Османланы Жамалны жашы Алим кесини жол ызын чыгъармачылыкъ бла байлагъанды. Агъачдан ариу суратла ишлейди. Фахмусу уллу болгъанына чыгъармалары шагъатдыла. Бюгюн Осман улу бизни ушакъ нёгерибизди.
– Алим, аппанг да фахмулу адам болгъанын билеме. Жол ызынгы сайларгъа ол да себеплик этген болур?
– Керти айтаса, ол мени кёп затха юйретгенди. Аны усталыгъына шагъатха бир юлгю келтирейим. Аппамы тамата сабийлери барысы да Къазахстанда туугъандыла. Мени атам да алай. Сора бир жыл атамы эгечлери ары жууукъларыбызгъа барадыла. Анда уа аппам ишлеген юйню да жокълайдыла. Анда уа бир къазахлы юйюрю бла жашай эди. Хапар айта келе, аппам къолдан уста болгъанын сагъынады да, ол ишлеген ундурукъ бла бюгюн да хайырланнганларын айтады.
Ол а манга бек сейир кёрюннген эди. Агъачдан ишленнген затлагъа къарасанг, кёпге чыдамазлыкъ сунаса. Алай аяулу жюрютсенг, ала бла жюз жылгъа дери хайырланыргъа боллукъду. Жер юсюнде агъачдан этилиннген затла, тёлюден тёлюге кёче, кёп заманны сакъланадыла.
Юйюбюзню башын алышханда, бир къангадан чёмюшчюк ишлеген эдим. Ол да хычыуун кёрюннген эди. Ма аллай затладан агъачха бекден-бек тартылама, агъач къолума тюшгенлей, андан не зат этерге боллукъду, деген сагъышла башымы бийлеп башлайдыла. Сора къолларым кеси алларына аны жонуп тебирейдиле, андан а бир тукъум сурат жаратылады. Жыйырма жылдан артыкъ болады мен агъач ишге урулгъанлы. Ол мени жашауумду.
Алай ол жашау ызыма тохташыргъа, андан башха, агъач бла кюрешген алим Шамиль Сасыков да себеплик этгенди. Аны телевизорда «Татьянка» деген оюуун кёреме да, агъачдан не затла ишлерге сюйгеними ангылайма. Ары дери агъач бла ишлегенни кёп жашырынлыкълары болгъанларын билмегенме. Андан сора бу ишге кёлюмю салып башладым. Москвада болгъанымда уа, «Татьянканы» тюкенине барып, агъач бла ишлеуге келишген тюргюлени алгъан эдим.
– Агъачдан сурат ишлерге тереклени барысы да бирча жарай болмазла?
– Агъачдан абериле ишлеген устаны тереклени энчиликлеринден да ангылауу болургъа керекди. Аны билмей, не сейир сурат ишлесенг да, аны этип бошагъанлай, ол жарылып къалыргъа боллукъду. Эм къыйыны олду – бир айны кюреше кетип, артда уа къыйынынг зыраф болса.
Дагъыда агъачны къургъакъсыта билирге керекди. Аны да кесини жашырынлары бардыла. Агъач тынгылы къурумаса, бузулуп къалады. Ишинги бошагъандан сора уа, бояргъа керекди. Ол агъач, сурат да сакъланыр ючюн этиледи. Халкъыбызда бу тукъум устала ишлерин бошагъандан сора, кёбюсюнде агъачха жау жакъгъандыла. Ол бизни ата-бабаларыбыздан келген тёреди.
– Жау жакъгъанны магъанасы неди?
– Сёз ючюн, лён жау барды, аны жакъсанг, агъач кесине жутады да, сора агъачны сураты чыгъады. Ариу сураты. Агъач сууну бек тартады. Жауну иги жутса уа, сууну тартмай, болгъаныча сакъланады. Кюн тюбюнде да аны къоркъмай къояргъа боллукъду. Аллай агъачха къурт да аз киреди.
Чёплеу жау жакъгъанла да бардыла. Алай кёбюсюнде битеу агъач устала лён жауну жагъадыла. Нек дегенде ол, не кёп турса да, тюрсюнюн тюрлендирмейди.
– Юй адырла уа аш-суу айланнган жерде бузулуп къалмаймыдыла да?
– Алай болмаз ючюн, не тюрлю жаудан сора да, балаууз жагъадыла. Шёндю иги, таза жаулагъа балауузну къатышдыргъанлары бек хайырлыды. Аны жакъсанг, агъач кеси аллына ау бла жабылгъанча болуп, кёпге сакъланады.
