Бэлагъы Залинэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым медицинэмкIэ и факультетым стоматологием щыхуеджащ. СтоматологиемкIэ, жьэпхъэбгъумрэ нэкIумкIэ хирургием и институтым егъэджакIуэу, «Симед» клиникэм ортопед-гнатологыу щолажьэ. Залинэ IэщIагъэм езым къыхихауэ жыпIэ хъунущ. Абы щыхьэт тохъуэ медицинэм, щIэныгъэм, щIэблэр егъэ­джэным теухуа и гупсы­сэхэр…

- Залинэ, узэрысабийрэ уехъуапсэрэт дохутыр ухъуну? 
- Школым сыщыщIэсым сщIэрт, ар къэзухмэ, доху­тыру сызэреджэнур. Дзэм елэжьыныр къыщIыхэсхами щхьэусыгъуэ иIэщ. 7 - 8-нэ классхэм сыщеджэу, махуэ гуэрым си дзэр къызэузырти, си анэм дохутырым и деж сишащ. Егъэлеяуэ игъэузат си дзэм къеплъам. Апхуэдизу сигъэгуауэщхьэуати, къеп­лъа мыхъумэ, езмыгъэIэзэу сыкъыщIэкIыжат. Абы и ужь­кIэ, нэгъуэщI дохутыр и деж сашащ. Къызэреплъаи, зэ­ре­лэжьаи къэзмыщIэу къеIэзат си дзэ узым. А дохутырыр зэрыIэпэ щабэм апхуэдизу сигъэтыншати, дзэ дохутыр сыхъуну си гум ислъхьауэ сыкъыщIэкIыжат. 
Университетым сыщIэ­тIыс­хьа нэужь, кIуэ пэтми щIэныгъэм сыдихьэхыу, еджэным сызыIэпишэу згъэкIуащ студентыгъуэр. Зэкурсэгъухэр дызэпеуэрт хэт нэхъыфIу дерсым жэуап щимытрэ, ­хэт нэхъыбэ балл зэхуимыхьэс­-рэ жытIэу, стипендие къы­зэрытхьынуми дыхущIэ­къурт. 
Дыщеджэм практикэ дагъэкIуащ мызэ-мытIэу. Япэ дыдэу цIыкIухэм я дзэм зэрелэжьым дыкIэлъагъэ­плъати, къызгурыIуащ, сабий дохутыр сызэрымыхъунур. 
Стоматологиер езыр Iыхьэ куэду зэщхьэщокIыж: дзэр Iулъхьэныр (ортопедие), дзэр дыжыныр (терапевт), сабий, балигъ дзэ дохутыр, дзэр захуэ щIыжыныр (ортодонт), хирургиер. Ахэр псори сфIэ­фIу щызджащ университетым, ауэ срилэжьэну сыхуей­уэ къахэсхар ортопедиерщ. Къэзухри, ординатурэм ортопедием сыщыхуеджащ. Илъэ­ситIкIэ практикэ сыщы­Iащ, конференцэхэм сыкIуащ.
- Ортопедием студентхэр хубогъаджэ…
- Ординатурэм практикэ сыщыIэт. Сезыгъэджар телефонкIэ къызэпсэлъащ, «IэнатIэ гуэр щыIэщ, уэ улэ­жьэфынущи, къакIуэ», жи­Iэри. Апхуэдэ щIыкIэкIэ сыщеджам щезгъэджэну згъэ­зэжащ. СтоматологиемкIэ, жьэпхъэбгъумрэ нэкIумкIэ хирургием и институтым студентхэр ортопедием щы­хузогъаджэ.
