Налшык и жьантIэу къалъытэ Бгыщ­хьэ хьэблэм укъыщыхутамэ, Кировым и цIэр зезыхьэ уэрамым тет тху­шэхэм гу лъумытэу уаблэкIыфынукъым. Нэри псэри зыгъатхъэ, щIымахуэми гъэмахуэми зи лъабжьэм уигу къыщызэрыгъуэтыж жыг уардэ щхьэ­пэлъагэхэм зэрызащыбгъэнщIу, япэу уи нэ къыфIэнэнухэм язщ «Таксим» шхапIэр. 

«Кафе-пщэфIапIэ» фIэщыгъэ гъэ­щIэ­гъуэнымрэ нэхущым хьэзыр дэхъуа хьэжыгъэхэкIхэм я мэмрэ къыбгурагъа­Iуэ абы ущIыхьэмэ, узэрыщIемыгъуэ­жы­нур. Жьыуэ, сыхьэтихрэ ныкъуэм зи уэз­дыгъэхэр къаблэ унэ хэщIыхьа цIы­кIур таурыхъым къыхэбэкъукIа фIэ­кIа пщIэнкъым. 
ШхапIэр зейри абы пщафIэ нэхъыжьу щылажьэри Тырку Мэкэнейм илъэс 15 ипэкIэ къикIыжа, нобэ бысымрэ уэршэрэгъурэ къытхуэхъуа Щомахуэ Сезгинщ. 
Си Къэбэрдей! Си Къэбэрдей! 
- Сэ Щомахуэхэ сащыщщ, Тэрч, Ина­рыкъуей къуажэм дыдэкIауэ щытащ. Си къуажэми сыщыIащ, уеблэмэ си адэ­ ­къуэшым къызэрызжиIам тету, ди унэр здэщыта щIыпIэр зэзгъэлъэгъуащ. Ауэ къуажэр ипэм къуэладжэм дэсти, ищ­хьэм къыдрахьеящ. Зи гугъу ищIа уна­пIэри, псынэри, кхъэри – псори къэз­гъуэтыжащ. 
- ЩикIа зэманыр сыт щыгъуэт? 
- Нэмыцэ зауэр иуха нэужь икIахэу аращ. Си Нанэ жиIэжырт: «Дэ ахъшэ-бохъ­шэ щхьэкIэ дыкъикIакъым Хэкум. Ди Iиманыр тхъумэн папщIэщ Тыркум дыкъыщIэкIуар. Ди чэтым щIэмыхуэу Iэщ диIащ, итIани, уи адэшхуэм зы сом къищтатэкъым, гъуэгу къыщытехьэм. Дыщэри, дыжьынри, ахъшэри кхъуэ­щы­ным итлъхьэщ, ди бжэIупэм Iут жыгым и лъабжьэм щIитIэри, дыкъе­жьауэ щытащ. ГъуэгупщIэ тхуэхъуну зы сом иIыгъакъым». И псалъэхэр трезгъэтхауэ щытащ дыщыщIалэ зэманым, ауэ тфIэкIуэдыжащ. Си Нанэ и хьэтырщ Къэбэрдейр слъагъуну сыкъызэры­кIуар. СыкъыщыкIуа гъэм мыувыIэу уэшх­ къешхырт, зы мазэкIэ дыгъэр слъэ­гъуакъым. «Мы Къэбэрдейм дэнэ-кIэ дыгъэр къыщыщыкъуэкIыр, сымы­лъэгъуауэ згъэзэжынукъым», - жысIэрт. Мэлыжьыхь мазэти, ар зэрыщыту дыгъэншэу зэрекIуэкIар сигу къинащ. ДыкъэкIуащ, дыкIуэжащ, хуэмурэ зыгуэ­рым тедухуэри дыкъэнауэ, долажьэ. «Си Къэбэрдей! Си Къэбэрдей!» - жиIэ зэпытт си анэшхуэм. Сэри «Си Нанэ апхуэдизу зыщIэбэг щIыналъэр, нэ­гъуэщI мыхъуми, зэ сыкIуэнщи слъа­гъунщ» жысIэут сыкъызэрежьар. Алы­хьым и шыкуркIэ, дыхущIегъуэжакъым дыкъызэрыкIуам. Си IэщIагъэм теу­хуауэ мы щIыналъэм зыгуэр щIэуэ щыхэслъхьэфмэ жысIэри, аращ нобэми зи ужь ситыр. 
