КъМР-де Адамны эркинликлери жаны бла уполномоченныйде Эксперт советни кезиулю жыйылыуунда Россейни омбудсменлерини Координация советини жыйылыууну эсеплери сюзюлгендиле, дагъыда пробацияны юсюнден федерал закон КъМР-де къалай толтурулгъанына да къаралгъанды. 
Жыйылыуну Уполномоченный Зумакъулланы Борис бардыргъанды. Аны ишине КъМР-ни Башчысыны Администрациясыны ич политика эм жер-жерли самоуправленияны соруулары жаны бла управлениясыны башчысы Аслан Хасанов, Айырыу комиссияны секретары Жаппуланы Мусса, «КъМР-ни муниципал къуралыуларыны совети» ассоциацияны толтуруучу директору Николай Маслов къатышхандыла. 
Белгиленнген сорууланы сюзерден алгъа уа Эксперт  советни келечилери Зумакъулланы Борисни Александр Невский атлы орден бла саугъаланнганы бла алгъышлагъандыла. 
Биринчиден, РФ-де адамны эркинликлери жаны бла уполномоченныйлени битеуроссей координация советини жыйылыууну эсеплери сюзюлгенди.  Анда сёз къыралны инсанларыны къол кётюрюу эркинликлерин сакълауну юсюнден баргъанды. 
Зумакъулланы Борис билдиргенича, жыйылыугъа РФ-ни битеу субъектлерини омбудсменлери, Къырал Думаны бла Федерал Советни келечилери, Россейни Президентини администрациясыны къуллукъчулары къатышхандыла. Аны РФ-де Адамны эркинликлери жаны бла уполномоченный  Яна  Лантратова бардыргъанды. 
Кенгешде кюз артында РФ-ни Къырал Думасына депутатланы  айырыугъа хазырланыу,   инсанланы битеу къауумларыны къол кётюрюу эркинликлерин сакълау жаны бла мадарла сюзюлгендиле. Къол кётюрюу быйыл 18,19,20 сентябрьде бардырыллыкъды. 
- КъМР-ни Башчысы Казбек Коков Парламентге Посланияда айырыу кампанияны къуралыулу бардырыргъа шарт борчла салгъанды. Инсанларыбызгъа къоркъуусуз, чырмаусуз болумла къуралыргъа керекдиле. РФ-ни Къырал Думасыны депутатлары бла бирге бизни республикада  жер-жерли самоуправление органланы келечилери да сайланырыкъдыла. КъМР-де айырыуланы бузукъсуз, чырмаусуз бардырыу жаны бла уллу сынау жыйышдырылгъанды. Уполномоченный эм аны жамауат болушлукъчулары, битеу онгланы хайырланып, къол кётюрюу чырмаусуз бардырылырын жалчытыугъа тири къатышыргъа керекбиз, - деп белгилегенди.
Борис Мустафаевич Уполномоченный инсанланы айырыу эркинликлерин сакълау жаны бла къаллай жумушла толтургъаныны юсюнден да билдиргенди. Бу жумушланы чеклеринде жамауатны, энчи уа жаш тёлюню, праволу билимин игилендириу жумушла бардырыладыла. Уполномоченный хар жыл сайын хазырлагъан докладында айырыу эркинликлеге энчи бёлюм жораланады, республиканы Айырыу комиссиясы бла хайырлы байламлыкъла жюрютюледиле. «Уполномоченныйни бла Айырыу комиссияны араларында эки жанлы келишим къабыл кёрюлгенди. Байламлыкъла Айырыу комиссияда жамауат-консультация советни ишини чеклеринде жюрютюледиле», - дегенди ол.
Аскерчиле, саулукъларына кёре чекленнген онглары болгъанла, тутмакълада, следствие изоляторлада, алача башха тюзетиу учреждениялада  тутулуп тургъанла эмда узакъ тау жерледе жашагъанла кеслерини сайлауларын чырмаусуз этерча мадарлагъа да къаралгъанлай турлукъду. 
Зумакъулланы Борис къол кётюрюуде цифралы амалланы сингдириуню, бу амал келтирген къоркъууланы юслеринден да айтханды. Дагъыда айырыула чырмаусуз бардырылырча башламчылыкъла да этгенди. Ол санда жаш тёлюню ишлери жаны бла министерство, Регион ресурс ара бла бирге къол кётюрюуге болушурча  волонтёрланы школун, Уполномоченныйни аппаратында айырыу эркинликлени сакълаугъа контроль жаны бла ишчи къауум къураргъа боллугъун эм башха жумушланы айтханды. 
