишлерге Бакугъа жибергендиле. Анда ишлей тургъанлай, аны Азербайджанны халкъ мюлкюню советине да айыргъандыла. Алай къадар аланы башларын сыламагъанды.
Исхакъны бир жашы Исмайыл, баям, тукъумда бек белгилиледенди. Ол Нальчикде гимназияны, Санкт-Петербургда Горный институтну бошап, Бакуда «Азнефть» управленияда геолог болуп ишлеп башлап, аны таматасына дери ёсгенди. Ол анда ачхан нефть чыкъгъан жер бюгюн да «Моллаевское» деген атны жюрютеди. Исмайылны 1938 жылда жалгъан дау бла тутуп, думп этгендиле. Ол заманда атасы Исхакъ Дербентге кетген жашларына кёчюп, аланы къолларында алышханды дуниясын.
Аны жашы Таусолтан Новочеркасскде эл мюлк институтну бошап, агроном болуп тургъанды. Эл мюлк илмуланы доктору хобустаны башха тюрлюсюн чыгъаргъаны бла белгилиди. Хаджимурат а, Санкт-Петербургда университетде окъугъан архитектор, кёп жылланы Нарсанада (Кисловодск) ишлеп тургъанды.
Таусолтанны жашы Астемир да агроном болгъанды. Ол, Дагъыстанны сыйлы агроному, алгъа анда Сынау станциягъа таматалыкъ этгенди. Артда уа, Нарсанада жашап, анда Экономика институтну филиалын ачып, аны ректору болуп тургъанды.
Къууанчлы тукъум жыйылыугъа Астемирни жашы – сурат алдырыучу, краевед эм коллекционер Заур келген эди къызы, жашы бла. Ол ары келгенлеге ата-бабаларыны сейир суратларын кёргюзтгенди, аланы юслеринден хапар да айтханды. Заур кеси маданият жаны бла ишлейди, Дагъыстанны маданиятыны сыйлы къуллукъчусуду. Аны сурат кёрмючлерине бийик багъа бередиле кёргенле. Атасы Таусолтаннга 90 жыл болгъанда, ол анга, ата-бабаларына да атап этген кёрмючню хапары узунду.
Тукъумда «Социалист Урунууну Жигити» деген сыйлы атха эки адам жетишгендиле – ийнек саууучу Моллаланы Зукайны къызы Ёзденланы Мариям бла Россейни, Къабарты-Малкъарны да сыйлы энергетиги, Тырныауузда вольфрам-молибден комбинатда проходчик болуп ишлеген Моллаланы Якубну жашы Шарафутдин.
Белгили адамла бардыла дагъыда Моллаланы тукъумда. Сёз ючюн, Моллаланы Сафарны жашы Сулейман кёп жылланы ичинде Элбрус районда Билим берген управлениягъа таматалыкъ этип тургъанды; Моллаланы Зарета Тырныауузда сабий реабилитация ара ачханды; «Сыйлылыкъны Белгиси» орденни алгъан Моллаланы Шамиль биринчи инженер-металлургладан болгъанды; Моллаланы Абидат Хабазда школну директору болуп тургъанды; Моллаланы Магометни жашы Даулетгерий Къазахстанда бокс школну ачханды…
Бу тюбешиуню къурагъанладан бири, Моллаланы Шарафутдинни жашы Махмут, Къабарты-Малкъарда Россейни пенсия фондуну таматасыны экинчисиди. Моллаланы Садулну жашы Русланны аты уа Минги тауну тийресинде курорт жаны бла белгилиди. Ол «Приэльбрусье» атлы пансионатха таматалыкъ этеди.
Тукъумда дагъыда бардыла ёсе келген тёлю юлгю аллыкъ адамла.
Наршауланы жанындан айтханда: «Ала жаланда бизни республикада угъай, къыралны къалайында да бардыла. Чыкъгъан жерлери уа Къоспартыды, – дегенди Наршауланы Мадина. – Жарсыугъа, заман бизни тукъумну аямагъанды. Аны белгили адамларындан бири Наршауланы Аубекирни жашы Адикди. Ол, Граждан урушну жигити, Тёбен Чегем элде биринчи колхозну председатели болгъанды. Мени аппам, Адикни жашы Зулкъарний, къарындашлары бла фронтха кетген эди, ала къайтмагъандыла. Аны эгечлери Нашрумхан бла Сакинат, жашы Алим партизанла болгъандыла. Адикни къызы Нашрумханны бла жашы Абдул-Керимни фашистле ёлтюргендиле. Сакинат къырал къуллукълада ишлеп тургъанды. Ол Къулийланы Къайсын бла шуёх эди. Наршауланы Цыкау хажи уа Моллаланы Мусса бла бирге биринчи жамауат жолну ишлеуге къатышханды. Наршауланы Абдул-Керимни жашы Хажимусса кёп жылланы Тёбен Чегемде больницада тамата врач болуп тургъанды. Аны къызы Жаннет да ол жол бла барады. Наршауланы Шахадат, КъМР-ни халкъ артисти, кёп жылланы театрда ишлегенди. Наршауланы Лиза кёп жылланы Аш-азыкъ промышленность министерствону бир бёлюмюне таматалыкъ этип тургъанды. Бюгюн Тёбен Чегемде Наршауладан Сагъидни, Ахматны, Асхадны, Абуну юйюрлери жашайдыла. Туугъан-туудукълада да барды ёхтемленир жашла бла къызла», – деп, Мадина аланы атларын сагъынып да къууандыргъанды. Ол сёзюн бу тукъумлагъа, аланы къууанчларын этерге келгенлеге да алгъыш бла бошагъанды.
Алгъыш этгенле дагъыда болгъандыла. Бу тюбешиуню ишин жырчыла, КъМР-ни сыйлы артистлери Мусукаланы Руслан бла Жашууланы Башир элтгендиле.
КЕРТИЛАНЫ Сакинат.
