НАЛЬЧИКДЕ – АДАБИЯТ ЖАЙ

Белгилисича, Къабарты-Малкъарда китапланы сюйгенлени жамауат биригиулери бизни жазыучуларыбызны, поэтлерибизни чыгъармаларын кенг жайыу жаны бла кёп иш этеди. Ол талпыныуда жетишимли да болады. Алгъаракъда анда китапларын кеси хакъларына чыгъаргъан адамлагъа болушлукъ акция баргъанды – аланы республиканы китапханаларына тапдыргъандыла.

Бу кюнледе уа аланы тургъан жерлеринде, Къабарты орамда, сейир тюбешиу болгъанды. «Жашап тургъан тизгинле» атлы окъуучу къауум – барысы да жыл санлары келген тиширыула – «Минги-Тау» журналны баш редактору Додуланы Таукъанны жашы Аскер бла тюбешгендиле. Бу жыйылыугъа сылтау да бар эди – бу кюнледе поэтни «За белыми снегами» снегами деген орус тилде назму эм поэма жыйымдыгъы чыкъгъанды.
Тюбешиуню биригиуню таматасы Наталья Шинкарёва ачханды. Ол ары келгенлеге назмучуну жашау эм чыгъармачылыкъ жолундан хапар айтханды. «Додуланы Аскерни хар назмусу да сагъыш этерге чакъырады. Аны энчи ёню, чыгъармаларыны лирика-философия теренликлери авторну фахмусуну кенглигин белгилейдиле», - дегенди ол.
Быллай тюбешиулеге бу окъуучула къалай хазырланыучулары белгилиди: ала алдан окъуна поэтни китапларын окъуйдула, аны жашау жолу бла шагъырей боладыла. Ол китапны сюйгенлени бек ал излемлериди. Ол адет-тёре кёп жылладан бери да бузулмай келеди. Бу жол а ол бютюнда кюч алгъанча кёрюннгенди. Жыйырма алты адам боладыла бу къауумда. Ол санда Элбрус районда Библиотека система араны таматасы Тебердиланы Лейля, Нальчикде Марко Вовчок мемориал музей юйюню директору Энесса Лажараева, Чегемден, Нарткъаладан, Нальчикден да болгъандыла окъуучула. Аланы къайсы да поэтни кеслери сюйюп айыргъан назму тизгинлерин окъугъандыла. Хар аллай окъуу къарсла бла белгиленнгенди. Ма аллай, юйдеча, жылыулу, илхамлы халда баргъанды тюбешиу.
Додуланы Аскерни, назмучулукъдан сора да, сейир фахмусу барды, адамланы анга тартхан – ол чамчыды, лакъырдачыды, сейир хапарланы устасыды. Кесини юсюнден айта, ол математика факультетде окъугъанын, журналистикагъа бла поэзиягъа уа, белгили адабиятчыла бла тюбеше кетип, алай келгенин айтханды. «Ала манга, жангыз да бир тюз жол бар эди да, аны кёргюзтгендиле. Ол жол а сёзню жолу эди», - дегенди поэт.
Анга кёп соруу соргъандыла китапны сюйгенле. Сёз ючюн, кёчюрмечилик иш къалай баргъанын, илхам къайдан келгенин, алда не умутлары болгъанын… «Минги-Тау» журналны юсюнден да кёп билирге излегендиле ала. Аскер журнал жаш жазыучула бла къалай ишлегенин, аланы кёбюсю уллу адабиятха жолларын анда башлагъанларын, редколлегиясы бла бирликде, жаланда малкъар жазыучула поэтле бла чекленип къалмай, журналны бир-бир номерлеринде къоншу республикаланы келечилерини чыгъармаларын басмалагъанын да айтханды. Быйыл ол иш Россей халкъланы бирликлерине аталгъаны бла байламлы эсе да, Аскер аллай бирлешдириу, бир бирни ангылау ишни бардыргъанлы онла бла жылла озгъандыла.
Эки сагъат баргъанды бу чыгъармачылыкъ жыйылыу. Алай а ол бошалгъандан сора да, кетерге ашыкъгъан болмагъанды. «Аскерни ол кеси къол салгъан китапларын сюйюп алгъандыла окъуучула. Босагъада окъуна айтылгъандыла назмула. Баям, бошалмагъандыла соруула, излемле – жаланда энтта да къайтырын айтхандан сора, эркин этгендиле поэтни, - дейди Наталья Петровна. - Жыл санлары келген, ишден солургъа чыкъгъан адамлагъа быллай, адабият бла бютюнда бек байлагъан тюбешиулени магъаналары уллуду. «Жашап тургъан тизгинле» деген къауумгъа кирген тиширыула бери бош назму окъургъа неда тынгыларгъа келмейдиле, ала, сёзсюз, мындан ары да адабиятны болушлугъу бла сейир жашау этерге сюйюп келедиле».
Хар быллай тюбешиу, бютюнда ол миллет поэт не жазыучу бла болса, маданият ишден озуп, бетден-бетге сёлеширге, заман бла бирликде алгъа барыргъа, бюгюннгю адабият бла, жерлешлеринги жетишимлери бла ёхтемленирге кюч береди. Алда эслегенимча, быллай тюбешиулеге хазырлана, китапны сюйгенле тюбеширик адамларыны юсюнден нени да билирге излейдиле. Жыйылсала уа, ол байлыкъларына бютюнда кёп къошадыла.
Жыйылыудан сора Наталья Петровна былай айтады: «Бир бирлери бла тюбешиу, чыгъармачылыкъгъа жюрек ачыу – ала бек баш дарманладыла жангызлыкъдан бла эригиуден. Былай жыйылгъанда, кёрюп турама адамланы кёзлери, бетлери жарыгъанларын. Ала башха тюрлю боладыла керти поэзия бла тюбешгенде. Додуланы Аскер бла да алай болгъанды. Ма аллай бир жюрек кючю барды назму сёзню!»
Къабарты орамда адабият жай алгъа тири барады. Бир бири бла тюбешиу, бир бирни бетден-бетге таныу, ангылау окъуучугъа, жазыучугъа да магъаналыды. Алай эсе уа, ол орузламада белгиленнген кюн бла чекленмейди. Ол жан, жюрек байыгъыу бла билдиреди кесин. 

