«Адыгэ дуней» лъэпкъ фондым къызэригъэпэщауэ, ЩIалэгъуалэм я унэм (Налшык дэ­тым) ХьэIупэ ДжэбрэIил и пшыхь щызэхэтыну хъыбар къы­щысIэрыхьам сыщыгуфIы­кIат. СщIэрт ар фондым и уна­фэщI ХьэцIыкIу Рае тэмэму къы­зэрызэригъэпэщынур, щIэ гуэр химылъхьэуи къызэри­мыгъэнэнур. Си гукъэкIыр нэхуапIэ сщыхъуащ IуэхущIапIэм и бжэр зэрыIусхыу. ПэIущIэ пэ­шышхуэм шэнтхэр щи­гъэувы­кIат, экранышхуэ щы­тым и гу­пэр Iэхуитлъэхуитт, и ­лъэ­ныкъуитIымкIэ цIыхуи­щым я тIысыпIэ иIэу… Езыгъэ­кIуэ­кIыр Рает, ХьэIупэм бгъэ­дэ­сыр и къуэш пэлъытэ ныбжьэгъуфI Хъурей Феликст.
 
- Зи анэдэлъхубзэр фIыуэ зы­лъа­гъухэр, нэхъыфIыжу зыщIэну хуейхэр, и лъапIэныгъэр къызыгурыIуэхэр зэшэлIа хъуа иужь уохъу уэр-уэр, аращ пшыхьым «Дэр-дэру…» щIыфIэтщари. Хьэ­Iупэ ДжэбрэIил хуэдэ зиIэ лъэпкъхэм абы и усэхэм, и гъащIэм, и гуащIэм нэхъыбэ ща­гъэгъуэзэну щIэхъуэпс мэхъу. Нобэ утыку къитхьэнури къы­зыхэкIар апхуэдэ зы хъуапсэщ, къезыгъэжьар, ар зигу къэкIар,  и кIэм нэсуи зыгъэзэщIар Хъурей Феликсщ. Абы къилъытащ зэ­Iэ­пытх хъууэ зыгуэр диIапхъэу, ДжэбрэIил и псэлъэкIэр, и ады­гэбзэр абы къыхэщрэ, адыгэ цIыхур едэIуэн, абыкIэ бей хъун хуейуэ, - дыхигъэгъуазэу къы­д­жиIащ зэIущIэр къыщызэIуихым ХьэцIыкIу Рае. - Аращ и щхьэусыгъуэр ДжэбрэIил езыр къеджэжу «ХьэIупэм и усищэ» зыфIэтща видео къыдэкIыгъуэр дгъэхьэзы­рыным. Зи псалъэмрэ зи гъуэгумрэ зэи темыкIыу къэ­гъуэ­гурыкIуа Феликс мурад ищIар зэщIэнымкIэ дэIэпы­къуэгъу ­хъуащ киномрэ теат­рымрэ я артист Къанкъул Ис­лъам - видеохэр тезыхари зэзы­гъэ­зэхуэжари аращ. 
- Бзэмрэ гъащIэмрэ зэпхащ икIи зэщхьщ. Гу лъыдмытэурэ ­гъащIэм зыгуэр къыхохъуэ, зыгуэр хощI, бзэри аращ. ДрогумэщI ди щIэблэм ди бзэр зэ­рамыщIэжым. Гузэвэгъуэшхуэщ ар. ДжэбрэIил гукIэ, псэкIэ къегъэпсалъэ и дадэм и дадэжыр, аращ псалъэ псори къыщIыдгу­рымыIуэр, щIызэхэдмыщIыкIыр. ТфIэкIуэд бзэр зэхэпхыну, абы уегупсысыну, зэхэпщIыкIы-ну гъэщIэгъуэнщ. ДжэбрэIил ­федаIуэ. И усэхэм фыщIэдэIуа иужь, си псалъэм къыщIыз­гъунщ, - жиIащ Феликс псалъэ щратым. 
Усэхэр, ДжэбрэIилрэ и ныб-жьэгъухэмрэ я сурэтхэр, нэ­гъуэщI­­хэри гъуэрыгъуэурэ къы­зэрыщ экранышхуэм иджы усэбзэкIэ ­къопсэлъыкI езы ХьэIупэр. И купщIэкIи и IукIэкIи узыIэпызы-шэ, узыгъэтхытх усищ додаIуэри, дэр-дэру уэршэрыным къы­пы­­дощэ.
