Жаш тёлюге билим бериуде ишлей, жетишимли болгъанларыбыз асламдыла. Аладан бири Моллаланы Мариям бюгюнлюкде Нальчикни 32-чи номерли мектебинде орус тилден бла литературадан окъутады. Быйыл а аны окъуучуларындан бири ЕГЭ-де 100 баллгъа тийишли болгъанды. Быллай шарт а аны иш кёллюлюгюн, устазлыкъ эмда билим даражасын ачыкълайды. Биз а аны бла ишини юсюнден ушакъ этгенбиз.
- Мариям Расуловна, окъуучугъуз Бир къырал сынауда эм бийик эсепни алгъаны бла алгъышлайбыз. Эндиге дери уа сиз билим берген сабийледе быллай жетишим болгъанмыды?
- Сау болугъуз, алгъышлагъаныгъыз ючюн. Билим бериуде онюч жыл ишлейме. Эндиге дери окъуучуларымда жюз балл алгъанла болмагъандыла. Алай эсе да, хар жолдан 90-дан асламгъа тийишлиле кёпдюле. Сёз ючюн, быйыл аллай сабийлерим жетеулендиле. Аланы санындадыла Бёзюланы Самира, къарындашла Балаланы Аслан бла Ислам да. Бирси жыллада уа Мамуколаны Камилланы да айтыргъа тийишлиди.
Окъуучуларым дерс олимпиадалагъа да аслам халда къатышадыла. Жетинчи классдан Аккыланы Азиза КъМКъУ бардырыучу «Полиязычный А.С.Пушкин» эришиуде быйыл Гран-приге тийишли болгъанды.
Окъутхан сабийлерим аллай жетишимле болдургъанлары манга хычыуунду, кёлюм кётюрюледи, жангы амалланы излеп, дерслерим алагъа сейир болурча этеригим да келеди. Окъуучуларыма хунерлерин ачыкълар жолну кёргюзтеме, къалгъаны уа аланы кеслерини къолларындады дерге да боллукъбуз.
- Орус тил сабийле борчлу халда берген сынауладан бириди. Жылдан-жылгъа окъуучуланы бу дерсден эсеплери ахшы бола барамыдыла огъесе уа? Сёз ючюн, озгъан жыл бла быйылны тенглешдиргенде, не дерге боллукъсуз?
- Кесими окъуучуларымы энчи айтсам, быйыл кёрюмдюлерибиз бир кесекге бийигирекдиле. Билесиз, 100 балл алгъан къызчыкъ да барды. Айхай да, эсепле хар жолдан бирча болуп да бармайдыла, алай эсе да, сабийлени эм алгъа билимлери болуруна эмда ала кеслерини билимлерин сынауланы кезиулеринде апчымай ачыкълаялырларына къайгъырабыз.
- Орус литературадан сынауну сабийле кёп сайламайдыла. Аны да ангыларгъа боллукъду. Ол асламысында чыгъармачылыкъ бла байламлы ызлада усталыкълагъа окъуугъа кирир ючюн керек болады. Алай эсе да, сиз окъутхан дерследен сынаулада асламысында сабийле неге эс бурургъа керекдиле деп юйретесиз?
- Орус тилден сынауда сёзню тюз жазыудан башлап, тыйгъыч белгилени салыугъа дери да онбир жылны ичинде не темала окъулгъан эселе да, ала бла байламлы ишле бериледиле. Аланы барысын да къайтарыугъа дерслерибизде аз-аздан заман бёлебиз. Айхай да, жорукъланы кёлден билиу – ол башхады. Аланы хайырланыу бийик даражада болур ючюн а, практикалы ишле бла кёп кюреширге тийишлиди. Алай бла сынам да жыйышдырылады, окъуучуну эсинде да къалады.
