Дахагъэмрэ гуапагъэмрэ я кIыщ

Налшык къалэм МузыкэмкIэ и сабий школ №1-р, Темыркъан Юрэ и цIэр зезыхьэр, къы­зэрызэIуахрэ мы гъэм илъэс 90 ирокъу. А гуфIэгъуэ Iуэ­хум теухуауэ щытащ иджы­б­лагъэ Гъуаз­джэхэмкIэ Кавказ Ищхъэрэ институтым ще­кIуэкIа пшыхь дахэр, «90 лет. Традиции. Талант. Вдох­но­вение.» зыфIащар. Абы зы­кърагъэхьэлIат гъуазджэм, щэнхабзэм и лэжьакIуэ цIэ­ры­Iуэхэм, школми институтми я егъэджакIуэхэм, я гъэсэнхэмрэ абыхэм я адэ-анэхэмрэ.

ЗэIущIэр къызэIуахащ школым и блэкIамрэ и нобэмрэ теу­хуа документальнэ фильмкIэ. Абы убзыхуауэ я гугъу щыщIат еджапIэм и унафэщIу щытахэм, я гъэсэнхэм ящыщу зи цIэр жыжьэ щыIуахэм, иджыпс­ту щеджэу фIыкIэ узыщызыгъэгугъхэм, нэгъуэщI куэдми. Лъэныкъуэ зэмылIэужьы­гъуэхэмкIэ зэфIэкI зиIэ сабийхэр зыхуэIэижьым куууэ хуэгъэ­сэ­ныр зи пщэрылъ нэхъыщхьэ еджапIэм и тхыдэм щыщ гуэрхэр фигу къэдгъэкIыжынщ. 
Школым и тхыдэр къыщожьэ IэщIагъэлIхэр гъэхьэзырыным теухуа унафэр КъБАССР-м и Правительствэм къыщищта 1936 гъэм. Абы щыгъуэм Пионерхэм я унэм и деж, республикэм щыяпэу, къыщызэIуахащ сабий музыкэ школ, фортепьянэ, скрипкэ, виолончель макъамэ Iэмэпсымэхэм еуэу сабий 50 щагъасэу. Макъамэ ­гъуазджэм дихьэххэр, абы хуе­джэну хуейхэр куэд хъурт, аращ, куэд мыщIэу, Вольнэ ­аулрэ Кэнжэрэ школым и ­къудамэ къыщIы­щы­зэIуахар. 1953 гъэм школым къегъэ­щIылIауэ интернат ящIащ, къэралым и мылъкукIэ абы щеджэнут республикэм и къалэхэмрэ къуажэхэмрэ щыщ сабий зэчиифIэхэр. Апхуэдэу къыхашахэм я нэхъыбэм музыкэмкIэ IэщIагъэлI нэс къахэкIащ. Шэч хэмылъу, ар я фIыщIэт школым и егъэджакIуэ Iэзэхэм. 
Школым сабийм и закъуэу щыдэлажьэм къищынэмыщIауэ, гупым зэрыхэтынуми щыхуа­гъасэ. Аращ абы хоритI (нэхъыжьхэмрэ нэхъыщIэхэмрэ), цIыхубэ макъамэ Iэмэп­сымэ­хэм я оркестр, гитаристхэм, гу­пым хэту уэрэд жызыIэхэм я ансамблхэр щIаIэр. Абыхэм я гъэ­сэнхэр щытокIуэ республикэ, лъэпкъ куэд зыхэт зэ­хьэ­зэ­хуэ­хэм. Музыкант ныбжьыщIэ зэчиифIэхэм мызэ-мытIэу къы­хуагъэфэщащ УФ-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм и щIыхь тхылъхэр. Зи зэфIэкIкIэ къыхэжаныкIхэм илъэс къэс кърат щэнхабзэ жэрдэмхэм мылъку хухэзых, Темыркъан Юрэ и цIэр зезыхьэ лъэпкъыбэ фондым и стипендие. Дауи, абы ныбжьыщIэхэр Iуэхум трегъэгушхуэ, нэхъыбэж зра­гъэхъу­лIэну гукъыдэж къарет. 
Иджыпсту еджапIэм щола­жьэ школым и пщIэр зыIэт, и IэнатIэм хуэфащэу илъэс куэд щIауэ пэрыт егъэджакIуэ лъэщ­хэр. Абыхэм ящыщу тхум ­«КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ» щIыхьыцIэр зэрахьэ, хым Правительствэм, тIум – Парламентым я ЩIыхь тхылъ къратащ. Езы школыр ягъэлъэпIауэ щытащ Совет Нэхъыщхьэм и Президиумым и щIыхь тхылъкIэ. И лъагапIэхэм ящыщщ Совет Союзым и цIыхубэ артист, дуней псом щы­цIэрыIуэ дирижёр Темыркъан Юрэ и цIэр еджапIэм къызэ­рыфIащар, «ГъуазджэхэмкIэ сабий школ нэхъыфIу 50» зэ­хьэзэхуэм зэрыщытекIуар. 
Школыр зэрылажьэ илъэс пщIы бжыгъэхэм абы къы­щIэкIащ зи гъащIэр гъуазджэм щхьэузыхь хуэзыщIа цIыху мин бжыгъэхэр. Дунейпсо щэнхабзэм, псэкупсэ гъэсэныгъэм фIыуэ хэзыщIыкI, дахагъэм щIа­пIыкIа щIэблэм куэд хузэ­фIэкIынущ. Абы быдэу уи фIэщ ещI блэкIа дахэ зиIэ, нобэрей гъащIэм фIы и лъэныкъуэкIэ къыхэщ школым къэкIуэну телъыджэ къызэрыпэплъэр. 