- ХьэIупэм и усэхэр зэрыхъукIэ нэхъыбэм ялъэдгъэIэсыну, нэхъыбэм едгъэщIэну, адыгэбзэм и дахагъэр я нэгу щIэдгъэкIыну, едгъэхъуэпсэжыну куэд лъандэрэ, зэрытхузэфIэкIкIэ, дытолажьэ. ХьэтIохъущокъуэ Къазий и цIэр зезыхьэ Адыгэбзэ Хасэм тIэунейрэ пшыхь щедгъэ­кIуэкIащ. АбыкIэ дэ ДжэбрэIил зыгуэр хуэтщIэу аракъым, атIэ  дэ зыхуэтщIэжыну дыщIэхъуэпсу аращ. Жыжьэ дынэмысауэ, тщIар мащIэу къэтлъытэри, дыгупсысащ. Нобэ дызэхуэзышэса видеор делIалIэу тетхащи, ­фигу ирихьмэ ди гуапэщ. Абы зэхуэсыр щIетщIэкIыжыр сыт? Дыфщогугъ «Адыгэ дуней» лъэпкъ фондым VK-м щиIэ ­напэкIуэцIыр къызэIуфхыурэ, Джэб­рэIил и усэхэм федэIуэну, зымыщIэхэм яжефIэурэ щы­гъуазэ фщIыну, фи унагъуэ ­ кIуэцI щывгъэIуну, нэхъыжьхэми нэхъыщIэхэми факъыхуеджэну. Адыгэбзэр утыку къитшэжын ­папщIэ лэжьын хуей зы Iуэху­гъуэщ ари, дыпэлъэщмэ, ди насыпщ, - жиIащ адэкIэ Рае.
ХьэIупэм хуащIа пшыхьхэм адыгэбзэмрэ литературэмкIэ егъэ­джакIуэ пажэхэр хэмыту, и усэхэм къыщемыджэу зэи къа­нэркъым. НэхъыжьыфIым и усэ­хэм дахьэх къудей мыхъуу, гъэ­IукIэ щхьэхуэ хузиIэж егъэджа­кIуэхэу Щомахуэ Дусэрэ Тэрчо­къуэ Заретэрэ утыкум кърашащ. Ахэр дахащэу усэ зырыз къеджа иужь, Дусэ кIэщIу тепсэлъыхьащ ДжэбрэIил и гъащIэмрэ и гуа­щIэмрэ щыщу зыщыгъуазэхэм, езым и гум ешэкъылIэхэм икIи хъуэхъу дахэкIэ зыхуигъэзащ. 
- АнитIым я къуэ ДжэбрэIил! Хъурей Феликс хуэдэу уи Iуэхур къэзыIэтын, «Шу закъуэ хуэрзалэ» тхылъыр зыгъэхьэзыру дунейм къытезыгъэхьа Рае, уи гуа­щIэр къагурыIуэу нобэ мыбдеж къыщызэхуэсахэм, къэмыкIуэфахэм хуэдэ цIыхухэр уиIэу, къыпкъуэту куэдрэ ди япэ уитыну си гуапэщ! - жиIащ абы. 
- Сыкъызэджэну усэр едзыгъуэ цIыкIуищ фIэкIа хъуркъым, ауэ сыт хуэдэ талант къыплъы­къуэ­кIын хуей а сатыр пщIы­кIутIымкIэ апхуэдиз гупсысэ къызэщIэп­къуэн щхьэкIэ, - къыхигъэщащ Тэрчокъуэ Заретэ къыхиха усэм къеджэн ипэ. - Япэ­щIыкIэ гъэм и зэманхэм я дахагъэм и гугъу ищIыну арауэ къыпщохъу. ЦIыхуу дунейм тетыр я теплъэр зэры­зэ­мыщхьым хуэдэу, зэрызэхуэ­мыдэм урегъэгупсыс, иужьым ахэр къызэщIекъуэжри, цIыхур дунейм къыщIытехьар щы­гъупщэ зэрымыхъунум, ар Хэкум, лъэпкъым хуэпэжын зэрыхуеймкIэ еухыжыф. 
- Уэс къесым и санэхуафэм фыхэтыну фыхуеймэ, къуршыщхьэм зи щхьэр щызыгъеиж къыу закъуэм гущIэгъу хуэфщIынумэ, джыдэ куэщIым ихуа жыг къудамэм етIуанэр кIэлъыкIуэну фыхуэмеймэ, псэ къабзэ къу­пэщыпэм къигъуэтам, къиу­гъуеям фыхуейуэ, фыщIэхъуэпсу, фыфей фщIынумэ, ХьэIупэ ДжэбрэIил и усэхэм фыкъеджэ, - къыпищащ Заретэ и псалъэхэм Рае. 