Бу затланы къайтарыугъа онунчу–онбиринчи класслада заман бёлгенибизден сора да, ыйыкъны ичинде бир неда эки кере къошакъ халда да бардырабыз дерсле. Андан тышында да, кружок барды бу жаны бла. Ол а мектепни таматаларыны башламчылыгъы бла къуралгъанды.
- Газет окъуучуларыбызны арасында бизге: «Сабий дерсге жюрюй эсе, анга репетитор керек болмазча даражада билим нек берилмейди?» - деген сорууну бергенле, анга тюшюнюрге излегенле да бардыла. Бу жаны бла профессионал къадарыгъызда, кёз къарамыгъызны билдирсегиз эди?
- Ол зат бизни кесибизге да жарсыу болгъанын жашырмайма. Алай эсе да, сабий мектепде берилген битеу да дерслеге къалдырмай жюрюсе, алада иги ишлесе, юйге берилгенни да тынгылы тамамлагъанлай турса, аны бла бирге уа эндиге дери окъулгъан материалны къайтарыуну амалын кёрсе, ол сынауда бийик балланы да аллыкъды.
Сёз ючюн, бизни школубуздан окъуучу Дана Хапова буруннгу жылда орус тилден ЕГЭ-де 100 баллгъа тийишли болгъанды. Ол репетиторгъа бир кюнню да жюрюмегенди, жаланда мектепде берилген билимин эмда онлайн халда юйреннгенин хайырланнганды. Аллай юлгюле бюгюнлюкде кёпдюле, ала уа сабий кеси аллына окъугъанлай турса да, жетишимли болуруна шагъатлыкъ этедиле. Къызчыкъны устазы уа Ольга Владимировна Молчановады.
Сёз ючюн, жаланда дерслеге жюрюп, орус тилден 89 балл алгъан Фатимат Цахаева бла 75 баллгъа тийишли болгъан Ирена Хутованы эсеплери ючюн да къууаннганма. Нек дегенде жангыз мени дерслерим бла ала аллай кёрюмдюлеге жеталгъан эселе, алагъа салгъан мурдорум, берген билимим ышаннгылыды, деп келеди кёлюме.
- Бюгюнлюкде устазны даражасыны юсюнден да кёп айтылады. Къалай сунасыз, жамауат аны тийишлисича деберин кёремиди?
- Юч жылдан бери, сёз ючюн, эки классха класс башчылыкъ этип келеме. Быйыл биринчи кере онбиринчи классымы да ашыргъанма. Ала мени кичи эгечлерим-къарындашларым болуп къалгъанча, бюгюнлюкде кесими алай сеземе. Жюрегимде алагъа орун хар заманда да турлукъду табылгъанлай.
Окъуучуну хар жетишими ючюн да къууанаса, жарсыуларына да биргесине жарсыйса. Хар къайсы кюнюбюзде уа, биз, устазла, ата-аналаны, сабийлени кеслерини жанындан да хурметни, этген ишибизни магъанасын ангылауну кёрсек, жамауат даражабызны кётюргенин да сезебиз. Баям, жамауатны жанындан ангылау, тутхучлулукъ да, жаланда устазлагъа угъай, къайсы усталыкъда да керек бола болур.
Эки классха башчылыкъ этгеними айтханма. Сау болсунла, ата-аналаны барысына да ыразыма. Устазлыкъ сынамым алай кёп, уллу тюйюл эсе да, аланы манга ышаннганлары бютюнда кёлленип ишлерге илхам береди. Бу усталыкъны гитчелигимден да жаратханма. Кесим школда окъугъанымда, класс башчыбыз Жашыуланы Раиса Исмайыловнаны къалай ишлегенин кёрюп, анга ушаргъа сюйгенме.