Пшыхьым и япэ дакъикъэм къыщыщIэдзауэ дуней дахащэм дыхашащ абы хэт ныбжьыщIэхэм. Дэтхэнэр къыхэзгъэщын жыпIэу апхуэдэт езым къыхиха макъамэ Iэмэпсымэм еуэ дэтхэнэ зыри, гъуазджэм и дуней дахащэм уи Iэпэр яубыду ухашэми ярейт. Апхуэдэу пщы­хьэщхьэр ягъэдэхащ цIы­хубэ макъамэ Iэмэп­сымэхэм я оркестрым хэтхэм (Минцев В. и «Просторы России»), Ремизов Алим (Гершвин Дж. и «Порги и Бесс» оперэм хэт Кларэ и гу­щэкъу уэрэдыр), Качанов Денис (мэздэгу адыгэхэм я къа­фэ), Бжьыней Эмилие, КъБР-м и цIыхубэ артист Растеряев Игорь, республикэм щIыхь зиIэ и артистхэу Жилач Светланэрэ Къущхьэ Светланэрэ (арфэмрэ шыкIэ зытелъ Iэмэпсымэхэмрэ папщIэ Гайдн И. итха «Кон­цертино»-р), Блий Элинэ (Чайковский П. и «Подснежник»), Ахмедовэ Таисэ (Видофт Р. и «Мазанетта»), Хьэтыхъу Лаурэ, Пщыгъуэш Таминэ, Ахмедовэ Таисэ, Новодворская Даниэллэ (Хачатурян А. и «Гаяне» балетым щыщ Iыхьэ), Мэсей Iэдэм (Рахманинов С. и «Прилюдие №5»-м и 23-нэ Iыхьэр) сымэ, гитарэ (Копенков О. и «Кар­навал»-р, Козлов В. и «Кубинский танец»-р), пшынэ («Лъа­пэрисэ») еуэ гупхэм, Къэ­бэрдей-Балъкъэр къэрал филармонием и артистхэм, нэ­гъуэщIхэми. 
Музыкэ школым и «Элегия» хорымрэ (хормейстерыр Гридасовэ Иринэщ) Кавказ Ищхъэ­рэм ГъуазджэхэмкIэ и институтым и хорымрэ (унафэщIыр Гридасов Геннадийщ) зэгъусэу ягъэзэщIащ «Набукко» оперэм щыщ Iыхьэ. Ари еджапIэм и хорым щхьэхуэу игъэзэщIа лэжьыгъэри гунэс ящыхъуащ пшыхьым щIэсахэм.
Школым и пщIэр зыIэт и гъэсэнхэу ШкIэжь Беслъэн (Музыкэм и урысей академие Гнесинхэ я цIэр зезыхьэм и ­етIуанэ курсым и студентщ), Що­джэнцIыкIу Iэсхьэд (Санкт-Петербург консерваторием и 3-нэ курсым щIэсщ), Куэцэ Идар сымэ зэрызыкърагъэ­хьэ­лIар гуапэт, я макъамэ телъы­джэм цIыхухэм я гукъыдэжыр нэхъри къиIэтащ. 
Къыхэзгъэщыну сыхуейщ пщы­­хьэщхьэр зыхуей хуэзэу, егупсысауэ, дахэу школым и унафэщI Поплавская Светла­нэрэ и егъэджакIуэхэмрэ къы­зэры­­зэра­гъэпэщар. Маэстрэ Те­мыр­къаным и сурэтышхуэ къызытещ IуплъапIэм уе­гъэгуш­хуэ, уе­гъэин, хабзэм, зэчийм, гу­къы­дэжым укъыхураджэ. Макъамэу пщыхьэщхьэм щыIур зытеухуар уи нэгу къыщIэзыгъэхьэ, абы ухэзыгъэ­гупсысыхь сурэт зэмылIэу­жьы­гъуэхэр, щхъуэ­кIэплъы­кIэхэр экраным къытредзэ. Псалъэм и хьэтыркIэ, кубэ къафэр щызэхэтхкIэ, удз гъэгъа Iэрамэшхуэхэр къат куэду зэтет унэхэм дэгъэжеяуэ долъагъу. Ажэгъуэмэм теухуам ди нэгу щIегъэкI а удз лIэужьыгъуэ дахэр, классикэ макъамэ лъагэм дыхашэ вагъуэ зэ­щIэпщIып­щIэ­хэм… 
Концертым къыщеджащ Урысей Федерацэм ЩэнхабзэмкIэ и министерствэм, щэнхабзэ жэрдэмхэм мылъку ху­хэзых, Темыркъан Юрэ и цIэр зезыхьэ лъэпкъыбэ фондым, Санкт-Петербург Темыркъан Юрэ и цIэр зэрихьэу дэт гъуазджэхэмкIэ сабий школым къабгъэдэкI хъуэхъу тхыгъэхэм. Къы­зэхуэсахэм фIэхъус пса-­ лъэ гуапэхэмкIэ захуигъэзащ ­КъБР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, искусствоведениемкIэ доктор, профессор, Кавказ Ищхъэрэм Гъуазджэ­хэмкIэ и институтым и ректор Рахаев Анатолэ. Абы къыхигъэщащ школым гъуэгуанэшхуэ къызэрызэпичар, абы гъуазджэм хэлъхьэныгъэшхуэ зэры­хуищIыр, къыщIэкIхэр институтым и студент зэрыхъур, пшы­хьым пщIэрэ щхьэрэ зиIэ, езыр зыфIэлIыкI цIыхухэр къы­зэрырихьэлIам зэрыригушхуэр, нэгъуэщIхэри. 
Апхуэдэу я псалъэ пщыхьэщ­хьэм щыжаIащ композитор, усакIуэ ХьэIупэ ДжэбрэIил, ­КъБР-м и Парламентым щэнхабзэмкIэ и комитетым и уна­фэщIым и къуэдзэ, «Кабардино-Балкарская правда» газетым и редатор нэхъыщхьэ Бжьа­хъуэ Ранетэ, ди республикэм щэнхабзэмкIэ и минист­рым и къуэдзэ Тау Ритэ, Налшык къалэ администрацэм и къудамэм и унафэщI Кузнецовэ Ларисэ, щэнхабзэм и лэ­жьакIуэхэм я урысейпсо профсоюзым и лэжьакIуэ, Осетие Ищхъэрэ - Аланием щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Мокаевэ Алинэ сымэ. Хъуэхъум къыдэкIуэу, абыхэм я цIэ ­къраIуащ, зи лIыкIуэ IуэхущIапIэхэм къабгъэдэкI щIыхь, фIыщIэ тхылъхэр иратащ школым и егъэджакIуэхэм. 
Къэбэрдей-Балъкъэрым щып­­сэу лъэпкъхэм Темыр­къанхэ Юрэ, Борис, Пётр, Жырыкъ Заур, ЗэшэкIуу ТIэ­хьир, Рахаев Анатолэ, Гридасов Геннадий сымэ, нэгъуэщI цIыхуш­хуэхэм хуэдэхэри къы­дэзыта школ цIэрыIуэр дяпэкIи ехъулIэну, дуней псом цIэрыIуэ щыхъуну еджакIуэхэмкIэ къулеину, егъэджакIуэхэр зыху-щIэкъу дахагъэр щызу я гъэ-сэнхэм халъхьэфыну! 
ИСТЭПАН  Залинэ.

