КъМР-ни законла чыгъарыучу органында парламент тынгылаулада республиканы жолларында болум, аварияланы сылтаулары эм аланы азайтыуну амаллары сюзюлгендиле. Аны Жамауат къоркъуусузлукъ эм коррупциягъа къажау эмда Промышленность, транспорт, связь эм жол мюлк жаны бла комитетле къурагъандыла.
Кенгешни Парламентни башчысы Татьяна Егорова бардыргъанды, тюбешиуге федерал инспектор Тимур Кочесоков, Правительствону башчысыны биринчи орунбасары Муаед Кунижев къатышхандыла. Ушакъгъа жолда жюрюуню къоркъуусузлугъун жалчытыугъа жууаплы федерал эм регион эмда жер-жерли власть органланы келечилери чакъырылгъандыла.
Ал сёз
Жыйылыуну ача, Татьяна Егорова жолда жюрюуге къатышханланы къоркъуусузлукъларын жалчытыу, аварияланы азайтыу баш магъаналы борчла болгъанларын чертгенди. Ол былтыр право низамны сакълаучула тамамлагъан жумушланы хайырындан авариялада ауушханланы санын азайтыргъа къолдан келгенин чертгенди. Болсада болум осаллай къалады.
- Ол а инсанларыбызгъа, жамауатха саулай да уллу къайгъыды. Авариялада адамларыбыз саулукъларын тас этедиле, жан бергенле да бардыла. Жарсыугъа, аланы санында сабийле да, – дегенди.
Татьяна Борисовна жоллада болум водительлени сынауларына эмда аланы низамлыкъларына, бир бирге намыс эте билгенлерине, ала жорукъланы къалай сакълагъанларына, инфраструктурагъа кёре къуралгъанын чертгенди.
- Парламент жолда къоркъуусузлукъну жалчытыугъа энчи эс бурады. Контроль жумушланы чеклеринде бу соруула дайым да сюзюледиле, кемчиликле ачыкъланадыла. «Къоркъуусуз жолла» эмда аны орунуна тамамланнган «Жашау этерге керекли инфраструктура» миллет проектледе белгиленнген жумушла къалай тамамланнганларына къаралады, толтуруучу власть органлагъа кемчиликлени кетериуню юсюнден эсгертиуле чыгъарыладыла, - дегенди спикер.
РФ-ни Президенти 2030 жылгъа дери РФ-де жоллада къоркъуусузлукъну жалчытыу жаны бла стратегияны къабыл кёргенди. Анга кёре авариялада ауушханланы санын 2030 жылгъа дери 1,5 кереге, 2036 жылгъа дери уа 2 кереге азайтыргъа борчла салыннгандыла.
- Бу жаны бла федерал эм республикалы праволу база тамамлыкъ этеди. Алай законланы чыгъаргъан бла бирге аланы ишлетирге керекди. Жолларыбызны болуму, жолда жюрюуню жорукъларына бузукълукъла этгенлени жууапха тартыу, сабийле ачыгъан кезиулени азайтыу, водительни эсиргенин бла къалгъанын ачыкълар мурат бла медицина тинтиулени бардырыу эм алача башха магъаналы соруулагъа жууапла табарбыз деп ышанама, - дегенди Татьяна Борисовна.
Тарихле
КъМР-де МВД-ны Къырал автоинспекциясыны таматасы Юрий Бегидов, докладны башлай, жоллада къоркъуусузлукъну сакълаугъа бурулгъан федерал эм регион праволу база къуралгъанын, ол хайырлы болгъанын чертгенди.
Юрий Мушарифович белгили этген тарихлеге кёре, былтыр тамамланнган жумушланы хайырындан аварияланы санын (14,7 процент), алада ауушханланы (28,6 процент) эм жаралы болгъанланы (9,8 процент) азайтыргъа онг болгъанды. Алай водительлени низамсызлыкъларыны хатасындан болум къоркъуулулай къалады: быйылны юч айында аварияла 4,8 процентге азайтылгъан эселе да, алада ауушханланы саны 68,8 процентге кёбейгенди (былтырны бу кезиуюнде 16 адам жан берген эсе, быйыл – 27).
