Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Лъэпкъ музейм къыщызэIуахащ Щэнхабзэ жэрдэмхэмкIэ Президентым и фондым и грант къэзыхьа, «Адыгская гармошка. Голос и судьбы» зи фIэщыгъэ Iуэху дахэм хыхьэ гъэлъэгъуэныгъэ гъэщIэгъуэн. Абы и лъабжьэр Шэпар Алан зэхуихьэсауэ ихъумэ пшынэхэращ. КъэпсэлъапIэ ящIам и щIыбагъым къыдэт, дапхъэ зыбжанэу зэтету плIимэу ­игъэувыкIа телъхьэпIэхэм тетщ цIыху щхьэхуэхэм я гу­рыгъу-гурыщIэхэм ящыщ куэд зыхъумэ макъамэ Iэмэ­псымэхэр… Абыхэм я закъуэ?! Пшынэм и къежьапIэм къыщыщIэдзауэ и тхыдэр, а Iэмэпсымэр зи Iэпэгъуу щыта цIыху цIэрыIуэхэр, абыхэм я гупсысэ щхьэхуэу пшынэм ехьэлIахэр, жыпIэнуракъэ, къызэщIэпкъуэ, къэбугъуей хъуну къызэгъэпэщакIуэхэм зыри къамыгъэнами ярейщ.

ЩIэджыкIакIуэхэм Алан фэдгъэцIыхунщ. Ар Бахъсэн къалэм щыщщ, и IэщIагъэкIэ юристщ, хьэрычэтыщIэщ. Пшы­нэу зэхуихьэсам я бжыгъэр 80-м щхьэдох. Езым къызэрилъытэмкIэ, ар зэхуэ­хьэсакIуэкъым, атIэ а Iэмэ­псымэ телъыджэхэм, уасэн­шэхэм я хъумакIуэщ. ЦIыхум и гурыфIыгъуэмрэ гуфIэ­гъуэмрэ, и гупсысэхэмрэ зыгъэнэщхъейхэмрэ я щыхьэту къыщохъу ахэр. Къигъуэта, къищэхуа, кърата пшынэхэр зыхуей хуегъазэ, дэтхэнэми и макъым и IукIэмрэ и теп­лъэмрэ зэрихъумэным яужь иту. 
- Пшынэм хузиIэ лъагъуныгъэр сабиигъуэм къыщожьэ. Сэ сытым дежи адыгэ пшы­нэр сигу ирихьырт, абы сы­зыIэпишэрт, пшынауэхэм я Iэмэпсымэ гъэбзэрэбзэкIэм сыкIэлъыплъырт. Си анэ­шхуэм и анэри абы и шып­хъуитIри пшынауэ Iэзэт, абы­хэм япхъухэми яхэтт ар зи Iэпэгъухэр. Си анэшхуэм ап­хуэдизкIэ макъамэр, пшынэр фIыуэ илъагъурти, школым сыкIуэну сыщIигъэкIыртэкъым зэ сыкъыдэмыфауэ. Нанэщ пшынэр фIыуэ сэзыгъэлъэгъуар, псори къыще­жьари абы и дежу жыпIэкIэ щыуагъэ хъунукъым.
Ди унагъуэм пшынэ щимылъ къэхъуакъым. 2012 гъэм нанэ дунейм ехыжа иужь, бэзэрым сыблэкIыу хьэп­шып яIыгъахэр щащэж сатырхэм сыдэплъа хъуащ. Абы къыщыслъэгъуащ пшы­нэ удзыфэ, жьы дыдэу. Къы­зэджэм ярейт ар. Апхуэдэу къысIэщIыхьащ си гъэтIы­лъы­гъэхэм я япэ пшынэр. Ахэр зыхуей хуэзгъэзэнымкIэ къыздоIэпыкъу цIыху Iэп­щIэлъапщIэ Гречкин Анатолий. 
Пшынэ еуэн зэрызезгъэсам фыкъыщIэупщIэмэ, сы­зэ­рысабий лъандэрэ соуэ. ЯпэщIыкIэ гурыгъуазэкIэ, нэхъыжьхэм зэрызагъэлъэ­гъуам сытету щытащ. Балигъ сыхъури, пшынэм сыхура­гъэджащ Абыкъу Светланэрэ Амщокъуэ Сэфарбийрэ, - жеIэ Алан.