Дохутыру улажьэу икIи а IэщIагъэмкIэ уегъэджа­кIуэ­мэ, лэжьыгъэр щIэщыгъуэ зэрыхъум къыдэкIуэу, зы IэнатIэр адрейм сэбэп хуэхъужурэ, уи щIэныгъэм нэхъри къыхо­хъуэ. АпщIондэхункIи цIыху­хэм сэбэп уахуэхъуну Iэмал нэхъыбэ къызыкъубохыф. Ди институтым щIэныгъэ къэпщытэныгъэ куэд щыдогъэкIуэкI. Илъэс зы­бжанэ ипэ, студентхэр ди ­гъусэу дыхыхьащ проектхэр гъэ­хьэзырынымкIэ федеральнэ программэм (ФИПС). КIэух зэпеуэм дыкIуэцIрыкIат си студентымрэ сэрэ. Дзэм хаIуантIэ имплантыр лъапIэщ мы зэманым, цIыху псоми зэхуэдэу Iэмал яIэкъым ар храгъэIуэнтIэну. Арати, дэ къэдгупсысащ «имплантант» жыхуиIэр. Ар имплантым нэхърэ куэдкIэ нэхъ пудынут, ебгъэщIынми сом мин зыбжанэ текIуэдэну арат. Ди лэжьыгъэм къы­щытхъуащ зэпеуэр къэзып­щы­тахэр. Ауэ, кIэух Iыхьэм дынэса пэтми, ди проектым мыхьэнэшхуэ зэ­ри­Iэр, ауэ ар къызэбгъэпэ­щыныр егъэлеяуэ гугъу зэрыхъунур жаIэри, ахъшэ саугъэтыр къэзыхьахэм дахэхуакъым. 
- Иджырей студентхэр еджэным нэхъ дегъэхьэ­хынымкIэ Iэмалхэр щыIэ?
- Апхуэдэ Iэмалхэр куэд ­мэхъу. Псалъэм и хьэтыркIэ, ди къудамэм ахъшэ ирату ще­джэхэм ящыщу семест­рыр тхурэ плIыкIэ зэхуэ­-зыщI­хэм еджапщIэу ят ахъшэм и процент 20 - 25-р университетым яхует.
- ЩIэныгъэм хуэпабгъэ­хэр фи куэд?
- Студент куэд диIэщ «мыр сыту дохутырыфI хъуну!» яхужытIэрэ дащыгуфIыкIыу. Ауэ, икъукIэ си жагъуэщ «ди анэр хуейти, сыкъыщIэтIыс­хьащ» жы­зы­Iэхэр, куэд мыхъу­ми, къащыхэкIкIэ. Езы ныбжьы­щIэхэм зыхуей IэщIагъэр къыхегъэхын хуейщ, Iэмал имыIэу. Медицинэр къызыхухахам срикуратормэ, сэ абы и IэщIагъэмкIэ, и щIэныгъэмкIэ, уеблэмэ и ­гъащIэр къызэрекIуэкIынкIэ хъунумкIэ жэуап сохь. Япэ курсым щIэс зы щIалэ фокIадэ мазэм хъарзынэу къекIуэ­лIащ. Жэпуэгъуэм щIидзащ дерсхэр дигъэхуу, ауэрэ къэмыкIуэ хъуащ. И анэм телефонкIэ зыкъыспещIэ «еджапIэ мыкIуэу къытщохъу, экзаменхэмкIэ щIы­хуэ телъу къыджаIащ, зыгуэр къытщебзыщI», жеIэри. ЩIалэр къызоджэ, хуэму къызогъажьэри, сопсалъэ, сэ имыбзыщIIауэ къызжиIэ зэ­рыхъунур къыгурызогъаIуэ. Езыми и дзыхь къызегъэз. «Сыхуейкъым седжэну, мыр къысхухаха IэщIагъэщ, - жи, - ауэ си анэр апхуэдэу щыхуейкIэ, щIэскъузэжынщи, се­джэнщ», - жеIэри сыкъегъэгугъэ. И анэр къыщыпсалъэкIэ сэри Iуэхур зытетыр гурызгъэIуэн си гугъэу, «щIалэр инженер, политик, ухуа­кIуэ лъэщ хъунуми пщIэртэкъым, зыхуейм хуебгъэ­джатэмэ, и зэфIэкI еплъыжыну Iэмал ептатэмэ…» - жызоIэ, зэремыджэм щхьэкIэ емы­шхыдэну солъэIу. Телефо­ныр тетлъхьэжын щыхъум, цIыхубзыр аргуэру къызоупщI: «ЗыгуэркIэ, мы къудамэм къыщIагъэкIмэ, «лечебное дело» къудамэм тхуеты­жыну пIэрэ и дэфтэрхэр…» жи. Мис апхуэдэ Iуэхугъуэхэм гугъу ящI ди лэжьыгъэр. 
