ООН-м къызэригъэпэщ «Мамырыгъэм и жьэгу» джэгукIэм тращIыкIауэ Кавказ Ищхъэрэм щрагъэкIуэкI зэхыхьэр иджыблагъэ ди республикэм щызэхашащ. Мыбы студентхэмрэ школакIуэхэмрэ Iэмал щагъуэт дипломатхэм я къалэн ягъэзащIэу дунейпсо политикэм ехьэлIа Iуэху зэIумыбзхэр щызэпкърахыну, къэрал зэмылIэужьыгъуэхэм я Iуэху еплъыкIэхэр къыщагъэлъэгъуэну. Проектым и мурад нэхъыщхьэр Кавказым ис щIалэгъуалэм папщIэ дунейпсо утыку къызэгъэпэщынырщ, джэгу щIыкIэм тету зэпэщIэувэныгъэхэр мамыру, псалъэкIэ зэфIахыфу, къэралым и дипломат хъуну хуейхэм зыщагъэсэну.
КъБКъУ-м и проректор ГъукIэпщокъуэ Мурат зэрыжиIамкIэ, иджырей дунейр зэхъуэкIыныгъэхэм я лъэхъэнэщ. Зауэ нэужь лъэхъэнэм щынэхъыщхьэу ягъэуву щыта пщIэ зэхуэщIынымрэ хабзэ щхьэхуэхэмрэ хуэм-хуэмурэ мэкIуэдыж, иджы къэралхэм я сэбэп зыхэлъхэр пхагъэкIыну, нэгъуэщIхэм я деж я лъэр щагъэувыну хэтщ. Апхуэдэ бгъэдыхьэкIэр Урысейм къищтэркъым, ар лъапIэныгъэхэм хуэпэжщ, дэтхэнэ къэралми и суверенитетым пщIэ хуэщIыным и телъхьэщ, абы и инагъымрэ экономикэ зэфIэкIымрэ емылъытауэ.
- ИкъукIэ мыхьэнэшхуэ иIэщ Урысейм дунейпсо утыкум жыджэру щихъумэ къэралыгъуэ зыбжанэм я тепщэныгъэм и мыхьэнэр щIэблэм я деж деж нэхьэсыным, - жиIащ ГъукIэпщокъуэм. - «Мамырыгъэм и жьэгу» джэгукIэм ныбжьыщIэхэм Iэмал гъуэзэджэ къывет политикэм и дунейм фыхыхьэну, лъэныкъуэ псоми я сэбэп зыхэлъ хэкIыпIэ тэмэмхэр къэвгъуэтыну, зэпсэлъэныгъэ купщIафIэм фыхэтыну.
«Мамырыгъэм и жьэгу» джэгукIэм и Кавказ Ищхъэрэ лIэужьыгъуэм жэрдэмщIакIуэ хуэхъуащ икIи екIуу утыку кърихьащ Налшык къалэ дэт гимназие №4-м и унафэщI Нэгъуей Риммэ. Абы и фIыгъэкIэ школым къыщызэрагъэпэща, цIыхубэ дипломатием хуэIэижьхэр щызэхуэс гупжьейр щIалэгъуалэм я дипломатие зэфIэкIым зегъэужьынымкIэ щIыналъэ утыку ин хъуащ.
Нэгъуей Риммэ жиIащ, дэтхэнэ джэгугъуэри абы къыхыхьэхэм я дипломатие зэфIэкIым хэгъэхъуэнымкIэ уасэншэу зэрыщытыр, дипломат IэщIагъэр къыхамыхми, къазэрыхуэщхьэпэнур.
«Проектыр дызэрыщыгугъа дыдэу къыщIэкIащ, - жиIащ Нэгъуейм. - ДжэгукIэ къызэрыгуэкI цIыкIу гуэр къызэдгъэпэщауэ арами, лIыкIуэхэм дипломат фащэхэр ящыгъыу, ООН-м и комитетхэм я лэжьакIуэхэм ещхьу Iуэху гугъухэм топсэлъыхь. Ар джэгущ, ауэ абы щIалэгъуалэм Iэмал къарет ди къэралым иригъэкIуэкI политикэр нэхъыфIу икIи нэхъ тыншу къагурыIуэну, дипломатие зэфIэкI инхэр зрагъэгъуэтыну. Дэ дыхуэхьэзыру щытын хуейщ цIыхубэм я пащхьэ къит Iуэхугъуэ инхэр зэфIэхыным».