Фадэншэ шхапIэ
Налшык япэу фадэ щызэрамыхьэ шха­пIэ къыщызэIузыхахэм язщ Сезгин. Нобэ къалащхьэм и хьэблэ зыбжанэм дэт «ЩIакхъуэ унэхэри», абыхэм щIэт мы­вэ хьэкухэри, езы шхын зехьэкIэ IэмалыщIэхэри Налшык щызэхэзыублар Щомахуэрщ. Гъэсэн хуэхъуахэм я бжыгъэр цIыху 500-м нэблэгъэнщ, дэтхэнэ зы­ри и ерыскъыр къызыхэкI IэнатIэ пэ­рыту. 
- Илъэс 15 ипэкIэ, фадэ здэщымыIэ шха­­пIэ къызэIусхынущ щыжысIам, псори къысщыдыхьэшхырт. «Сыт Iуэху уэ зепхуэр? Фадэ щIэмытмэ, хэт абы къы­щIыхьэнур?» - жаIэу. Iэлхьэмдулиллахь. Ди гум илъ фIым гъуэгу игъуэтащ. Ди Iуэхум пыщIауэ дэри хабзэ дахэ гуэр лэжьыгъэм хэтлъхьэфамэ, хъарзынэщ. Тыркум щыпсэу си къуэшхэм пахлава къыщыщIагъэкI фабрикэ ягъэлажьэ. ИпэжыпIэкIэ, си фабрикэр си къуэшхэм къахуэзгъанэри сыкъэкIуэжауэ аращ сэ. Махуэм хуэзэу ачмэрэ пахлавауэ под­нос 500 ящIу апхуэдэщ. Къэбэрдейм дыкъызэрыкIуэжрэ, Алыхьым и шыкуркIэ, сом гуэр къэдлэжьыркъым жытIэ­мэ, пэжкъым. Ауэ Хэкум ахъшэ къыщызлэжьынщ жысIэу сыкъэкIуэжакъым сэ. Сыщыпсэунущ сыкъызэрыкIуар. Гугъуи дехьащ. Псалъэм и хьэтыркIэ, Тыркум мы къэралым ейуэ зы кхъухьлъатэ ­къригъэхуэхати, абы щхьэкIэ нэмыплъ къыдатри, занщIэу драдзыжауэ щытащ зызэман. Си жагъуэ Iей хъуат ар. Си кафер зэхуащIри, а махуэ дыдэм драгъэкIыжат. Зы махуэм къриубыдэу, тIэу сыкъыщылъэта къысхуихуащ, сыкърамыгъэхьэу, сыгъыу. Ауэ Алыхьым и шыкуркIэ, псоми дыпхыкIащ. 
- Уи насыпыр текIуащ!
- Ди насыпыр текIуащ! Аэропортым паспортым щеплъ цIыхубзым жиIэрт: «Сыт мыпхуэдизу мы Къэбэрдейм дэп­лъагъухьар, мыпхуэдизрэ къыщIэбгъэзэжыр?» ЦIыхум и гур хэлъу щып­сэум деж, нэхъ и гуапэ мэхъу, си ­шыпхъу. Алыхьым и шыкуркIэ, илъэс 15-м къриубыдэу, мыхьэнэншагъэу зыри зетхьакъым, фIыгъэ фIэкIа. 
Хэкумрэ хьэкумрэ
я зэхуакум
Сезгин сыпэплъэу, лэжьакIуэ бзылъ­хугъэхэм я зым сыдэуэршэрыху, шхапIэм и унафэщIым нэхъыщхьэу далъагъури къэсщIащ: «АпхуэдизкIэ псэ хьэ­лэлщи, мы кафери абы щIэту хъуари «къызэт» жыпIэмэ, «хьэуэ» хужыIэнукъым. Зыгуэрым ерыскъы уасэ хури­мыкъу хъумэ, «ягъэ кIынкъым» жиIэу ап­хуэдэщ». ЦIыху хьэрэмыгъэншэхэм ­къащыщI хабзэращи, мы щIалэри яIууащ и мылъку хьэлэлым мурад бзаджэкIэ къытегушхуахэм. Ауэ фIэщхъу­ныгъэ куу зыбгъэдэлъ пщафIэ лъэрызехьэр лъэпощхьэпо щхьэкIэ къыпхуэу­вы­Iэнухэм ящыщкъым. IуэхуфIым гъуэгу ептыныр тынш дыдэу зэрыщымытыр зэхыуигъащIэ пэтми, нэхъыбэрэ зэхэп­хыр «Iэлхьэмдулиллахьщ». 
