2026 гъэм мазаем и 1-м щегъэжьауэ Урысейм щагъэлъагъуэ ВГТРК-м (Россия-1) и ­журналист Медведев Андрей къыдигъэкIа «Предательство» документальнэ фильмыр. Ар топсэлъыхь терро­ризм, экстремизм IуэхухэмкIэ ягъэтIыса-хэм, зи Хэку епцIыжахэм. Мы зэманым тезырыр зып­шынхэм езыхэм къаIуэтэж я гъащIэр къызэрекIуэкIар. 

Лэжьыгъэм иджыблагъэ рес­публикэ, муниципальнэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм я лэ­жьа­кIуэхэмрэ жылагъуэ зэгухьэныгъэхэм хэтхэмрэ щеплъащ Налшык къалэм дэт Щэнхабзэ зыу­жьыныгъэмкIэ центрым. Ар къы­зэрагъэпэщат КъБР-м Бжыгъэхэр зи лъабжьэ зыужьыныгъэмкIэ, связымрэ цIыхубэ зэ­-пы­щIэныгъэхэмкIэ, Лъэпкъ Iуэ­ху­хэмрэ жылагъуэ проектхэмкIэ и министерствэхэм. 
СыхьэткIэ екIуэкI фильмым упщIэ зыбжанэ егъэув: езы ­щIэп­хъаджащIэхэм епцIыжа­кIуэу зыкъалъытэжрэ? Сыт ахэр апхуэдэ Iуэхухэм тезыгъэгуш­хуар? Сыт хуэдэ унагъуэ ахэр къыщыхъуа? Щалъхуа щIыналъэм сыт щалъэгъуар? Сыт зыщIэхъуэпсу щытар? Фильмыр къызэрыщIидзэщи, щIэпхъаджа­гъэ зылэжьахэм я нэхъыбэр ­гъуэгу захуэ тету къежьахэт, зы­кIи адрей щIалэгъуалэм къа­кIэ­рыхуртэкъым: еджэрт, ехъулIэ­ны­гъэхэр къагъэлъагъуэрт. «Сэ IT IэщIагъэ зэзгъэгъуэтыну, иужь­­кIэ адвокат сыхъуну сыхуеят», - жеIэ зым, нэгъуэщIым: «Программисту колледжым сы­щIэст», ещанэм: «ЦIэрыIуэ сы­хъуну сыщIэхъуэпсырт». Ауэ, ди жагъуэ зэрыхъунщи, Интернетымрэ социальнэ сетхэмрэ я ­лъэхъэнэм куэд абы егъэжакъуэ. Фильмым къыщыгъэлъэгъуащ теракт Iуэхухэм хаша ныбжьы­щIэхэмрэ щIалэгъуалэмрэ. Язы­ныкъуэхэр хуеящ ахъшэ къалэ­жьыну, адрейхэр - зи гугъу тщIы социальнэ сетхэм «лIыхъужь» щыхъуну, ещанэхэр - дзэ Iуэху ­хэхар къагъэувыIэну, хэти хамэ къэрал кIуэуэ зэи мылэжьэну. Куэдым къагурыIуэртэкъым е емыгупсысрэт я IуэхущIафэхэм кърикIуэнум?! Фильмым къы­щыгъэлъэгъуащ вертолётым ­мафIэ щIадзэу зыгъэса щIалэ ­гупри митрополит Тихон (Шевкунов) зыукIыну зи мурадахэри. Языныкъуэхэм ар езыхэм къащымыщIам хуэдэу къызыща­гъэхъу. Псори къащыгурыIуар яу­быда нэужьщ. Мы фильмым щIэпхъаджагъэ шынагъуэхэр ­ди­гъэлъагъу къудейкъым, атIэ ахэр къэмыгъэхъуным хуэу­нэ­тIащ. 