Кертиланы Сакинат. 

Поделиться:

ЧИТАТЬ ТАКЖЕ:

13.08.2026 - 14:42

Зыбыр къалгъан-къулгъанла кезиуюнде кетерилирча

Къабарты-Малкъар башха регионлада коммунал зыбыр къалгъан-къулгъанланы (ТКО) кетериу жаны бла  амалланы да хайырланыргъа итинедиле.

13.08.2026 - 11:41

Низамны сакълаучула бла жараула

Физкультурачыны кюнюнде бизни республикада «Низамны сакълаучу бла жарау этиу» деген хайырлы жумуш тындырылгъанды, деп билдиргендиле Къабарты-Малкъарда МВД-ны пресс-службасындан.

13.08.2026 - 10:11

Хунерли къураучу, тюз ниетли оноучу, огъурлу адам

«Сёзсюз, кимге да, бютюнда бег а тиширыугъа, уллу коллективге башчылыкъ этиу не заманда да жууаплы да, къыйын да жумушду.

12.08.2026 - 15:25

Сабийлени тийишли халда ёсдюрюрге алланып

Жыйылыугъа шахарны билим бериу департаментини къуллукъчусу Светлана Ачмизова, «Солнышко» журналны баш редактору Залина Жериштиева, Кенже, Хасания, Адиюх, Акъ-Суу, Вольный Ауул элледе тиширыу бириги

12.08.2026 - 10:45

Эллиле суу бла тынгылы жалчытылгъандыла

Черек районну администрациясыны башчысы Къулбайланы Алан бардыргъан кезиулю муниципал сагъатда кир-кипчикни  кетериуге эмда суу бла жалчытыугъа энчи эс бурулгъанды.