Утыкум къришащ къыкIэлъы­кIуэ усэхэм къеджа егъэджа­кIуэхэу Нэзар Марьянэрэ ГъукIэпщокъуэ Iэсиятрэ. А тIум я усэ къе­джэкIэр телъыджэщ, усэбзэм и IэфIыр Iум щызу зыхозыгъащIэщ. Iэсият хуэдэу псалъэри, макъамэри, гупсысэри щхьэхуэ-щхьэхуэ хуэдэу, абы щыгъуэми зэщIэжьыуэжу усэмкIэ къэзы­Iуэтэфыр мащIэ дыдэщ. Къеджэ къудейуэ къызэрымынэр и псалъэ къэс хыболъагъуэ абы, уэрэду узыщIегъэдэIури. Рае къыхигъэщащ абы и къеджэкIэр езы ДжэбрэIил и гумрэ и псэмрэ зэрыдыхьэр. 
- ДжэбрэIил, бжьыхьэр къып­хуэкIуатэми, жьыгъэр къып­кIэ­щIэмыхьэу, уи ныбжьыр кIуатэми, уз зытумыгъакIуэу, нобэ ­лъэ­рызехьэу лъэпкъым и жьантIэм узэрыдэтым зыкIи хэмы­-     щIу илъэс бжыгъэ куэд къып­хупищэну сыпхуохъуахъуэ. Уи ­гуащIэр лъэпкъым и фIыгъуэщ,  и  купсэщ, дэтхэнэ уи зы псалъэри ди чэнджэщэгъуфIщ. Нобэ тIэпыху ди анэдэлъхубзэм и псэщ уи адыгэбзэри, ди блэкIамрэ ди нобэрей гъащIэмрэ я лъэ­мыжу иджыри куэдрэ укъытщ­хьэ­щигъэт, - жиIащ Iэсият.
- ДжэбрэIил и усэхэм дыще­даIуэ­кIэ зэхэтхыр усэ къудейкъым, адыгэщIым и макъыр зэ­хыдох, бгыжьхэм я нэгу щIэкIауэ псалъэкIэ къыджамыIэ-фыр абы­хэм я бзэр зыщIэ Джэб­рэIил ­тхуетхыж, ди гум къыщыпэщащэ псалъэу фащэ зыщы­д­мы­тIэ­гъэ­жыф гупсысэ­хэр къытхуе­Iуатэ. Ды­щIыди­хьэ­хы­щэри арауэ къыщIэкIынщ, - жеIэ Рае. 
АдэкIэ ДжэбрэIил и усэ къеджащ егъэджакIуэ Уэркъуасэ Ирэ, тележурналист Джэду Сэ­кинат сымэ. 
ИщхьэкIэ зи гугъу тщIа видеом щыщ гуэрхэр пшыхьым щыIуа­ми, къызэгъэпэщакIуэхэм нэхъ къащтащ езы ДжэбрэIил иджыпсту къеджэу дедэIуэну диIэ Iэмал щIагъуэр зыIэщэдмыгъэкI-мэ нэхъыфIу. ИкIи захуагъэу ящIащ, сыту жыпIэмэ, ХьэIупэр   и IэдакъэщIэкIхэм къызэре­джэ­жым хуэдэу, езыми и жыIауэ, «уи щхъуэфэцыр дэтэджу» къызэ­хъулIэнур мащIэщ. И усэхэм дэ­щIыгъуащ гъащIэ гукъэкIыж­хэри, гушыIэ дахэхэри, псалъэ ­хъуэрхэри. Апхуэмыдэу дауэ?!  Ди пащхьэ къисыр зи IуэрыIуэ­дзыгъэкIэ, зи псалъэ жанкIэ, зи гупс­ысэ куууагъкIэ ди республикэми нэгъуэщI щIыпIэхэми фIы-уэ къыщацIыху ХьэIупэ Джэб­­рэIилщ! «Псори музыкэ-ращ зыхэ­лъыр. «Псалъэр щиу­хым и деж музыкэм къыщы­щIе­дзэ», - жиIэгъащ Гёте. - Музыкэр зыдыхьэ «дурэшплIэрэшым» пса­лъэр зэи дыхьэфынукъым. Ар сэ фIыуэ сощIэ. Бзэм и дахэр аллитерацие жыхуэтIэм и дежщ здэщыIэр. Европей усэ гъэпсы­кIэр адыгэхэм къагъэсэ­бэп­- ми, зэ­щIэ­жьыуэр си псэм нэхъ йохуэбылIэ. Абы щыхьэт ­те­хъуэу тхылъыпхъэу стхам ­къы­­­х­эс­­хы­жащ сонет щищрэ хыщIрэ плIырэ», - жеIэ зи псалъэр апхуэдизу жан компо­зи­торым (усакIуэу зыкъилъы­тэ­жыр­къым ДжэбрэIил). 