«Алыхьым зыщ сызэрелъэIур, - жеIэ Сезгин. - Ялыхь, си хьэкъыр зышхахэм адрей дунейм шэчыпIэ къащрит. Ахъ­шэр нобэ уиIэщ. Улажьэмэ. къыпхуэ­лэ­жьынущ. Ауэ цIыхум и хьэкъыр пшхымэ, уэл­лахьи, псори адрей дунейм ды-кIуэжынущ, зы цIыху мыбы дыкъыщынэнукъым, мылъкуи здэтхьыфынукъым. Сыт яжесIэн? Ахъшэм псори тещIыхьакъым. Ар нобэ уиIэщ, пщэдей уимыIэнкIи хъунущ. Нобэ уимыIэмэ, пщэдей уиIэн­кIи хъунущ, улажьэмэ, уузыншэмэ. Сэ зыми и Iуэху къесхуэкIыркъым. Зыми си Iуэху зэримыхуэнырщ сызыхуейр. Алы­хьым и шыкуркIэ, солажьэ, си Iуэхум хьэрэм хэслъхьэркъым. Къэд­лэ­жьыр тшхыжу, мыбы дыщыпсэумэ, аращ дызыхуейр. Сэ ди Хэкур фIыуэ зэ­рыслъагъум хуэдэу, си фIэщ хъуркъым иджыри зыгуэрым илъагъуу. 
- Уи унагъуэри мыбы къэкIуэжауэ щыпсэурэ?
- Си унагъуэри къокIуэ, мэкIуэж, си къуэм­ паспорт къыхудэсхащ. Си пхъур Тыркум щыIэщ...
- КъэралитI зэхуакум фыдэту ара къы­щIэкIынщ? 
- НтIэ, дыдэтщ. Тыркуми хьэдэ щыди­Iэщ. Уи хьэдэр пщыгъупщэу, мыбы сыкъэкIуэжыпащ жысIэмэ, пцIы хъунущ. Хуэмурэ...
Уэ уигу зыхуэмыкIуэр адрейхэм иумыгъэшх
- ШхапIэхэм я нэхъыбэм тхьэв хьэ­зыр къагъэщхьэпэ, фэ псори езым фощI.
- Алыхьым жиIэм, псори сэ сощIыф. Хэкум сыкъызэрихьэжрэ, IэмалыщIэ гуэр­хэри къыхэдгъэхьащ. Илъэс 11 фIэ­кIа сымыхъуу, километр 500-кIэ нэ­гъуэщI­ къалэ сыкIуэурэ сылэжьащ, пщэ­фIэкIэ зыщезгъасэм. Дэ абы щы­гъуэ диIэIатэкъым. ЦIыхур зыхэпсэукIын щимыIэм деж, лэжьэн хуейщ. Сэ сыкъызэралъхурэ солажьэ. Иджы, илъэс 15 ипэкIэ згъэлэжьахэм уэрамым сащы­хуэзэмэ, «шеф» жаIэурэ IэплIэшхуэхэр къысхуащI. Ауэ ди Iуэхур цIыхум тIэкIу зэрыщымыту къащыгурыIуи урохьэлIэ. Тыркум тшхын щыдмыгъуэту дыкъэкIуэжакъым дэ. IэщIагъэ абы щыдмы­гъуэтауэ, е мыхъумыщIагъэ гуэр зетхьауэ аракъым. Ди лъэпкъэгъухэм я гъащIэм сыт фIыуэ хэтлъхьэфын, мы ди Iуэхум теухуауэ? Арат дызэгупсысыр. Сэ нобэ машинэ къэпщэхуурэ щэж къыз­жепIэ­мэ, схузэфIэкIынукъым. Сэ мы Iуэхуращ зыхэсщIыкIри схузэфIэкIри. 
- Иджы къэбгъэщхьэпэ Iэмалхэм я гугъу дыгъэщI. Япэу пщэфIапIэхэм мы­вэ хьэку щIэзыгъэувар уэрауэ зэ­хэсхат? 
- Алыхьым жиIэмэ, Къэбэрдейм мы ерыскъы зехьэкIэ хабзэри, хьэкури, кафе хьэлэлхэри япэу къэзыхьар сэращ. Мис мы тандыркIэ (мывэ хьэку) бгъажьэ хьэжыгъэхэкIхэри къедгъэжьащ. 
- Мывэ хьэкур сыт газ хьэкум зэ­рефIэкIыр? 
- Пхъэ мафIэкIэ уопщафIэ. Езы хьэкур зэрыщыту мывэм къыхэщIыкIащ. 
- Пхъэ дэнэ къыздифхыр? 