Поделиться:

ЧИТАТЬ ТАКЖЕ:

12.06.2026 - 09:03

Хуитыныгъэхэмрэ Iэмалхэмрэ щызэхуэдэм деж

Бэрбэч ХьэтIутIэ и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъ­къэр­ къэрал университетым зыхуигъэувыж и къалэн пажэм – щIалэгъуалэм щIэ­ныгъэ нэхъыщхьэ еты­ным къыдэкIуэу – IэщIагъэ зригъэгъуэтыну хущIэкъуу егъэ­

11.06.2026 - 09:11

ЯгъэткIиинущ кIэлъыплъыныгъэр

Урысей Федерацэм и Президентым и полномочнэ лIыкIуэу Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм щыIэ Чайкэ Юрий дыгъуасэ Пятигорск ­къалэм щригъэкIуэкIащ КИФЩI-м ­хабзэр къызэпауду мылъку щы­зэ­Iэпызыххэм

11.06.2026 - 09:10

Урысей Федерацэм и цIыхуу ущытыныр пщIэшхуэщ

Къэбэрдей-Балъкъэрым и районхэмрэ къалэхэмрэ щыщу зи ныбжьыр илъэс 14 ирикъуа еджакIуэ 26-м дыгъуасэ Урысей Федерацэм и цIыхум и паспортыр КъБР-м и Парламентым щратащ.

10.06.2026 - 15:37

ПсэукIэр ирагъэфIакIуэ

Тэрч щIыналъэм хиубыдэ Дей – Акъбащ Ипщэ – Терекскэ автомобиль гъуэгум щыщ Iыхьэр, Белоглинскэ къуажэм ПащIэм и цIэр зезыхьэ и уэрамыр, къызыхуэтыншэу зэрагъэпэщыж.

10.06.2026 - 09:03

И лъахэгъухэр егъэгушхуэ

Тырныауз къалэм Кулиев Къайсын и цIэр зэрихьэу дэт ЩэнхабзэмкIэ унэм щагъэлъэпIащ тхьэмахуитI ипэ­кIэ Урысей Федерацэм алыдж-урым бэнэкIэмкIэ дыщэ медаль ещанэу къы­щызыхьа Локьяев Жамболэт.