Ныбжь иIэ хъуа иужьщ Хьэ­Iупэм и усэхэр, абы щыгъуэми тхылъ щхьэхуэу дунейм къы­щы­техьар, ари ХьэцIыкIу Раерэ ­Хъурей Феликсрэ я фIыгъэкIэ. ИгъащIэм зы захуагъэ ищIамэ  ар етIуанэу къелъытэ Джэбрэ-Iил. Усэ и къалэмыпэм къыпы-кIар Рае компьютеркIэ тридзауэ иIэщ, абыхэм къыхащыпыкIри «Iэгуауэншэ пшыхь» зи фIэ­щыгъэ и усэ тхылъыр къыдэкIауэ аращ. Пшыхьым зэрыщызып­хагъэIукIам тепщIыхьмэ, тхылъ 14 хуэдиз хъун щыIэщ тедзауэ, ауэ ДжэбрэIил яхутечыркъым, сыт хуэдизу трагъэгушхуэми, къыдигъэкIмэ щIэнэхъыфIым и щхьэусыгъуэ мин къыхуахьми. Ар нэхъ гъунэгъуу зы­цIыху дэтхэ­нэри щыхьэт ды­зыте­хъуэ­фы­нуращи, игъуэу къимы­лъытауэ пхуищIэнуIакъыми,   щIэх дыдэ и къык­IэлъыкIуэ усэ тхылъ дигъэ­лъагъуну тегушхуэну дыщогугъ.
- Фи бжэIупэм цIыху щыIухьэм и деж зэщIэдэIукIыжу, къыщы­IукIыжкIэ зэплъэкIыжын укIы-тэу, а фи унэм щилъэгъуа телъыджэр и нэгум щIэту, фэри  ар флъагъу зэпыту фи дунейр Тхьэм фигъэхь. Фи бжэщхьэIу цIыху небакъуэмэ гуфIэгъуэ ны­щIихьэу, къыщIэкIыжмэ «сыту си насып!» жиIэу гурыфIыгъуэ къыщIихыу фигъэпсэу. Сэ нобэ си насыпщ фэ фхуэдэ цIыхухэр зэрызиIэмкIэ. Фэ пщIэуэ къыс­хуэфщIар гуфIэгъуэу, дэрэ­жэ­гъуэу, гукъыдэжу къывитыж. А псор фиIэн папщIэ фызыхуейр  сэ сы­зыщыщIэ закъуэращ - узыншагъэщ! - жиIащ Джэб­рэIил. 
- ДжэбрэIил соупщI: «Макъамэм хыумыщIыкIыу щытамэ, мыпхуэдэ усэхэр пхуэтхынут?» «Хьэуэ, - жиIащ, - сымыкомпозитору щытамэ усэ зэхэслъхьэфынутэкъым».
Сабий ныбжьым имыкI щIыкIэ щIэблэм музыкэр Iэпэгъу хуэ­щIын хуейщ. Абы къыкIэ­лъы­кIуэнущ адрей псори, ар дахагъэм, акъылым, гъэсэ­ныгъэм я шэсыпIэщи. ДжэбрэIил хуэдэ цIыху, ди нанэ зэрыжиIэу щытам хуэдэу жысIэнщи, дуней Кавказым искъым. Апхуэдэ бзэ, IэщIагъэ, гупсысэ, пщIэ, лъэ­кIыныгъэ иIэу дунейм тет зыгуэр?! Итхахэм къадэкIуэу езым (зыгуэр зытх дэтхэнэми) и пса­лъалъэ иIэжын хуейуэ къызолъытэри, изоIуэкI абы елэжьыну. 
«Езым ищIэн хуейм нэхърэ нэхъыбэщ лъэпкъым абы хуэт-  щIэн хуейуэ ди пщэ къыдэхуэр», - жиIащ етIуанэу псалъэ щратыжым Хъурей Феликс. ГушыIэ хуэдэурэ пэжым тригъащIэу къэпсэлъащ ар, ныбжьэгъугъэм, къуэшыгъэм къарууэ хэлъыр иджыри зэ зыхыдигъащIэу. 
ЗэIущIэм и кIэухыу ЩIалэгъуа­лэм я унэм и лэжьакIуэу пшы-хьыр къызэгъэпэщыным IуэхукIэ къыхэувахэм фIыщIэ ин яхуи­щIащ ХьэцIыкIу Рае, хьэщIэ кIуа­пIэрэ щIэблэ гъэгуфIэу IуэхущIапIэр диIэну зэригуапэри къыхигъэщащ. 
ИСТЭПАН Залинэ. 
Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.