Май районда Ново-Ивановское эл республиканы тюз жеринде орналгъанды. Анда бир кере да болмагъанлагъа айтсакъ, ол бек тынгылы, тёрели журтду: жери – эркин, орамлары – кенг. Анда бир ненча миллетни келечилери жашайдыла: оруслула, таулула, месхетинли тюрклюле, чыганлыла да.
Бизникилени юслеринден айтсакъ, ала аз тюйюлдюле. Кёп жерледе бет жарыкълы урунадыла, атларын билимли, ишчи, намыслы, къонакъбай адамлача айтдырадыла. Бийнёгерланы Магомет аллай адамларыбыздан бириди.
Тауладан – ёзеннге
Магомет Ново-Ивановскоеге тышындан кёчюп келмегенди, ол анда туугъанды. Аны ата-бабалары бу элде озгъан ёмюрню 60-чы жылларыны башында келип тохташхандыла. Биринчиден, Орта Азиядан къайтып келгенде, Хасанияда тохтагъан эдиле; юй алып, анда жашау этерге кюрешгендиле. Алай жашны аммасы, анда хауа келишмей къыйналгъаны ючюн, жууукълары айтханнга къулакъ салып, Ново-Ивановское элге кёчгендиле. Ол кезиуде уа анда оннга жууукъ таулу юйюр бар эди. Малчылыкъ, жерчилик бла кюреширге юйреннген, къайсы ишден да къоркъмагъан малкъарлылагъа аны жери, хауасы да игидиле.
Аз кечирег а, токъсанынчы жылланы орталарында, Къыргъызстандан ары энтта да иги кесек таулу кёчюп келгенди. Магометни артда юйдегиси боллукъ къызны юйюрю да аланы ичинде. Жангы адамла элни жашаууна терк къошулуп, устазланы, врачланы, эл мюлк ишчилени орунларын алгъандыла. «Бюгюнлюкде мында таулуладан жюзге жууукъ юй чакълы барды», - дейди Магомет.
Чабакъчы, малчы
Жаш 2002 жылда Къабарты-Малкъар къырал аграр академияда «Зоотехния» бёлюмню тауусханды. Кёп тенглеринча, ол, урунуу жолун башха шахарлада излемей, туугъан элине къайтып, «Ленинцы» эл мюлкде ишге киргенди. Жаш специалистни анда производство бёлюмге алгъандыла, ызы бла къумалы атланы ёсдюрюуню анга буюргъандыла. Андан сора талай заманны мюлкню чабакъ кёлюне къарап тургъанды. Андан сора уа энди сени иги сынамынг барды, деп оноучула аны малланы бакъгъан ферманы таматасына салгъандыла.
Бюгюнлюкде Магомет бир ненча бёлюмге таматалыкъ этеди. Бузоучукъла биринчисине тюшедиле, ала бираз ёсгенлей, ишчиле аланы башха бёлюмге кёчюредиле. Магомет алагъа тынгылы къарап, сютлю боллукъ эмда иги тёлю берлик къунажинлени - бир жанына, багъыллыкъ бугъачыкъланы башха жанына айырады. «Бизде хар зат да бир бири бла байламлыды. Жер - аш, малла сют бла эт бередиле, цехле уа алада ашарыкъла жарашдырадыла», – дейди жаш.
Элпеклик
«Ленинцы» бек эрттегили предприятияды, 1929 жылдан бери ишлейди. Айтылгъаныча, кёп къалмай хар не бла да кесин толусунлай жалчытады. Сабанларында будай, арпа, къудору, нартюх, чёплеу ёсдюрюледиле, аланы асламысы мал ашха барады. Аны себепли ийнеклени бла бугъаланы не бла багъайыкъ деген жарсыу жокъду.
Аны малчылыкъ бёлюмюню мурдору уа сютлю ийнекледиле: мюлкню фермаларында ала тогъуз жюзге жетедиле. Кёп къалмай бары да къызыл-къыр къумалыладыла. Магомет айтханнга кёре, къумаландырыу ишни да ала мында бардырадыла, аны себепли малланы тапсызын, хайыры иги болмазлыгъын тутмайдыла. Сютню кеслеринде жарашдырыучу цехге жибередиле, анда уа къаймакъ, жууурт, гыпы, бишлакъ, сары жау, сют баш да этедиле.
Дагъыда жыл сайын бир беш жюз чакълы бугъа сатадыла неда союп жарашдырадыла. Этден а къыймала да этедиле. Дагъыда мюлкню тауукъ фермасы барды. Ол да жумуртхала эмда эт бла жалчытады. Терек бахчаларында уа алма эмда шаптал ёседиле. Алагъа эмда чыгъарылгъан ашланы бар тюрлюлерине сурам не заманда да уллуду.
Саулай айтханда, бу предприятияда юч жюзге жууукъ адам урунады, барына да иш табылады. Тирлик жыйыуну кезиуюнде ишчи къолла жетишмей, тышындан чакъырыргъа тюшеди. Болсада эллилеге ол не жаны бла да хайырлыды: школну эмда сабий садикни ётмек бла бу мюлк жалчытады. «Мында ишлегенлеге чыгъарылгъан ашарыкъланы жарым багъасына сатхан иги тёре да барды», - дейди таулу жаш.
къоншулукъда
Быллай кёп миллетли элде жашау энчи ыз салмай къоймайды. «Мен кесими таныгъанлы, орус тенглени, къоншуланы, коллегаланы араларындама. Арабызда бир заманда не сёз, не даулаш чыкъмагъанды,-дейди Магомет. Къууанч кюнлерибизде ала келип алгъышлайдыла, аланы байрамларына биз да биз хурмет этип барабыз. Бир уллу шуёх юйюрча жашайбыз»,- дейди Бийнегер улу.
Муслийман эмда христиан къоншула бир бирлерин биринчи алгъышлагъан тёреге Магомет сабийлигинден юйреннгенди. Ол шуёхлукъ ууакъ ишледе окъуна кёрюнеди. Алай байламлыкъны эм кючлю тюйюмчеги уа ашханада къысыла болур деригим келеди. Мен аны юсюнден сагъыннганда, Магомет: «Тюз айтаса, оруслу къоншуларыбыз таулу ашланы бир да болмагъанча жаратадыла. Кёплери: «Тепсиде хычинле болсала, башха ашла кёзге кёрюнмей къаладыла», – дейдиле. Бирле уа, таулуладан кёргенни этип, тууар неда къой башланы, чегилени да биширирге тюзелгендиле. Айтханларына кёре, къуру кеслери угъай, юйлеринде окъуна излейдиле аланы», - деп, ышаргъанды.
Бийнёгер улуну тёрт сабийи барды: ючюсю къызладыла эм гитчелери уа жашчыкъ. Тамата къыз школну быйыл тауусады, медицинагъа окъургъа сюеди. Магомет аланы бек алгъа адамны миллетине, динине къарамай, хар кимге да бирча хурмет этип жашаргъа кереклисине юйретеди – ол жорукъну тюзге санайды.
Элни тутуругъу – тюз акъыллы, къайсы ишден да ыйлыкъмагъан адамладыла. Шуёхлукъ, мамырлыкъ, бир бирге хурмет этиу халда жашау къайда женгил болады. Иги ашны багъасы не заманда да бийик тергеле эсе, къоншула бла жарашып жашауну багъасы уа жокъду.
Улбашланы Мурат.