Ийнансагъыз, хар окъуучума ёз сабийимеча къайгъырама. Биринчи выпускум бла ишлей, къыйналгъан кезиулерим да болгъандыла. алай эсе да, ата-анала манга кёл этдирип, усталыгъыма, класс башчылыкъны ышанларына тюшюнюрге себеплик этгендиле. «Алыкъа сынамынг жокъду, аны алай этмединг, биз сюйгенча къурамадынг», -деп да айтмагъандыла, сау болсунла. Баям, адамны мектепде устаз даражада ишлеп къалырында ата-аналаны анга къалай эс тапдыргъанлары да энчи магъананы тутады. Алты жылны ичинде этгенме класс башчылыкъны. Анча заманны ичинде ышаныулукъну сезгенлей тургъанма, аны себепли уа аслам затха юйреннген да этгенме.
- Бюгюнлюкде билим бериуде тюрлениуле, башламчылыкъла асламдыла. Сёз ючюн, аладан нени бегирек жаратасыз?
- Сабийле алагъа керекли къайсы информацияны да тапханлары бусагъатдагъы болумлада аман тюйюлдю. Алай эсе да, аны кертилигин, тюзлюгюн алагъа ата-анала, устазла юйретгенлей, ангылатханлай турургъа керекдиле.
Сёз ючюн, дерсде ол неда бу темадан бир сорууну эслерине тюйреп, аны бла байламлы информация излеп, бизге аны экинчи дерсде айтхан сабийле да тюбейдиле. Аллай кезиулени асламысында ала тапхан информация ышаннгылы авторланыкъы болмагъанына тюшюндюребиз. Аны тюз къалай излерге кереклисин ангылатабыз.
Алай эсе да, шёндюгюлю технологияланы айный баргъанлары жаш тёлюню да айныууна себепликди. Бюгюнлюкде жер-жерледе жангы мектепле, садикле ишленнгенлери, аланы тапландырылгъанлары да къырал билим бериуге эс бургъаныны, аны даражасы кётюрюлюрюне къайгъыргъаныны шартыды.
- Ишигиз бла байламлы кесигизни насыплыгъамы огъесе жетишимлигеми санайсыз?
- Белгиленнгенича, устаз болургъа гитчеликден да бар эди муратым. Биринчиден а, сабийлени сюеме. Алайсыз мектепде бир адам да ишлеяллыкъ тюйюлдю. «Ол мени ишимди, жолумду, усталыгъымды», - деп, не къадар къайтарып турсанг да, эм алгъа сабийлеге сюймеклигинг кючлю болмаса, школда къалаллыкъ тюйюлсе. Башхача айтханда уа, устазны иш сынамы сабийлеге сюймекликни мурдорунда къуралады эмда андан ары айныйды, дерге сюеме.
Мектепге келип, мекямгъа кирсем, окъуучуларымы кёрюп, кёлюм кётюрюледи. Дерслени уа ала къыйналмазча болумлада бардырыуну тюз кёреме. Сёз ючюн, орус литературадан ол неда бу чыгъарманы окъугъаныбыздан сора алагъа кеслерини оюмларын айтыргъа къояма.
Сабий дерсни этмей, хазырланмай келсе, анга терк окъуна «эки» салып, кёлюн сындырыуну тюз кёрмейме. Эм азындан юч кере анга ишин тамамларгъа онг береме, ышаннганымы ангылатама. Алай бла устаз бла окъуучуну араларында хурмет, ышаныулукъ да боладыла. Сабий дерсиме сюйюп келсе уа, жетишимге да жетерикди. Мени алагъа ышаныулугъуму хурметлеп, экинчи жол дерслерин тынгылы тамамлап келселе уа, манга да хычыуун кёрюнеди. Быллай амалланы себепликлери бла уа жаш тёлюню жууаплылыкъ сезими да кючленеди.
Дерслерим да хар жолдан бирча болуп, сабийле эригип къалмазча амалланы излегенлей турама. Бюгюнлюкде аланы сейирсиндирген да тынч жумуш тюйюлдю. Устаз дерсде психолог, артист да болуп да къалады.
Ушакъны Трамланы Зухура бардыргъанды.
