Москва къикIыу Кавказ Ищхъэрэм къакIуэ «Жемчужина Кавказа» мафIэгу зэгъэпэщар, «шэрхъ зы­щIэт хьэщIэщкIэ» зэджэр, Налшык къэсащ икIи хьэщIэхэм ди лъахэм зыщаплъыхьащ. Ахэр кърагъэблэгъащ университетым и къэфакIуэ гупым. Адыгэ макъамэ дахэмрэ фащэкIэ зэщыхуэпыкIа щIалэгъуалэмрэ щалъа­гъум, иджы япэу ди щIыналъэм къэкIуа нэгъунэ, ­утыку къихьэну тегушхуащ. Лэкъум пщтыр, къалмыкъ шей, кхъуей хуэдэхэм хагъэIэбэри, зэраубзыхуам тету, зы гъатхэ махуэ щIэращIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым щагъэкIуащ. 

ЖэщипщI-махуипщIым къриубыдэу а зы мафIэгум ису Урысейм и къалэ зэмы­лIэужьыгъуэхэм зыщагъэ­псэху, зыщаплъыхь, нэхъы­щхьэращи, Кавказыр зра­гъэ­цIыху апхуэдэ гупыж зиIэхэм. Мы гъэм ар мэлы­жьыхьым и 27-м къежьащ, Налшык накъыгъэм и пэщIэдзэм къэсащ.
«Жемчужина Кавказа» мафIэгу-хьэщIэщым и гъуэгум хэтщ адыгэ зэрыс хэ­гъэгухэри. Ар Москва къыщожьэри, Воронеж, Тэн Iуфэ Iус Ростов, Черкесск, Мейкъуапэ, Владикавказ, Грознэ, Дербент е Мэхъэ­ч­къа­лэ, Налшык, къызэхе­кIухьри, РостовкIэ Москва егъэзэж. Зыплъыхьыныр къыщыщIэбдзэ хъунущ Воронеж е Ростов деж укъыщитIысхьэуи.
Сыт Кавказыр зищIысыр мы щIыпIэм щымыщхэм я дежкIэ? Ар бгыхэрщ, цIы­ху­хэрщ, щIыуэпс гуакIуэрщ. 
Ар уигуми уи псэми зыщагъэпсэху щIыпIэщ, къахуе­благъэр ижь-ижьыж лъандэрэ къадекIуэкI хабзэжь­хэмкIэ ягъэхьэщIэу. А ма­фIэ­гум уисыху нэгум къы­щIидзэ дахагъэр сыт и уасэ?! МахуипщIкIэ зыгъэ­псэхуакIуэхэм ялъагъу тафэ удзыпцIэхэр, уэсыщхьэ бгы­хэр, псыкъелъэ уэрхэр, хуей удзыфэхэр, кавказ къуа­кIэхэр, нэгъуэщI куэди. Кавказым щыпсэу лъэпкъхэм я щэнхабзэмрэ хабзэмрэ а махуэхэм зыщагъэгъуазэ, гурыфIыгъуэрэ дэрэжэгъуэ­рэ къахэзылъхьэ къару нэ­рымылъагъукIэ загъэнщI. 
МафIэгур жэщым гъуэгу тетщ, махуэм зи гугъу тщIа къалэхэм къыщоувыIэ. ЗыгъэпсэхуакIуэхэр пщэдджы­жьым мафIэгум къикIыурэ, хэгъэгухэм я щIыпIэ нэхъ дахэхэм жэщ хъуху зыщрагъэплъыхь. 
ХьэщIэхэм пщэдджыжьы­шхэ ирагъэщI. ИтIанэ автобускIэ кърашэкI. 
Къэбэрдей-Балъкъэрым къыщызэтеувыIа хьэщIэхэм ялъэгъуащ Европэм щынэхъ лъагэ дыдэ бгыр - Iуащхьэмахуэ. ЗыплъыхьакIуэхэр Азау станцым яшэри, Гара-Баши нэс кIапсэ гъуэгукIэ драшеящ, ди бгыхэм я дахагъыр ирагъэлъэгъуащ, адыгэ, балъкъэр шхыны­гъуэхэр Iуагъэхуащ. Шэджэм псыкъелъэхэм, Гуэл щхъуантIэхэм щыIащ. Налшык къагъэзэжа нэужь, «Акрополь» щэнхабзэ центрым лъэпкъ шхыныгъуэхэмкIэ пщыхьэ­щхьэшхэ щрагъэщIри, мафIэгум ирагъэтIысхьэжащ. Мы проектым хиубыдэу зэ къэкIуэгъуэу цIыху 200-м щIигъу къокIуэ ди республикэм. 
Къэбгъэлъагъуэмэ, адыгей программэм хагъэхьащ щIыналъэм и тхыдэм, хабзэм, лъэпкъ шхыныгъуэхэм щыгъуазэ ухуэзыщI Iуэху­гъуэхэр. ХьэщIэхэм Лагъуэ-Накъэ бгыщхьэ тафэр ирагъэлъагъу, бгылъэ пщэфIапIэм фо, кхъуей щрагъэшх, узыншагъэм дежкIэ сэбэп удзхэм къыщIэвыкIа шей щрагъафэ, Рыфыбг псыкъелъэхэм яшэ, «Акватермо», «Водная ривьера», «Псы­къупс» псы хущхъуэ къыщIэ­жыпIэхэр ирагъэлъагъу. 