Лэжьыгъэр щытрахащ Тезырхэр щрагъэпшын IуэхущIапIэ­хэмрэ щIыналъэ зэхуэмыдэхэм       я лъэхъуэщхэмрэ. Абы къыщопсалъэ IэщIагъэлIхэмрэ УФ-м СледствэмкIэ и комитетым и ­лэ­жьакIуэхэмрэ. Абыхэм къыбгурагъаIуэ щIэпхъаджащIэхэм щIа­­лэгъуалэр зэрызыхашэ щIы­кIэр, сакъын зэрыхуейми нобэ-рей щIэблэр къыхураджэ. Фильмым къыщыхьа бжыгъэхэм укъагъэуIэбжь: 2025 гъэм и щIы­шы­лэм къыщыщIэдзауэ фокIадэ пщIондэ Урысейм терроризм и лъэныкъуэкIэ щIэпхъаджагъэу мини 4,5-рэ щалэжьащ. Филь­мыр зытепсэлъыхьхэм яхэтщ дзэ корреспондент, тхакIуэ Татарский Владлен (Фомин Максим) зыхэкIуэда терактым хэтауэ ягъэ­тIыса Треповэ Дарье (Урысейм террористкэу къыщалъытащ). Интервьюм ар щытопсэлъыхь и Iуэхур къызэрекIуэкIам, зэми ­зигъэзэхуэну хэтщ, зэми и зэ-      ран зэкIахэм къыхуагъэгъуну ­йолъэIуж. «Джэгуу къащохъу, ящIам Iэужь имыIэну, къамыу­быдыну. АрщхьэкIэ сыт хуэдэ щIэпхъаджагъэми и лъэужь гуэр къонэ. КъагурымыIуэр аращ», - къыщыхегъэщ фильмым Урысейм СледствэмкIэ и комитетым хъыбарагъпщIэ IэнатIэхэм ядэ­лэ­жьэ­нымкIэ и IэнатIэм и уна­фэщI Петренкэ Светланэ. 
ЗэрыжытIауэ, фильмым гулъытэ хэха щиIэщ щIалэгъуалэр зэрыдашэх Iэмалхэм. ЩIэпхъаджагъэ ирагъэлэжьыну къыхахыр цIыху тIасхъэхэрщ, гулъытэ хуэныкъуэхэрщ. Абыхэм къеп­салъэхэм щIэпхъаджагъэ­хэм щхьэусыгъуэ нэпцIхэр къы­хуа­гупсыс, езыхэр адрейхэм зэ­ремыщхьыр, къалэнышхуэ я пщэ зэрыдэлъыр я фIэщ ящIу. Фильмым ущеплъкIэ гу лъумы­тэнкIэ Iэмал иIэкъым илъэс 38-рэ е 27-рэ зытралъхьахэр зэпIэ­зэ­рыту, уеблэмэ гупсэхуу ялэжьа щIэпхъаджагъэхэм зэрытеп-        сэл­ъы­­хьыжым. Ари шынагъуэщ.
Фильмыр зыщIахэм я мурад нэхъыщхьэр терроризм Iуэхухэм хашэну щыIэ шынагъуэхэм щIэб­лэм гу лъегъэтэнырщ, апхуэдэ щIэпхъаджагъэхэм я гъащIэр зэрикъутэфынур я нэкIэ егъэ­лъагъунырщ. Лэжьыгъэм къы­щыпсалъэ IэщIагъэлIхэм яхэтщ тезырхэр гъэткIиин хуейуэ жы­зыIэхэри, щIалэгъуалэр абы ­игъэгупсысэным, тешыны­хьы­ным щыгугъхэу.  
Фильмым еплъа нэужь, къызэхуэсахэр абы тепсэлъыхьыжащ. 
- Мы фильмыр гъэлъэгъуэн щIыхуейр щIэпхъаджагъэм пэ­щIэ­тыным псоми ди къару хузэ­щIэдгъэуIуэн зэрыхуейрщ, - ­жи­Iащ КъБР-м бжыгъэхэр зи ­лъабжьэ зыужьыныгъэмкIэ, свя­зымрэ цIыхубэ зэпыщIэ­ны­гъэ­хэмкIэ и министр Бозий Аскэр. - Фильмым къегъэлъагъуэ зы           дакъикъэм уи гъащIэр уи IэкIэ зэрыпкъутэжыфынур. Сыт ­щIэпхъаджащIэхэм я мурадыр? ЦIыхур ягъэшынэнырщ, ­хуиту ямы­гъэпсэунырщ, къэралым щытыкIэр къыщызэ­пыу­ды­нырщ. Мы лэжьыгъэр нобэ щыдгъэлъагъуэ IуэхущIапIэщIэр къы­щIыхэтхар  ди псэукIэм зэ­рызиу­жьами гу лъыттэжын щхьэкIэщ, Iейм нэмыщI фIыми дыхуэплъэн зэрыхуейрщ. ЩIэпхъаджагъэ блэ­­жьыныр зэры­мы­щIагъуэр ди щIалэгъуалэм къыгурыдгъаIуэу, псори зэгъусэу ем дызэры­пэ­щIэтыпхъэр цIыхум я деж нэтхьэсын хуейщ. Хэкур дэ езым дымыхъумэжмэ, зыри къа­кIуэу къэрал зэIузэпэщ ар тхуи­щIы­нукъым, зи гупсысэр зэры­мыубыда ди щIэблэми къыхуэ­сакъынукъым. Фильмыр зэры­теха щIыкIэри гъэщIэгъуэнщ. Абы диущий къудейкъым, гъуэгу пхэнж теувахэм я гъащIэр зэрыхъуам дыхегъаплъэ. Шэч хэ­мылъу, цIыху нэхъыбэ абы еп­лъын хуейуэ къызолъытэ». 