- Дзэм теухуауэ цIыхухэр нэхъыбэрэ зыгъэгузавэр сыт?
- Дзэм дищIэ мывэр   «минерелизацэ» жыхуэтIэм пхокI­ри, хуабжьу быдэ мэхъу. Мис абы дзэр ишхыу щIе­дзэри, Iисраф ещI. Дзэр гъуа­нэ хъуа нэужь, псы щIыIэ уефэми, IэфIыкIэ пшхыми, уегъэгуауэщхьэуэ, псантхуэм лъэIэсурэ. Мис ар хэбгъэтIасэмэ, умыдыжыфын хуэдиз мэхъури, дзэр Iупчын нэмыщI Iэмал щыIэжкъым. Дзэр гъэкъэбзэным цIыхухэр егугъуну яжесIэнт. 
- Ортопедием нэмыщI гнатологиеми епхащ уи лэжьыгъэр…
- Ортопедиер зыкъомкIэ къа­хутащ, абы къуит Iэмалхэр куэдщ. Нэхъ гугъур гнатологиерщ. ЦIыхум и жьэпкъыр щIыщIэпкIэм и щхьэусы­гъуэхэр зыхуэдэр къэхутэ­ным нэхъ епхащ ар. АтIэ а гнатологиер апхуэдизкIэ ­гугъущ, куущ, джын хуейуэ куэд хэтщи, иджыри къэхутэн хуейхэр и мащIэкъым. 
- Дохутыр IэщIагъэм къалэн гугъухэр къыпщещI. Абыхэм нэхъыщхьэу къахэбгъэщхьэхукIIарэ? 
- Дохутыр IэщIагъэр къы­щы­хэпхам деж ахъшэ къэлэжьыным уегупсысы­ныр япэ ищынкIэ Iэмал иIэкъым. Ди институтым и унафэщI Мустафаев Магомед зэпымыууэ къыджеIэ: «Фэрэ дэрэ дыдохутырщ. Дэ Iуэхутхьэбзэ яхуэтщIэу аракъым цIыхухэм - тыкуэн дыщIэткъым хьэпшып тщэуэ - хьэуэ. Дэ ди къалэныр цIыхум сэбэп дахуэхъу­нырщ». Дызэрыстудентрэ Мус­тафаев Магомед философие гупсысэ куухэм ды­щIегъэдэIу, сэ ахэр псори сфIэфIу зыхызолъхьэри, къызогъэсэбэп. Ипэжы­пIэ­кIэ, «мис мыр къысхуэщIэ» жиIэу зы Iуэхугъуэ къыбжезыIэ сымаджэм а жиIэр армырауэ къыщIэкIынкIэ ­хъунущ узэIэзэн хуейр. Аращи, цIыхум къеузыр наб­дзэгубдзаплъэу къэпхутэн ­хуейщ, япэрауэ. 