Щэнхабзэм и лэжьакIуэхэр, адыгэгу зыкIуэцIылъхэр, пшы­нэр фIыуэ зылъагъу ­къалэдэсхэмрэ Налшык и хьэщIэхэмрэ куэду щызэхуэса пшыхьыр пшынэбзэ дахэкIэ къызэIуахащ КъБР-м и цIыхубэ артист Къуэдз Абу­бэчыр и гъэсэн пшынауэ ныбжьыщIэхэм. Абы къыкIэ­лъы­кIуэу зэIущIэр езыгъэкIуэкIа, музейм и унафэщI Накуэ Феликс япэу къэпсэлъапIэр хуит хуищIащ КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Му­хьэдин. 
- Ди псэм, ди гущIэм лъа­гъуэ къыщызыгъанэ, дахагъэм и лъахэм дыкъыщызыгъэхутэ гуэрщ нобэ ди нэгу щIэкIыр. Ди лъэпкъым къыгуэпх мыхъун и зы Iыхьэу пшынэр зэрыщытыр зыхыдощIэ, аращ, шэч хэмылъу, пэшым дыкъызэрыщIыхьэу, Лосэн Тимур зы пшынэ къищтэу тхуеуэну сыщIелъэIуар, - жиIащ министрым. – ПщIэ­шхуэ къелэжь Шэпар Алан, мыбы ищIар зы цIыху зыпэ­мылъэщын хуэдизщ. Зи лъэп­къыр, зи цIыхухэр, къэзылъ­хуахэр зылъытэ, зыгъэпэж, абы­хэм фIы гуэр яхуэсщIарэт жиIэу зигу илъ цIыхур ап­хуэдэущ зэрыщытыр. Сэ игъа­щIэм слъэгъуакъым икIи зэхэсхакъым Алан лейуэ зыгуэр жиIауэ, имыIуэху зэри­хуауэ. Щэху цIыкIуу хузэ­фIэ­кIыр елэжь, абыкIи адрейхэм щапхъэ яхуохъури, республикэми абы и цIыхухэми зыхащIыкIыну, дяпэкIи ефIэкIуэну си гуапэщ. Пшынэхэм я ­мызакъуэу, блынхэм фIэлъ ­тхыгъэхэм, сурэтхэм нэхъри ­куууэ фыхашэну къысщохъу макъамэм и дунейм. Гухэ­хъуэгъуэ нобэрей зэIущIэм къыфхудэкIуэну!
Мухьэдин музейм иритащ пшынауэ ныбжьыщIэхэм ящIа статуэткэ, пшынауэ Iэзэ Къашыргъэ КIурацэ и макъамэ Iэмэпсымэм, и хьэп­шып­хэм я гъусэу щахъумэну.
ЗэIущIэм къыщыпсэлъахэщ Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и институтым и профессорхэу Шэрыб Вале­рэрэ Къашыргъэ Мадинэрэ. Ахэр гъэхуауэ, купщIафIэу тепсэлъыхьащ адыгэ пшы­нэм и тхыдэм, Кавказым щыпсэу лъэпкъ куэдым ар езым яйуэ къызэралъытэри къыхагъэщащ. Адрей макъамэ Iэмэпсымэхэм нэхърэ куэдкIэ нэхъ иужькIэщ ар ди деж къыщысар, ауэ абы увы­пIэшхуэ щиубыдащ адыгэ лъэпкъым и гъуазджэм. ПщIэ зиIэ а макъамэ Iэмэпсымэр зыфIэгъэщIэгъуэнхэм, дихьэххэм я бжыгъэр нэхъыбэ хъу зэпытщи, мылIэжын, куэдрэ къыддэгъуэгурыкIуэн, ди щэнхабзэ гъащIэр зыгъэ­дэхэн ухъу. 
Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ артист Лосэн Тимур жиIащ пшынэм ущытеп­сэ­лъыхьым и деж адыгэбзэкIэ умыпсэлъэнкIэ Iэмал имыIэу зэрыщытыр. «Зэхэзехуэн си­щIащ гъэлъэгъуэныгъэм, сигъэпIейтеящ. Мы пшынэхэр фэрэ пхъэрэщ къызыхэ­щIы­кIар, ауэ абыхэм къагъэщIа гъащIэм, псэуэ яхэлъым, цIыхуу ятеIэбам, къраш макъамэм ущегупсыскIэ, куэд уи псэм щохъэ. Хэти ирип­сэуащ абы, хэти ирилIэжащ, пэжым ­ухуеймэ. Нобэ мыпхуэдэ ­фIыгъуэр дэзыгъэлъагъужа Алан, гуми псэми къабгъэдэкIыу, Тхьэм уигъэпсэу, бжыдоIэ. Мыбы мылъкуш­хуэрэ къаруушхуэрэ зэры­хэлъыр дощIэри, ухущIыхьэну, уи Iуэху дахэ хъуну ди гуа­пэщ», - жиIащ Тимур. 