КъБР-м лъэпкъ Iуэхухэмрэ жылагъуэ проектхэмкIэ и ми­нистрым и къуэдзэ Гергоков Джамболэт жиIащ документальнэ фильмыр гъащIэм зэрыщы­щыр, ар щIэблэ зыбжанэм я гузэ­вэгъуэу къызэрилъытэр: щIэп­хъаджагъэ зылэжьу зи насып ­зыкъутэжахэм, абыхэм я адэ-анэхэм, апхуэдэуи ­къащIэхъуэну я бынхэм. «Сыт щхьэкIэ жыпIэмэ, щIэпхъаджащIэхэм я бын-хэм  зэи ящы­гъупщэнукъым я адэр,  е я анэр терроризм Iуэху зэралэжьамкIэ зэрагъэпшынар. Абы, дауи, ­гъуэгу куэд зэхуещI. ЩIалэгъуа­лэр зэпымыууэ щыгъэгъэузэн ­хуейщ щIэпхъаджащIэхэм къы­зэрыдахьэхыфыну  Iэмалхэм, цIыху гъащIэр зэры­тIасхъэм, емы­гупсысауэ ялэжь­хэми кърикIуэнкIэ хъунум. ЩIэп­хъаджащIэхэм щIалэгъуа­лэр  я  Iэмэп­сымэ къудейуэ    аращ, щысхьынукъым», - жиIащ абы.

- Фильмым мыхьэнэшхуэ зэ­риIэр жыпIэкIи мащIэщ. И купщIэкIи къэгъэлъэгъуэкIэкIи куущ. Абы зыбжанэрэ къыщо-кIуэ ди къэралым и жагъуэгъу-хэм я мурад фIейхэр зыхуэунэ-тIар ди сабийхэрауэ зэрыщытыр. Аращи, сыт и лъэныкъуэкIи а ­шынагъуэм ди щIэблэ дахэр щытхъумэным дыхуэхьэзырын хуейщ, - къыхигъэщащ КъБР-м и Жылагъуэ палатэм хэт Мэзукъэбз Аслъэн.
Пэшым щIэсахэми я Iуэху еп­лъыкIэхэр къагъэлъэгъуащ. Псом нэхъыщхьэу къыхагъэщащ фильмым щIалэгъуалэри адэ-анэхэри зэгъусэу егъэплъын зэрыхуейр. Хэти къилъытащ ­совет зэманым щыIа егъэджэ-ныгъэм къегъэгъэзэжын хуейуэ. Къэпсэлъахэм къыхагъэщащ ­но­бэрей щIэблэр ипэ итам куэдкIэ къызэрыщхьэщыкIыр, абы къыхэкIыу бгъэдыхьэкIэщIэхэр къызэрыхуагъуэтыпхъэр. Филь­мым къыщыпсалъэ зы генерал-майорым зэрыжиIэщи, «иджыпсту щIалэгъуалэм я гупсысэр зэрахьэхунум щIобэн».
Псори унагъуэм къызэрыщежьэри къагъэлъэгъуащ. Адэ-анэхэм я лэжьыгъэм зыкъыда­гъахуэу, я бынхэм гулъытэ ­хуащIын зэрыхуейр жаIащ. Зыри хуумыгъэныкъуэу бгъэпсэукIэ зэ­рызэфIэмыкIыр фильмым наIуэ тщищIащ. ГъащIэм щынэхъ ­лъапIэхэм иджыпсту щIэблэр щу­мыгъэгъуазэмэ, цIыху зэху­щы­тыкIэхэм хуумыгъасэмэ, зэхэ­щIыкIи яIэнукъым. Фильмым зы анэ гуузу и къуэм лъэгуажьэ­мыщхьэу хуотIыс, ауэ IэщIэкIащ, къыхуемыгъэзэжыну…
«Нобэ хуэдэу гъэпцIагъэкIэ ялэжь щIэпхъаджэгъэхэм хуэ­-диз зэи щыIакъым. Зы сом гуэр, мащIэ-куэдми, зыщIыпIэ ебгъэхьыну уеблэмэ шынагъуэ ­хъуащ. Ди сабийхэм Интернетыр къагъэIурыщIащ, ауэ абы жэ-уаплыныгъэ зэрыщахьыр иджы­ри къагурыIуакъым», - дыщIи­гъуащ жаIам КъБР-м бжыгъэхэр зи лъабжьэ зыужьыныгъэмкIэ, свя­зымрэ цIыхубэ зэпыщIэныгъэхэмкIэ и министрым и къуэдзэ Гилиев Мурат.

БАГЪЭТЫР Луизэ.
Сурэтхэр  Къарей  Элинэ трихащ.