Мейкъуапэ пщыхьэщхьэм кърашэлIэжри, адыгэ ерыскъыхэмкIэ рестораным щагъашхэ, щэнхабзэм и лэжьакIуэхэм къафэ, уэрэдхэр хьэщIэхэм я пащхьэ щагъэзащIэ. ИтIанэ, дыщэкI цIэрыIуэ Еутых Iэсият и Дыщэ уардэунэм яшэри, абы и IэдакъэщIхэм ирагъэплъ, илъэс мини 5 лъандэрэ адыгэм къыдэгъуэгурыкIуэ щэнхабзэм, IэпщIэлъапщIагъэм щагъэгъуазэ. 
Владикавказ къыщыувыIа нэужь, зыплъыхьакIуэхэр япэщIыкIэ Геналдон псы­хъуэм яшэ, абы щыкIуэкIэ артист, режиссер цIэрыIуэ Бодров Сергейрэ и гупымрэ щыхэкIуэда щIыпIэр ирагъэлъагъу, Гизельдон хуейм хиубыдэ Дыргъыпс кхъуэ­лъахэм, итIанэ «Башня Курта и Тага» археологие комплексым яшэ, шэджагъуа­шхэр бгыщхьэм щащI. 
А зы махуэм къриубыдэу хьэщIэхэм ялъагъу Куртат аузыр, Кадаргаван жьанэр, Дзивгис быдапIэр, Цимити бгылъэ къуажэ цIыкIум дэт музейр. Владикавказ къагъэзэжа нэужь, «алан пшыхь» зыфIаща пщыхьэ­щхьэр, шхынымрэ къафэ-джэгумрэ щыкуэду, ирагъэ­кIуэкI. 
Грознэм къыщикIахэм «Грозный-Сити» унэ зэхэтым зыщаплъыхь, «Шэшэным игу» мэжджытыр, къалэм и нэгъуэщI щIыпIэ дахэхэр зрагъэлъагъу, шэджагъуэ нэу­жьым бгылъэ нэгузегъэу­жьыпIэхэм яшэ: Нихалой псыкъелъэхэр, Ушкалой быдапIэхэр, Пхакоч лъэпкъ комплексыр. «Ведучи» бгы-лыжэ зыгъэпсэхупIэм шэджагъуа­шхэ щащI. Грознэм дэт рестораным пщыхьэщхьшхэ ­щащI, къалэр жэщым да­-  хэу зэрызэщIэблэр, псыутх ­   иныр ирагъэлъагъури, адэкIэ ­гъуэгу тохьэж. 
ЗыгъэпсэхуакIуэ Кавказым къежьахэр «щопсых» Дербент, а къалэжьыр, Нарын-Къалэ хуэдэ щIыпIэ цIэрыIуэ­хэр ирагъэлъагъу. 
МахуэщIэ къэс къалэщIэ укъыщикIыу укъезышэкI ­мафIэгу-хьэщIэщым тыншу уисын папщIэ узыхуей псори хэтщ. Вагонхэр я фIагъ елъытауэ зэщхьэщокIри, узы­­хуейр къыхыбох, уеблэмэ уи закъуэу узыщIэлъ пэш иIэщ, езым и зыгъэпскIыпIи хэтыжу. Абы къищынэмыщIауэ, мафIэгум хэтщ вагон-ресторан, вагон-бар, вагон-зыгъэпскIыпIэ. 
Узыхуей тIысыпIэм елъытауэ уасэхэри зэщхьэщокI. Билетым хохьэ гъущI гъуэгупщIэр, экскурсие узышэ транспортым и уасэр, зы­плъыхьыпIэхэм щIат пщIэр, мафIэгум щыпщI пщэдджыжьышхэмрэ къалэм шэджагъуэм узэрыщышхэмрэ ятехуэ уасэр. 
Урысейм и Ипщэ, Ищхъэрэ щIыналъэхэм я дахагъымрэ щыпсэу лъэпкъхэм я хьэщIэ егъэблэгъэкIэм и беягъымрэ кърипщIэну, уи хэку уи нэгу зыщебгъэужьыну Iэмал ­гъуэзэджэщ «Урысейм и ­ГъущI гъуэгухэм» къызэригъэпэща зекIуэ телъыджэр. Тыншу икIи гъэщIэгъуэн куэдкIэ псыхьауэ екIуэкI зыгъэпсэхугъуэ махуипщIыр цIыхум и гъащIэм нэхъ дахэ дыдэу хэта махуэхэм ящыщу къызэрыхэнэм шэч хэлъкъым. Урысейм ис лъэпкъ­хэмрэ ахэр щыпсэу хэгъэгу­хэмрэ зэбгъэцIыхунымкIэ Iэмал гъуэзэджэщ ар. 

НэщIэпыджэ  Замирэ.