Лосэным къыхилъхьащ, музейм и унафэщIми къыдиIыгъащ гъэлъэгъуэныгъэр зэрекIуэкIыну мазитIым ­къриубыдэу, бэрэжьей махуэ къэс мы пэшым щызэхуэ­сыну, пшынауэ пшыхьхэр щрагъэкIуэкIыну. 
Гъэлъэгъуэныгъэр зи Iыхьэ Iуэхушхуэр къызэгъэпэ­щы­ныр зи жэрдэм, КъБР-м ЩэнхабзэмкIэ и министерствэри яхэту IуэхущIапIэ зыбжанэ къыкъуэувэу ар утыку къизы­хьа «Мыд» щэнхабзэ цент­рым и унафэщI Мыд Ингэ къыхигъэщащ илъэситI ипэ­кIэ Алан къызэрицIыхуар. Коллекционерищым я гъэ­лъэгъуэныгъэу Москва къы­щызэIуахам хагъэхьэн пап­щIэ кърагъэлъэгъуа сурэтхэм я зым итт Алан и пшынэхэр зытет дапхъэхэм я сурэтыр. «Абдежым къыщыщIэдзауэ  а макъамэ Iэмэпсымэм «ири­сымэджэн» щIэздзащ, - жеIэ Ингэ. - Сысабийуэ Налшык сыщыдэсам пшынэм и макъыр щIэх-щIэхыурэ радио­-кIэ зэхэтхырт. Нэсу къызгурыIуэртэкъым абы щы­гъуэм а къулеигъэр, иджы мы Iуэхум сыпэрыхьа иужь, куэд щIэзджыкIри, си гур кIэрып­щIэпащ. А лъагъуныгъэр къэ­зыгъэушар Аланщ. Iуэхур зэхэшэн, егъэкIуэкIын мура­дым си Iэр зэрытезгъэхуэфам сыщогуфIыкIри, ар сыт и лъэныкъуэкIи къыздэфIыгъыну си гуапэщ. ЩIэгъэ­къуэн къысхуэхъуа псоми фIыщIэшхуэ яхузощI, ди лъэпкъым къыхуэщхьэпэну сохъуахъуэ». 
Мы Iуэхугъуэ дахэм хы­хьэу, зэIущIэ зэмылIэужьы­гъуэхэр щыIэнущ. Псалъэм и хьэтыркIэ, накъыгъэм и 5-м, сыхьэт 14-м щIидзэнущ Шэджэм ­къалэм и Музы­кальнэ школым и гъэсэнхэм  я концертым. КъыкIэлъыкIуэ махуэм ирагъэкIуэкIынущ Шэ­рыб ­Валерэ зыхэт «стIол хъурей» (сыхьэт 15-м). Къашыргъэ Мадинэрэ абы и гъэсэнхэмрэ пшынэм и тхы­дэм теп­сэ­лъыхьынущ накъыгъэм и   13-м (сыхьэт 16-м). Езы Шэпар Алан накъыгъэм и 23-м экскурсие иригъэкIуэкIынущ (сыхьэт 12-м), и пшыхь мэ­къуауэ­гъуэм и 12-м щыIэнущ (сыхьэт 16-м). Зыгъэпсэху­гъуэ махуэм и ­макъамэ экскурсиехэр щыIэнущ накъыгъэм и 30-м, мэ­къуауэгъуэм  и 6, 20, 28 махуэхэм (абыхэм щы­щIи­дзэнур сыхьэт 12-рщ). Вэрокъуэ Хьэсэн и «Кавказ многогранен» концертым мэ­къуауэ­гъуэм и 20-м фрагъэблагъэ (сыхьэт 16-м). Гъэ­лъэгъуэныгъэр мэкъуауэ­гъуэм и 27-м концерт дахэ­-  кIэ зэхуащIыжынурэ (сыхьэт 16-м) и лэ­жьыгъэр къыкIэ­лъы­кIуэ махуэм иухынущ. 

ИСТЭПАН  Залинэ. 
Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.