- ЩIэныгъэ IуэхукIэ Германием ущыIащ, сызэры­щыгъуазэмкIэ…
- Германием сыщыIащ ­къупщхьэ узым елэжьыным епха «оксиограф» медицинэ Iэмэпсымэм и IуэхукIэ. Абы зыщызгъэгъуэзащ, и пIалъэр зэзгъэщIащ.  Дэ диIэщ оксиограф. Кавказ Ищхъэрэ псом къокIри, ди институтым къокIуэ а медицинэ Iэмэпсы­мэмкIэ дызрагъэплъын пап­щIэ.  Жьэпкъыр щыщIэпкIым деж, абы щхьэусыгъуэ хуэ­хъункIэ хъунухэр а Iэмэ­псы­мэм дегъэлъагъу. Абы тIэкIу ещхьу щыIэщ Москва щыщ щIэныгъэлI-ортопед Рощи­ным къигупсысауэ. Абыи ­дуней псом щролажьэ доху­тырхэр. Дэри ар институтым къыщыдогъэсэбэп. Ауэ абы урилэжьэну нэхъ ­гугъущ, сыту жы­пIэмэ, къигъэлъэ-  гъуам езы дохутырыр къе­джэжу зэпкърихыжын ­хуейщ. Германием я Iэ­мэ­псымэр нэхъ къэгъэсэ­бэ­пыгъуафIэщ, студентхэм я дежкIэ нэхъ тыншщ. БжыгъэхэмкIэ узым и щхьэусы­гъуэр езым къегъэлъагъуэ, ущыуэнкIи хъунукъым укъыщеджэжкIи. ­Къапщтэмэ, ди зэманым ­дунейр куэдкIэ тенщIыхьа ­хъуащ бжыгъэ щIэныгъэм. Сэ илъэситху ипэ еджапIэр къэзухамэ, иджы сызэрыла­жьэр а сы­зэджам къызыхуэ­тыншэу ­техуэжыркъым. Сыту жы­пIэмэ, медицинэ щIэныгъэм псынщIэу зеужь, щIэ къыхохьэ. Ди институтым щыIэщ бжыгъэхэм тет стоматоло­гием хухэха пэшышхуэ. Абы щыхудогъаджэ зи гугъу сщIа гнатологиеми. 
- Мыбыи сыщIэупщIэнут… Иужьу къэкI дзэ щхьэ­лыр Iуегъэчын хуей-хуэ­мейм теухуауэ жаIэр зэте­хуэр­къым. Iуегъэ­чын хуей? 
- Студентхэм яжызоIэ дзэ иужь дыдэу къэкI дзэ щхьэ­лым теухуауэ: «ар цIыхум къыщыIукIэкIэ, нэхъри губзыгъэ ищIу аракъым. АтIэ а дзэр къыхэкIыным ипэ ин зэрыхъурщ щхьэусыгъуэр. Илъэс 18-м щегъэжьауэ 25-м пщIондэ къыхэкIыфынущ ар. Дзэр ин мэхъу, къыхэкIыфкъыми, захуэу дзэлым къыпхримытхъыу, мэгъуэлъ. Iушэу игъуэлъыкIа дзэ щхьэлыр абы къыбгъэдэт дзэми зэран хуохъу - екъуз, Iушэ ещI. Аращи, иужь дыдэу къыхэкI дзэ щхьэлыр нэхъ щIэхыу къыхэпхмэ нэхъыфIщ. 
- IэщIагъэм епха уи мурадхэр сыт хуэдэ, Залинэ?
- Си IэщIагъэм сыхэзагъэу щIэздзауэ къысщыхъуу аращ, дапхуэдизу седжами. ЩIэныгъэм кIэи ухи зэримыIэр къызгуроIуэри, сызы­хуэарэзыжкъым - адэкIи къэсщIэнIауэ, зыгуэрым зыхуэзгъэсэну сыхущIокъу. «СыткIэ цIыхухэм сэбэп сахуэхъуну, сыт хуэдэ IэмалкIэ сащхьэпэфыну я узыншагъэр ефIэкIуэным» жысIэу согупсыс зэпымыууэ. Аращи, щIэныгъэлIхэм ятхым соджэ, я зэхуэсхэм сыхэтщ.
 
Епсэлъар
ГУГЪУЭТ  Заремэщ.