Бу кюнледе КъМР-ни Жарыкъландырыу эм илму министерствосунда Правительствону Председателини орунбасары Залим Кашироковну башчылыгъында Акъылбалыкъ болмагъанланы ишлери жаны бла республикалы комиссияны кенгертилген жыйылыуу болгъанды. Анда школчуланы араларында наркотиклени эмда адамны башын хайран этген башха затланы хайырланнганланы алгъадан ачыкълау, экстремизмге бла терроризмге къажау туруу эмда акъылбалыкъ болмагъанланы аманлыкъ ишледен кери этиу жаны бла мадарланы эсеплери чыгъарылгъандыла.
Жыйылыуну ишине КъМР-де Сабийни эркинликлери жаны бла уполномоченный Амина Бадракова, КъМР-ни жарыкъландырыу эм илму министри Анзор Езаов, министерстволаны бла ведомстволаны бир къауумуну келечилери да къатышхандыла. Билдириу бла уа республиканы саулукъ сакълау министрини орунбасары Татьяна Аникушина сёлешгенди. Ол, чыгъарылгъан эсепледе бир-бир шартла терс кёргюзтюлгенлерин айтып, комиссияны къауумун сагъыш этдиргенди.
Акъылбалыкъ болмагъанланы араларында бардырылгъан тинтиулени кёрюмдюлери иги да алаша болгъанларын айтып, докладчы быллай шартланы туура этгенди: 2025-2026 окъуу жыллада окъуу юйледе 251 тинтиу бардырылгъанды, ол санда 238 мектепде эмда 13 профессионал билим берген учрежденияда. Социал-психология жаны бла тинтиулени битеу да 43781 адам ётгенди.
Тинтиулени эсеплерине кёре келтирилген шартла къайгъы этдирирчадыла: саулукъгъа заранлы затлагъа алданнганланы саны 1499 адамгъа жетгенди. Бек къоркъуулу къауумгъа уа 256 сабий киреди. Ол а саулукълары тинтилгенлени араларында 0,99 процентди. «Былай къарагъанда, наркологланы кёз туураларына ала эмда аланы тёгерегиндегиле тюшерге керек эдиле. Болсада, кертиси бла уа, биз аны кёрмейбиз. Профилактика халда бардырылгъан медицина тинтиулеге тийишли болгъан 18303 сабийден кеслерине къаратыргъа ыразылыкъларын жаланда 7678-си бергендиле - битеу да 42 процент. Врачланы кабинетлерин а жаланда 6628 окъуучу жокълагъанды»,- дегенди министрни орунбасары.
Ол медицина тинтиулени эсеплеринде энчи тохтагъанды. Лаборатория тинтиулеге кёре наркотиклени эмда адамны башын хайран этген башха затланы хайырланнганла ачыкъланмагъандыла. Болсада, Татьяна Аникушина белгилегеннге кёре, ол тынчайып къалырча шарт тюйюлдю, аны къой, тинтиу амалла тынгылы ишлемегенлерин кёргюзтеди.
- Дагъыда контроль кереклисича этилмегенини шартыды. Наркология диспансерни эсебинде тургъанланы санына къарагъанбыз да, 17 жыллары толгъунчу жыл санда болгъанланы араларында наркоманиядан ауругъанла неда профилактика эсепде болгъанла жокъну орунундадыла. Алай 18-19-жыллыкъланы араларында уа аланы саны иги да ёсгенди. Быйылны биринчи жарымына ол жыл санда болгъанланы араларындан тёртеулен наркотиклени хайырланнганлары бла байламлы эсепге тюшгендиле, - дегенди министерствону къуллукъчусу.
Ол айтханнга кёре, наркотиклени хайырланнганла алагъа табынып 18-19 жылларында башламайдыла, акъылбалыкъ болмагъан заманларында киришедиле. Ол а профилактика мадарла тынгылы бардырылмагъанларын кёргюзтген шартды.
Докладчы профилактика тинтиулеге жылдан-жылгъа аздан-аз адам къатышханын да жарсып айтханды. Ол а бек алгъа ата-аналаны ол осал къылыкъ неге келтирлигине иги тюшюналмагъанлары, аланы араларында ангылатыу иш тийишлисича бардырылмагъаны бла байламлыды, дегенди.
Ызы бла жаш тёлюню ишлери жаны бла министрни орунбасары Ахметланы Артур сёлешгенди. Ол жаш адамланы араларында экстремизм эмда терроризм ниетле жайылмазлары жаны бла не мадарла этилгенлерин билдиргенди. Ведомство быйыл ол жаны бла бардыргъан ишледен бири ата-аналаны жыйылыуларыды. Ала республиканы битеу муниципалитетлеринде болгъан окъуу юйледе эмда жаш тёлю аралада да бардырылгъандыла. Алагъа онеки мингден аслам адам къатышханды.
Ол жыйылыуланы эсеплерине тийишлиликде, видеоматериалла къуралып, Интернетде ата-аналаны къауумларына жиберилгендиле. Жарыкъландырыу бла байламлы «Киберпатруль» проектни чеклеринде да талай иш бардырылады. Ол 15 минг адамны бирикдиргенди. Июнь айны биринчи кюнюнде министерствогъа дин экстремизмге бурулгъан бир каналны юсюнден билдириу келгенди, анга кёре мычымай тийишли мадарла этилгендиле. Колледжледен эмда муниципал районладан келген 166 соруугъа жууапла берилгендиле. «Киберпатрульну» тирилигини хайырындан бу кюннге законсуз ачылгъан 90-нга жууукъ контентни бети жабылгъанды.
Жыйылыуда УФСИН-ни таматасыны орунбасары Николай Никитин ауур эмда бек ауур аманлыкъла этген акъылбалыкъ болмагъанла бла байламлы бардырылгъан ангылатыу жумушланы эсеплери бла шагъырейлендиргенди. «Биз хар юч айдан районлада акъылбалыкъ болмагъанланы ишлери жаны бла комиссияла бла эсепде болгъанланы санын тенглешдиребиз, акъылбалыкъ болмагъанланы юйлерине барып, халны кёребиз. Быйылны биринчи жарымында акъылбалыкъ болмагъанладан тогъузусу сюдню оноуу бла жууапха тартылгъандыла. Ала жамауатдан айырылмагъандыла, болсада полициячыланы кёз туураларындан кетерилмейдиле. Насыпха, экинчи кере аманлыкъ иш этип эсленмегендиле. Былтыр а бизге эсепге жаланда бир сабий тюшген эди»,-дегенди.
Докладчы дагъыда быллай шартла келтиргенди: бюгюнлюкде Нальчикде СИЗО-да акъылбалыкъ болмагъан сегизеулен турадыла. Ала бла озгъан алты айны ичинде юйретиу, маданият-асламлы эмда спорт ишле бардырылгъандыла.
УФСИН-ни къуллукъчусу Амина Бадраковагъа бла Анзор Езаовха СИЗО-да сабийлени окъутур мадарла этгенлери ючюн жюрек ыразылыгъын билдиргенди. Алгъын дерсле узакъдан бардырылгъандыла, энди, омбудсменни тирилиги бла, устазла изоляторгъа келип окъутадыла. Алай бла бюгюннге экеулен ОГЭ-лени бергенди, бири да экзаменлеге хазырлана турады.
Жыйылыуда битеу туура этилген кемчиликле тынгылы сюзюлгендиле. Хар бирине кёре, болжалгъа салмай, тамамланылыргъа керекли жумушла белгиленнгендиле.
Холаланы Марзият.
