Кавказ инвестиция форум Минеральные Воды шахарны «МинводыЭкспо» кёрмюч арасында ишин башлагъанды. Алгъа асламысында округну предпринимательлерини тюбешиую болуучу жыйылыу энди федерал, аны къой, уллу халкъла аралы даражалы форумгъа айланнганды.
Быйыл ол «Онгланы кенгертиу» деген чакъырыу бла бардырылады. Аны къурагъанла белгилегенлерича, къургъакъ сёзле тюйюлдюле: мында тынгылы экономика тергеуле бла кюрешедиле, регионланы онгларын, алада болгъан кемчиликлени сюзедиле, ишчи тюбешиуле бардырадыла, хайырлы келишимле этедиле, власть, бизнес эмда эксперт къауумла бир бирлери бла ачыкъ ушакъла бардырадыла.
Форум Росконгресс фондну, РФ-ни Правительствосуну, РФ-ни Экономиканы айнытыу министерствосуну эмда Ставрополь крайны правительствосуну себепликлери бла къуралгъанды.
«МинводыЭкспо» арада бардырылгъан ишле Шимал Кавказгъа, саулай къыралгъа да бек магъаналыдыла. Сёз ючюн, 2023 жылда болгъан форумда 150 миллиард сомгъа келишимле этилген эселе, былтыр ол ёлчем 206 миллиард сомдан атлагъанды. Быйыл а 80-ден аслам келишимге къол салыргъа белгиленеди: отлукъ-энергетика комплексден башлап, цифралы экономикагъа дери. Анда Къабарты-Малкъарны да барды къошумчулугъу.
КъМР-ни экономиканы айнытыу министри Рахайланы Борис айтханнга кёре, бизни республика форумгъа, ал тергеулеге кёре, 466 миллиард сомдан асламгъа инвестиция проектле бла келгенди. Проектле жашауда бардырылып тебиреселе, ол ахчаны ёлчеми иги да ёсерге боллукъду. Журналистле бла ушагъында Рахайланы Борис ала къургъакъ экономика тергеуле тюйюлдюле, адамлагъа хайыр келтирлик жумушладыла, деп чертгенди. Республиканы Башчысы халкъны жашау болумун игилендирирге эмда тийишли онгла къураргъа деп, аллай борч салгъанды да, министр айтханнга кёре, жангы ишчи жерле къуралмасала, экономикагъа ахча келмесе, ол борчну толтурур онг жокъду.
Быйылгъы форум алгъыннгыладан Президентни буйругъунда салыннган узакъ болжаллы борчланы толтуруугъа баш магъана берилгени бла энчиди. Рахайланы Борис билдиргенича, республика анга къуру «келир заманны юсюнден оюмларын бла къарамларын» угъай, жашауда бардырылып тургъан алты эм магъаналы проектин келтиргенди. Аладан бири «Чегем-Агро» теплица комплексди. Анга 9 миллиард сом бёлюннгенди, битеу багъасы уа 21 миллиардды. Экинчиси Тырныауузну вольфрам-молибден комбинатыны проектиди. Ол кенгертилгенди, энди анда алтын да чыгъарыллыкъды. Дагъыда республикада Огъары Басхан ГЭС ишлерге, Нальчикде «Мэй» бла «Восточный» микрорайонланы къураргъа эмда республиканы ара шахарында IT-парк ачаргъа белгиленеди.
Туризмден бла промышленностьдан тышында, эл мюлкге да уллу эс бурулады. Республикада терк айныгъан терек бахчала 25 минг гектар чакълы бирни тутадыла. Ала берген къадар тирликни уа тап жыйып, тынгылы сакъларгъа керекди. Бюгюнлюкде аны сакълаучу жерледе 330 минг тонна кёгет сыйындырыргъа болады, алай Рахайланы Борис ол азлыкъ этгенин эсгертгенди. Ол санда аш-азыкъ эмда женгил промышленностьда терен жарашдырыугъа эмда жангы товарла чыгъарыугъа уллуракъ эс бурургъа тийишлиди, дегенди. Дагъыда Элбрус районда гипс заводну кючюн ёсдюрюрге, кирпич чыгъарыуну кёбейтирге да белгиленеди.
Министр бир жангылыкъны юсюнден да айтханды. Ол креатив индустрияды. Къабарты-Малкъарда анга аталгъан биринчи форум жууукъ кезиуде бардырыллыкъды. «Бизни республикада фахмулу адамла кёпдюле, ала хунерликлерин бизнесге айландырырча онгла къураргъа керекди», – дегенди Рахай улу.
Форумну биринчи кюнюнде кёп жумушла ётгендиле: жаш тёлю «Биз.Квиз» оюнда кеслерин сынагъандыла, РАНХиГС-ни студентлери «Час киловатта» деген эришиуде энергетиканы келир заманыны юсюнден оюмларын туура этгендиле. Технология жаны бла да сейир затла кёп эдиле: Сбербанкны адам сыфатлы роботу къонакъла бла ушакъ эте тургъанда, башха робот а аланы суратларын ишлей эди.
Алагъа сейир этип къарагъанланы саныны юсюнден айтсагъ а, къонакъланы асламын аш-азыкъ майдан жыйгъанды. Анда хар регион кесини миллет ашларын келтирип кёргюзтген эди: дагъыстан чудула, дюгер пирогла эмда бизни хычинлерибиз. Хычин дегенде, аны этиу жаны бла энчи мастер-классха кёпле бек сюйюп къатышхан эдиле. Экспо араны аллында сахнада уа жырчыла, тепсеу коллективле бу ишчи жумушха къууат бергендиле.
Кавказны къонакъбайлыгъы бизни баш хазнабызды. Форумну биринчи кюнюню ахырында Рахайланы Борис бир магъаналы оюмну туура этгенди: санкцияла экономикабызны къурутурла деп къоркъутхан эдиле, алай ала бизни жангыча ишлерге юйретгендиле. «Къырал аламат башламчылыкъладан эмда ахшы умутладан байды, правительстволаны борчлары аланы мында, кесибизде, жашауда бардырыргъа себеплик этиудю. Бизге жангы производствола къурау, шёндюгю амалланы сингдириу эмда кадрланы хазырлау борчланы тамамларгъа тюшерикди. Алай эм башы – адамларыбызны жашау болумун игилендириудю. Тин байлыгъыбыз жаны бла уа бизде хар не да тапды», – деп къошханды министр.
Улбашланы Мурат