КъМР-де айырыулагъа хазырланыу къалай баргъанын Жаппуланы Мусса да билдиргенди. Ол айтханыча, Къырал Думаны депутатларыны 450 мандаты юлешинирикди.  Россейни регионларында жер-жерли самоуправление органларыны келечилери да сайланадыла – битеу да бирге 122 муниципал кампания бардырыллыкъды. Муниципал эм шахар органланы 1,5 мингден аслам келечиси айырыллыкъдыла. 

Къабарты-Малкъарны юсюнден айтханда, участка комиссияла битеу районлада бла шахар округлада къураладыла, битеу да бирге  354 жер боллукъду.  Бюгюнлюкде къурау соруула толтуруладыла, ол санда ГАС-выборы система чырмаусуз ишлерча мадарла этиледиле. «Битеу да бирге айырыулагъа 17 партия къатышады,  аладан 11-не инсанланы къол ызларын жыяргъа керекмейди»,-дегенди ол.   
Жаппуланы Мусса айырыу участкала видео системала бла жалчытылыннганларыны, къол кётюрюуню кезиуюнде жалынчакъсыз къараучула ишлериклерини, соруула берирча, терсликлени юслеринден билдирирча «къызыу ыз» ишлеригин да билдиргенди. Битеу къыралдача, республикада да «Мобильный айырыучу» амал бла хайырланыргъа боллукъду. Алай бла республиканы инсаны, къайда болгъанына къарамай, кесини айырыу эркинликлерин толтураллыкъды. 
Ызы бла Эксперт советни келечилери «РФ-де пробацияны юсюнден» закон КъМР-де къалай толтурулгъанын сюзгендиле. КъМР-ни Жамауат-къараучу комиссиясыны башчысы Азрет Шапсигов пробацияны юсюнден федерал законну магъанасыны, аны чеклеринде тутмакълада тутулгъанлагъа этилген себепликни, аны жумушларын толтургъанда чырмауланы юслеринден билдиргенди. 
КъМР-де  пробацияны амаллары бла былтыр 400-ге жууукъ адам хайырланнгандыла. Законда белгиленнгенича, бу иш юч бёлюмде бардырылады – сюд жууапха эркинликлерин сыйырып тартылгъанла неда борчлу халда ишлерге оноу чыгъарылгъанла, уголовно-толтуруучу инспекциялада эсепде тургъанла эмда тутмакъладан эркин болгъанла. Законну чеклеринде болушлукъ алыр ючюн, инсан тилек жазаргъа керекди. 
Къаллай себеплик этиледи дегенде, документлерин тас этгенлеге аланы жангыртыргъа, социал тёлеулени, пенсияны жарашдырыргъа болушлукъ  этиледи. Эркин болгъандан сора, инсан жангыдан аманлыкъла этмез ючюн, аны иш бла жалчытыу артыкъда магъаналыды. Пробацияны чеклеринде бу жаны бла мадарла да этиледиле. 
Жыйылыуда РФ-ни Аманлыкъчыланы терсликлерине жолукъдуруу жаны бла федерал службасыны КъМР-де Управлениясыны башчысыны уголовно-толтуруучу системада адамны эркинликлерин сакълау жаны бла тамата болушлукъчусу Текаланы Рита да сёлешгенди. 
Ол а кёп жылланы тутмакъда тутулуп тургъанланы жууукълары бла байламлыкъланы жангыртыуну магъанасыны, аланы жашау журт эркинликлерин сакълауну, жууапха тартылгъан болжал тауусулургъа жетип, эркин болургъа хазырланнганла бла жамауат жашаугъа сингдириуге бурулгъан ишни юслеринден айтханды.  
Докладчы тутмакъла бла бардырылгъан юйретиу жумушланы юслеринден да айтханды. Алагъа эришиуле, тюрлю-тюрлю концертле къураладыла. Аланы жашаугъа, законнга кёз къарамларын тюрлендириуге дин къуллукъчула себеп болгъанларын чертгенди. «Жылны аллындан бери дин къуллукъчула бизни учреждениялада 30-дан аслам тюбешиу бардыргъандыла», - дегенди ол.
Жыйылыуда Уполномоченный жылны аллындан бери тамамлагъан ишини эсеплерине да къаралгъанды.

АБДУЛЛАХЛАНЫ Фатима.
Суратны автор алгъанды.