Жолда жюрюуню къоркъуусузлугъун жалчытыр мурат бла автоинспекторла хар аварияны сылтауун тинтедиле, ала къайтарылмаз ючюн, тийишли мадарла этедиле. Болсада баш сылтауладан бири водительлени низамсызлыкъларыды. Былайда ол социальный сетьледе ачыкъланнган видеону келтиргенди юлгюге: трассада жаш адамла мардадан терк бара, аны бла бирге уа водительни жерине бир бирин алышып олтургъандыла. Бузукъчула барысы да ачыкъланнгандыла.
Жылны аллындан бери полициячыла кеф водительлени, улоуну жюрютюрге эркинлиги болмагъанланы, аллына келген транспортну жолуна чыкъгъанланы саны ёсгенин ачыкълагъандыла. Докладчы машинаны мияласын къаралдым этиу бла байламлы бузукълукъла кёбейгенлерин да билдиргенди.
- Аны ючюн тазир аз болгъаныны хатасындан водитель, жууаплылыкъны сезмей, жолда жюрюуню жорукъларына уллу кёллю болады. Биз Парламентге жууаплылыкъны къатыландырыуну юсюнден башламчылыкъ этген эдик, алай тюрлю-тюрлю сылтаула бла аны артха алгъанбыз. Болсада болум жарсыулуду. Юлгюге, 19-жыллыкъ жаш адам быйыл 27 майда авария этгенди, аны кезиуюнде бир адам ачыгъанды. Тинтиуледен ачыкъланнганыча, ол улоуну жюрютген эки жылны ичинде ПДД-ны бузгъаны ючюн административ жууапха 118 кере тартылгъанды, ол санда машинаны миялаларын къаралдым этгени ючюн 33 кере. Дагъыда ол праваланы къоншу регионладан биринде алгъанын да белгилерге керекди, - дегенди докладчы.
Жай кезиу
Сёз школчуланы солуу кезиулеринде къоркъуусузлукъларын жалчытыуну юсюнден да баргъанды. Тинтиуледен ачыкъланнганыча, авариялада ауушханланы ючден бири бу кезиуге тюшедиле. Ол машиналаны саны кёбейгени, бу заманда республикагъа тышындан келген къонакъланы саны ёсгени бла байламлыдыла. Аны эсге алып, бютюнда къоркъуулу жерлени ачыкълап, алайлада тийишли инженер мадарла этерге кереклисин чертгенди.
Юрий Бегидов адам да къарамай, кютмей, малла жолгъа чыкъгъан кезиулени юслеринден да айтханды. Ол а жолда жюрюуге къатышханлагъа уллу къоркъууду. Быллай болумла бютюнда Чегем, Черек эм Басхан районлада асламдыла. «Адам да къарамай, жолгъа чыкъгъан малланы энчи жерледе тыйып, аланы иелерин жууапха тартыргъа боллукъду. Федерал эм бир-бир регион трассалада уа «Электропастух» ыз тартыргъа жарарыкъды», - деп башламчылыкъ этгенди докладчы.
Сёз жолда жюрюуню жорукъларына этилген бузукълукъланы эсепге алгъан комплекслени (ала уа 230-дан асламдыла), тыш къыраллы номерлери болгъан транспортну, бузукълукъланы къайтарып этип тургъанла бла ангылатыу ишни юслеринден да баргъанды.
Питбайклада, квадроциклледе жюрюгенлени саны кёбейгенине да эс бургъанды полициячы. Биринчисин а жаланда спорт бла кюрешгенде хайырланыргъа жарайды, жолгъа чыгъаргъа эркин этилмегенди ол транспортха саналмагъаны ючюн. Ол себепден питбайк къаллай къоркъуу салгъаныны юсюнден ангылатыу ишни кенгертирге кереклисин чертгенди Юрий Бегидов.
Квадроцикл адамны жашаууна, саулугъуна къоркъуулу болгъанына Элбрус районда жарсыулу иш да шагъатды. Анда къоркъуусузлукъну жорукъларына келишмеген жумушла толтурулгъанлары бла байламлы уголовный иш ачылгъанды.
Юрий Бегидов кеф водительлени, машинаны жюрютюрге эркинликлери болмагъанланы тыйып, аланы улоуларын энчи жерлеге жетдиралмагъанларына эс бургъанды, ол а эвакуаторла жетмегенлери, стоянкала къуралмагъанлары бла байламлыды. Дагъыда инсан эсиргенин бла къалгъанын ачыкъларча медицина тинтиулени жаланда Нальчикде бла Прохладныйде тамамларгъа болады, къалгъан жерледе тийишли кабинетле жокъдула. Ол да кемчиликледен бириди.