- Иджыпсту газщ дызэрылажьэр. Ауэ Кэнжэ япэ хьэкур щыщыдгъэувами, Бай­султановым, Кулиевым я цIэхэр зе­зыхьэ уэрамхэм къыщызэIутхауэ щыта шхапIэхэми, «ЩIакхъуэ унэми» дызэ­рыщыпщэфIар пхъэ мафIэт. Мыбде­жым унэ къатхэр зэтетщи, пхъэ мафIэ­кIэ дыпщэфIэну хуитыныгъэ къыда­тыркъым. Газ хьэкуращ дызыхуитри, иджыпс­ту абыкIэ къыдогъэплъ. 
- Пахлавар тхъуцIынэм зэкIэри­мы­гъэп­щIэн папщIэ, сыт тхьэвым епщIэн хуейр? 
- Пахлава пщIыну уи мурадмэ, япэрауэ, къэбгъэщхьэпэ псори фIыуэ щытын хуейщ. 
- Псалъэм папщIэ, хьэжыгъэр? 
- Уи хьэжыгъэри, уи дагъэри, уи дэри, уи хьэкури фIыуэ щытын хуейщ. 
- Уэ сыт хуэдэ дагъэ къэбгъэщ­хьэ­пэр? 
- И ныкъуэр тхъууэ хыдолъхьэ. Зэ­рыщыту тхъу пщIымэ, хьэлъэ хъунущи, адрей ныкъуэр маргарину хыдолъхьэ. Дэр нэхъ селIалIэу къыхызох. Нэхъ пуду зыгуэрхэр къэсщэхунщ жысIэркъым. 
- Сыт хуэдэ дэ хэплъхьэр? 
- Алыдж дэ жыхуаIэр хыдолъхьэ, «грец­кий орех». 
- Ар адыгэ дэуэ жаIэжащ, тхыдэм къы­щагъуэтыжри!
- НIэ, дэри жытIэнщ (мэдыхьэшх). Хэплъ­хьэхэм нэмыщI, цIыхум и IэщIагъэр щищIэм деж, езым хуэмышхынур нэгъуэщIым иригъэшхын хуейкъым. Сэ схуэмышхынур, си быным езмыгъэшхынур, Алыхьым жиIэмэ, си шхапIэм къа­кIуэми езгъэшхынукъым. Къэбэрдейм щызгъэлэжьа псоми ящIэ сэ шхынхэлъхьэ мыхьэнэншэ зэрызезмыхьэр. 
- «УзыхуэпщафIэр фIыуэ плъагъу­мэщ ерыскъыр IэфI щыхъур», - жиIэрт пщафIэ цIэрыIуэ гуэрым. Уарэзы абыкIэ? 
- Абыи зы пэж гуэр хэлъщ. Сэ зи шхапIэр пщэджыжьым жьыуэ Iузыххэм сащыщщ. Сыхьэти 6-м зэи фIэзгъэкIакъым Iухыгъуэр, дэнэ сыщылэжьами. А фIыгъэри Къэбэрдейм сэ къы­щы­хэслъхьащ. «Сыт сыхьэти 6-м щIы­Iуп­хыр?» - жаIэурэ къысщы­ды­хьэш­ххэрт. «Хэт къэкIуэнур апхуэдэу жьыуэ?» Насыпыр пщэдджыжьращ щагуэшыр. Тыркум дыкъыщалъхуа къуажэм дэса ди анэхэр пщэдджыжьым къэтэджырти, я нэмэзыр ящIа нэужь, КъурIэн тIэкIу еджэхэрт, итIанэ пщIантIэм псы тIэкIу тракIэрти, куэбжэпэм нэс къапхъэнкIырт. Дэ апхуэдэущ дызэресар. ЦIыхум псом япэ и пщIантIэ дыхьэпIэр къабзэу щытын хуейщ. Къэбэрдейм япэу къы­щызэIусха шхапIэм щегъэжьауэ, арат щысщIэр. ЯфIэгъэщIэгъуэну къызэплъ­хэрт а зэманым. Иджы езыхэри есащ. 
- УпхъанкIэу арат? 
- Уей, сыпхъанкIэтэм! ЕмыкIу хэлъкъым абы. Сыт ущIэмыпхъэнкIэнур? Уи пщIантIэр, цIыхум и бжэIупэр къабзэу щытын хуейщ. 
- Я нэгу щIэкI цIыху зэхэтыкIэм теу­хуауэ псоми зыгуэрхэр яхузэтрехьэ. Ди жылагъуэм дауэ уахэплъэрэ? 
- ЦIыхухэм я дуней тетыкIэм теухуауэ сыт жысIэн? Псори езым я гъащIэщ, я гупсысэр езыхэм я гупсысэщ. Алыхьым Iиман диIэу дигъэпсэуну насып тхуищI. Сэ жысIэфынур аращ. 

Епсэлъар ЧЭРИМ Марианнэщ.