Мен лак бла кюрешмейме, ол агъачны сыфатын бузады. Агъачха кёре морилканы жагъама. Аны агъачны тюрсюнюне кёре къошама. Сёз ючюн, жёге акъсылдымды. Андан ишлеген затыма бир кесек морилкачыкъ къошаргъа да тюшюучюдю.
– Айтханынга кёре, сен жумушакъ агъачла бла кюрешесе?
– Хау, станоксуз кюрешеме да, манга жумушакъ агъач керекди. Ала кёбюсюнде жёге бла жерк болуучудула.
Шёндю кёбюсю станокла бла хайырланадыла. Мени оюмума кёре, алада ишленнген ишлеге къол иш деп айтхан терсди. Шахматланы ишлеген бир фирма барды да, ала станокда компьютерге суратны салып, ол а андан тюз суратдача этип чыгъарады.
Бирле тюргюню азчыкъ жетдирселе да, анга «къол иш» дейдиле. Аллай затла бир кесек арсарлыкъда къоядыла. Алай устала саулай да къол бла этилген ишлени терк билип къоядыла, анга кёре бичедиле багъасын да.
– Сени ишлеринги уа къалай табаргъа боллукъду?
– Алгъа аланы кёбюсю юйде, жууукълада тургъандыла. Биреуню аладан бирин жаратханын кёрсем, аны къууандырыр ючюн, саугъагъа бериучюме. Сатып алыргъа сюйгенле да табыладыла. Ишими багъасын аз айтсам, унамай, башындан къошуп тёлегенле да бардыла. Ол да усталыгъымы бийикден бийик бола баргъаныны шагъаты болгъанын ангылайма. Къууанама.
Интернетге да салгъанма суратларымы, соруп излегенле да кёпдюле. Ишиме жюрегим бла берилипме.
Бир танышым юйюнде, музейдеча, кёп затны тутады. Ол кесим ишлеген бир суратны тилейди, алай аны башха къолгъа берирге сюймей, бир жылдан артыкъ тургъанма. Алай аны къатылыгъы хорлады. Сатаргъа кёлюм бармай, саугъагъа бергенме.
– Бу усталыкъгъа терен кирир ючюн, къаллай фахму керекди?
– Бек биринчи – тёзюмлюк, сора фантазия. Агъачдан не да ишле, ол терк битген жумуш тюйюлдю. Хылыф болсанг, бузаргъа боллукъса.
– Ишигизге чырмау этген затла уа бармыдыла?
– Мени ишчи сауутларым бичакъла бла тюргюледиле. Аланы тюрлю-тюрлюлерин хайырланыргъа керекди. Аланы этген ишине кёре сайлайса. Аллай профессионал сауутланы тапхан да тынч тюйюлдю. Бир керекли затны табар ючюн, кёп заманны излерге керекди. Сора анга тюшюрген да иги кесек заманны алады.
Халкъыбызда фахмулу адамла кёпдюле, агъач бла кюрешген башхала да иги кесек бардыла. Интернетни хайырындан, байламлыкъ тохташдыргъанбыз. Ары ишлерибизни ата, устала бла да тюбей, сёлеше, кенгеше, хар биринден бир сынамгъа юйрене жашайма.
– Юйде уа бу иш бла кюрешгенинги жаратамыдыла?
– Юй бийчем Курданланы Мариям бла эки къыз бла бир жаш ёсдюребиз. Сабийле алыкъа ууакъдыла, школгъа жюрюмейдиле, алай манга болушургъа кюрешедиле. Алагъа ол сейир кёрюнеди.
– Жашауунгу магъанасын неде кёресе?
–Тозурагъан, эски болгъан, сансыз атылып тургъан затны жангыртыргъа бек сюеме. Аллай ишле жюрегими бегирек жылытадыла, сейир да кёрюнедиле.
Агъачха сюймеклигим, айтханымча, аппам Лейлундан бла атамдан келген сунама. Атам агъачха да устады, суратланы да ариу ишлейди. Анга сурат ишлерге хунер Аллахдан берилгенди. Ол мени бу ишге итиннгеними да бек жарата эди.
Ма аладан берилген хунерликни андан ары бардырыргъа излегеним келтиргенди усталыкъны бийиклигине. Жашаууму магъанасы – этген жумушумду.
Ушакъны Додуланы
Мадина бардыргъанды.