Кавказ Ищхъэрэ джэгум 2026 гъэм хохьэ иджырей зэманым къигъэув гугъуехь нэхъыщхьэхэр: иджырей хъыбарегъащIэ утыкухэм къэралхэм жэуаплыныгъэ яхэлъу итын зэрыхуейр, щIыналъэхэр экологие зэхъуэкIыныгъэхэм, экономикэ «щхъуантIэм» зэрыхуэкIуапхъэр, къулейсызыгъэмрэ социальнэ зэхуэмыдэныгъэмрэ гъэкIуэдыныр, егъэджэныгъэмрэ медицинэмрэ псоми я зэхуэдэу къызэгъэпэщыныр.
Программэм хэтащ къэпсэлъэныгъэхэр, зэныкъуэкъухэм я зэпсэлъэкIэмкIэ мастер-классхэр, дипломатие протоколымрэ хабзэмкIэ тренингхэр, апхуэдэуи къызэхуэсахэр дунейпсо зэхущытыкIэхэмкIэ эксперт пажэхэм яIущIащ.
Налшык къалэ дэт 4-нэ гимназием и 11-нэ классым щеджэ Нэгъуей Тамерлан дипломат хъуну зэримурадымкIэ къыддэгуэшащ икIи къыхигъэщащ апхуэдэ зэIущIэхэм зэрыхэтым къэралым и политикэмрэ дунейпсо повесткэмрэ нэхъ куууэ къыгурыIуэну Iэмал къызэрыритыр.
- Мы джэгум ухэтыныр сэбэп мэхъу цIыху-бэ дипломатием хэпщIыкIхэм зебгъэужьынымкIэ, - жеIэ Тамерлан. - УпщIэхэм тэмэму, пэжу жэуап ептыфу, дунейм къыщыхъу-къыщыщIэхэр зэпкърыпхыфу, унэтIыныгъэ нэхъыщхьэхэр бубзыхуфу зыбогъасэ. Дипломатыр сыт щыгъуи Iуэхум щыгъуазэу щытын хуейщ.
Мы Iуэхум КъБКъУ-м хамэ къэралхэм щыщ и студентхэр зэрыхэтым мыхьэнэ нэхъыбэ кърет. Университетым Дунейпсо егъэджэныгъэмкIэ и еджапIэ нэхъыщхьэм и унафэщI Журт Iэсият къыхигъэщхьэхукIащ ООН-м къиIэт Iуэхугъуэхэм щэнхабзэ зэмылIэужьыгъуэхэм щыщ щIалэгъуалэр тепсэлъыхьыныр зэрымылейр.
- ЩытыкIэ гугъухэр къызэнэкIа зэрыхъуну Iэмалхэр къэрал 40-м къикIа, менталитет, щэнхабзэ зэмылIэужьыгъуэхэр зезыхьэ студентхэм я гъусэу къызэрыфлъыхъуэм, фи акъыл зэрызэхэфлъхьэм мыхьэнэшхуэ иIэщ, - захуигъэзащ абы щIалэгъуалэм. - Мыр джэгум щхьэщыкIри, лэжьыгъэ Iуэху къызэрымыкIуэ хъуащ. НэгъуэщI къэралхэм я лIыкIуэхэм фызэрепсалъэм Iэмал къывет щэнхабзэ зэпыщIэныгъэхэр вгъэкIуэтэну, нэгъуэщIым и Iуэху еплъыкIэр зэхэфхыфу, пщIэ хуэфщIу зевгъэсэну. Иджырей дунейм ахэр уасэ зимыIэ хьэлщ. Стратегие гупсысэкIэм зыхуэвгъасэ, ар тхылъым къибджыкIынукъым. Ауэ мыпхуэдэ Iуэхухэм къыхэпхыфынущ.
Комитет къэс и лэжьыгъэм кърикIуахэр зэхалъхьэжынурэ, утыку кърахьа Iуэхум и хэкIыпIэр, зэфIэхыкIэр яубзыхунущ, унафэ тращIыхьынущ.
Мы проектыр щхьэпэ хъунущ Кавказым ис щIалэгъуалэм джэгу щIыкIэм тету зэпэщIэувэныгъэхэр мамыру, псалъэкIэ зэфIахыфу зрагъэсэнымкIэ, къэралым и дипломат хъунухэр ягъэхьэзырынымкIэ.
Дарий Дахэнур.
