КъМР-ни Архив службасында Уллу Ата журт урушну жылларында нацистле бла аланы болушлукъчулары совет халкъгъа уллу зорлукъ сынатханларын эсде тутууну кюнюне жораланнган тюбешиу болгъанды. Ол республиканы асламлы информация органларыны келечилерини къатышыулары бла бардырылгъанды. Анга КъМР-ни цифралы айныу, связь эм асламлы коммуникацияла министрини орунбасары Гыллыланы Мурат да къатышханды. Тематикалы тюбешиуню эки ведомство да биригип къурагъандыла.
Жыйылыуну башлай, КъМР-ни Цифралы айныу, связь эм асламлы коммуникацияла министерствосуну асламлы информация органланы бёлюмюню таматасы Анна Романовская немисли ууучлаучула 1941-1945 жыллада совет халкъгъа къаллай азаплыкъ жетдиргенлерини юсюнден билдириу этгенди.
- Барыбыз да билгенден, 19 апрельде саулай да къыралда Уллу Ата журт урушну жылларында нацистле эм аланы болушлукъчулары совет халкъгъа уллу зорлукъ сынатханларын эсде тутууну кюню белгиленеди. Биз да, ол кюйсюзлю ишлени юслеринден кезиулю кере эсгертиу артыкъ болмаз деп ойлай, бу тюбешиуню бардырыуну кереклиге санагъанбыз. Жарсыугъа, дунияда зорлукъ сынагъан халкъла аз тюйюлдюле. Аланы бир къауумуну алайлыгъы официал халда тохташдырылгъанын да билебиз. Алай, шёндю кёп тыш къыралла, Совет Союзну адамлары да, аллай зорлукъ сынагъанларын эсге алмай, тарыхны кеслерича жазаргъа сюедиле. Болсада аны юсюнден бек кёп тарых материал барды. Кеси республикабызны алып къарасакъ окъуна, аллай шартла жетишедиле. Аланы иги кесеги энчи китапла болуп да басмаланнгандыла,- дегенди Анна Анатольевна.
Фашизм, зорлукъ деген ангылауланы юслеринден кесини оюмун Гыллыланы Мурат да айтханды.
- Билемисиз, жамауат халкъы чекген аллай кюйсюз ишлени унута башласа, ол ишле артха къайтмай къалмайдыла. Аны биз бюгюнлюкде шарт кёребиз. Ол себепден школда айтылгъан затланы эсде тутаргъа борчлубуз. Алай бла биз зулмучулукъгъа къалай къажау сюелирге боллугъун билликбиз. Быллай шартланы адамлагъа тюз жетдириу ишде асламлы информация органланы магъаналары бек уллуду. Аны къачан да айтама. Ма бу тюбешиу да анга шагъатды. Уллу Ата журт урушну кезиуюнде бизни халкъыбызгъа нацистле къаллай къыйынлыкъла жетдиргенлерини юсюнден аз да унутургъа эркин тюйюлбюз, - дегенди Мурат Борисович.
Ызы бла уа сёз КъМР-ни Архив службасыны управлениясыны таматасы Анзор Пшибиевге берилгенди. Ол, быллай ушакъла бек керек болгъанларын белгилей, республикада немислиле алай кёп заманны турмагъан эселе да, ала аны адамларын жояр ючюн къалмагъандыла, деп чертгенди.
- Къабарты-Малкъар фашист аскерледен азатланнганлай окъуна, энчи комиссия ишлеп тебиреген эди. Ол тохташдыргъан тарихле бла шартла бек жарсыулу эдиле. Кёп санда ёлген адамла, чачылгъан мюлкле... Битеу бу затланы юслеринден жарашдырылгъан актла бюгюнлюкде биздедиле. Ала басмаланнган да этгендиле. Тюрлю-тюрлю китапла да жарашдырылгъандыла. Хар инсанны да бизге келип, ол шартла бла къаршыракъ танышыр амалы барды, - дегенди ол.
Андан сора журналистлеге тюбешиуге келтирилген архив материалла, китапла бла да шагъырейленирге онг берилген эди. Сёз ючюн «Оккупация Кабардино-Балкарии» жыйымдыкъны тинтгенде, аны 137-чи бетинде Кёнделен, Быллым, Огъары Басхан эм Тёбен Басхан элледе немислиле 37 адамны ёлтюргенлерин кёребиз. Анда аланы атлары бла тукъумлары келтириледиле.
Сёзсюз, быллай тюбешиулени магъаналары уллуду. Ёсюп келген тёлюле аппалары къаллай къыйынлыкъла кёргенлерин билселе керекди. Алада быллай кюйсюз ишлеге къаршчы болурча сезимни туудуруу а бюгюнлюкде абадан тёлюню баш борчларындан бириди.
Таппасханланы Аминат.
Суратланы Мамайланы Алий алгъанды.