Жаш водительле
Парламент тынгылаулада жолланы болумларын сакълау эм надзор тамамлау жаны бла министерстволаны бла ведомстволаны келечилери да сёлешгендиле. Транспорт эм жол мюлк министрни орунбасары Индар Тугов «Жашау этерге жараулу инфраструктура» миллет проектни чеклеринде республиканы жолларын тапландырыу эм жангыртыу жаны бла къаллай мадарла этилгенлерин билдиргенди. Ол билдиргенича, быйыл жолланы 153 километрин излемлеге келишдирирге белгиленеди. Аварияланы асламы уа, аны айтханына кёре, водительлени низамсызлыкъларыны, ала жолда жюрюуню жорукъларын сакъламагъанларыны хатасындан боладыла.
КъМР-ни прокуроруну орунбасары Денис Жуков а жаш водительлени хатасындан болгъан аварияланы юслеринден айтханды. Ол билдиргенича, жылны аллындан бери жаш адамла 22 авария этгендиле, аладан 15 водитель удостоверенияны къоншу регионда алгъанлары тохташдырылгъанды. Аны бла байламлы Денис Жуков, законлагъа тюрлениуле кийирип, инсан машинаны жюрютюрге эркинликни эсепде болгъан регионда алырча низам кийирирге башламчылыкъ этгенди.
Законла бла жалчытыу
Сюзюлген соруугъа кеслерини эсгертиулерин тынгылауланы башламчылары да этгендиле. Жамауат къоркъуусузлукъ эм коррупциягъа къажау комитетни башчысы Михаил Кривко жолда жюрюуню къоркъуусузлугъун, низамлыкъны жалчытыугъа бурулгъан законланы юслеринден билдиргенди. Ол жорукълагъа гитчеликден юйретирге кереклисине эс бургъанды.
Промышленность, транспорт, связь эм жол мюлк жаны бла комитетни таматасы Марат Калмыков а контроль-аналитика жумушланы юслеринден айтханды. Ол акъыл этгенича, жоллада болумну тапландырыр, адамларыбызны саулукъларын, жашауларын сакълар ючюн инфраструктураны айнытыргъа, водительлени юйретиуню игилендирирге, авария болургъа къоркъуулу сылтауланы заманында кетерирге керекди.
Эсепле
Кенгешге къатышханла темир жоллада эм аланы тийрелеринде къоркъуусузлукъну, ёсюп келген тёлюню юйретиуню, ол санда жаш инспекторланы къымылдауларын кенгертиуню юслеринден айтхандыла. Социал объектлени ишлетгенде, жаяу баргъанлагъа жолчукъла къураргъа кереклисин энчи белгилегендиле.
Черек районну башчысыны орунбасары Уяналаны Азрет а Огъары Малкъаргъа жолну жанларында тыйгъычла болмагъаныны хатасындан таргъа машинала кетген, адамла ауушхан кезиуле болгъанларын айтып, бу кемчиликни кетерирге, тау жолда къоркъуусузлукъну жалчытыргъа кереклисин айтханды. Дагъыда Хасания-Герпегеж жол осал халгъа келгенин да белгилегенди.
Ушакъны ахырында Татьяна Егорова аварияланы профилактикасына баш магъана берирге, жолда жюрюуню жорукъларына бузукълукъланы азайтыу жаны бла мадарланы тирилтирге кереклисин чертгенди.
- Гитчеликден да жолда кесинги къоркъуусуз жюрютюуге, низамлыкъгъа, бир бирге намыс этерге юйретирге керекди. Ол санда билим бериуню шёндюгю онгларын хайырланып, - дегенди эмда къырал органла бу жарсыуну кеслери алларына кетералмазлыкъларын айтып, жамауатны, ата-аналаны, асламлы информация органланы, волонтёрланы да бу ишге къошулургъа чакъыргъанды.
Кенгешде айтылгъанны, этилген башламчылыкъланы эсге алып, жууаплы органлагъа эсгертиуле къабыл кёрюлгендиле.
Тикаланы Фатима.
