КъМР-ни Парламентини Жамауат советини жай сессияда биринчи жыйылыуу магъаналы соруугъа жораланнганды – социал аурууладан сакъланыугъа. Аны советни башчысы Бечелланы Илияс бардыргъанды. Жыйылыугъа законла чыгъарыучу органны башчысы Татьяна Егорова къатышханды.
Ал сёз
Кенгешни ача, спикер жай сессияда белгиленнген жумушланы юслеринден айтханды эмда Жамауат совет аланы тамамлауда энчи жер алгъанын белгилегенди.
Татьяна Борисовна быйыл россейли парламентаризмге 120 жыл толгъанын, бу байрамны чеклеринде кёп тюрлю жумушла бардырыллыкъларын эсгертгенди. Россейни халкъларыны бирлигини жылында регионланы араларында байламлыкъланы кючлеуге парламентле аралы келишимле себеп этериклерин чертип, аланы кенгертирге, бирге тюрлю-тюрлю жумушла бардырыргъа мурат этгенин билдиргенди.
Жамауат советни жыйылыууну магъанасыны юсюнден айта, адамла медицинаны онглары бла чырмаусуз хайырланырча мадарла этилгенлерин, ол къырал политиканы мурдорун къурагъанын эсгертгенди.
– Бюгюнлюкде республикада социал магъаналы аурууладан сакъланыу эм аладан багъыу жаны бла иш къуралгъанды, ведомстволаны араларында байламлыкъла бардыла. Ол а халны ышаннгылы этеди, аурууланы къыйыннга айланнган кезиулени азайтады,-дегенди спикер.
Болсада жетишимле бла бирге кемчиликле да къалгъандыла. Татьяна Борисовна аланы унутургъа жарамагъанын айтханды.
– Социал магъаналы, халкъны къайгъы этдирген ауруула жайылгъанларын тохтатыр ючюн, битеу онгланы бирикдирирге тийишлиди. Саулукълу жашауну жорукъларын жайыу, адамларыбызгъа ауруу къыйыннга айланнгынчы врачха барыргъа кереклисин ангылатыу быллай болумда бютюнда хайырлыды. Адамларыбыз кеслерини жашаулары, саулукълары ючюн жууаплылыкъны ангыласала, аланы ырахматлы жашауларыны мурдору боллукъду, – дегенди.
Бечелланы Илияс, жыйылыуда магъаналы соруу сюзюлгенин айтып, бюгюнлюкде бу ауруула адамланы жашауларына къоркъуу салгъанларын, ол себепден къырал даражада профилактика жумушлагъа энчи эс бурулгъанын айтханды.
Тарихле бла шартла
Сюзюлген сорууну юсюнден докладны саулукъ сакълау министрни орунбасары Борис Хажхожев этгенди. Ол диабет, къан тамырла-жюрек, туберкулез, онкология, С эм В гепатит, ВИЧ-инфекция дегенча къыйын аурууладан багъыу къалай къуралгъанын, профилактика эм ангылатыу жумушланы, кадрланы юслеринден да билдиргенди.
Туберкулёзну юсюнден айтханда, республикада бу ауруу жайылгъан регионланы арасындады. Докладчы билдиргенича, былтыр фтизиатрия службаны ишини хайырлылыгъын ёсдюрюр мурат бла тюрлениуле болгъандыла: районлада кабинетле ара район больницаладан Туберкулёзгъа къажау диспансерни бойсунуууна ётдюрюлгендиле.
Былтыр 189 бу ауруу адамда ачыкъланнганды, ол а аны аллында жылдан асламды. Болсада андан ауушханланы саны азайгъаны медицина болушлукъ заманында берилгенине шагъатлыкъ этгенин чертгенди.
Саусузланы шартлары федерал регистрге кийириледиле, керек болгъан кезиуде аланы федерал аралагъа ашырадыла. Профилактиканы юсюнден айтханда, былтыр тинтиуледен республикада халкъны 74 проценти ётгенди, саусузланы саны ёсгенин докладчы тинтиулени кёбейгени бла байламлы этгенди. Сёз фтизиатрла жетишмегенлерини юсюнден да баргъанды.
Борис Хажхожев ВИЧ эм СПИД аурууланы юслеринден билдиргенди. С эм В гепатитлени юслеринден айтханда, бу диагноз салыннганла эсепде турадыла, аланы багъыу эм дарманла бла жалчытыу мадарла къуралгъандыла. Бюгюнлюкде эсепде С гепатитден 1,5 мингден аслам адам эмда В гепатитден къыйналгъан 764 адам турадыла. Алагъа вирус терапия бардырылады, болсада, докладчы билдиргенича, республикада бу аурууланы багъыу жаны бла энчи программа жокъду.
Бу аурууну тохтатыр мурат бла профилактика эм диспансеризация жумушла толтуруладыла. Былтыр 50 мингден аслам тинтиу къуралгъанды. Ангылатыу ишни кючлер мурат бла жамауат акцияла, тюбешиуле, ушакъла бардырыладыла.
Алгъадан къайгъырыу
Диабет бла эсепде 24,6 мингден аслам адам турадыла, биринчи кере уа ол 1,4 минг адамда ачыкъланнганды, ол санда диспансеризацияны кезиуюнде – беш жюзге жууукъ инсандан.
Былтыр район больницаланы поликлиникалары барысы да къанда бал тузну ёнчелеген аппаратла бла жалчытылыннгандыла. Жылны ичинде 24,5 минг адамны саулугъу тинтилгенди.
Сабийлени юслеринден айтханда, бу ауруудан къыйналгъанланы саны 14 процентге ёсгенди. Ала барысы да дарманла, тест-системала бла жалчытылынадыла. 15 сабийге инсулин помпа салыннганды. Докладчы айтханыча, былтыр бу ауруудан бир сабий да ауушмагъанды.
Бютюнда кенг халкъда жюрек-къан тамырланы ауруулары жайылыпдыла. Сёз ючюн, былтыр къан тамырларыны басыулары кётюрюлюп къыйналгъанланы саны (хар 100 минг адамгъа тергегенде) 17,2 мингден озгъанды. Ол а былтырдан асламды. Бу ауруулары болгъанлагъа медицина болушлукъ, ол санда бийик технологиялы, Республикалы клиника больницада, Республикалы бийик медицина технологияланы арасында, Республикалы медицина-хирургия арада бериледи.
Былтыр льготалы дарманланы сатып алыргъа 736,5 миллион сом къоратылгъанды. Бюгюнлюкде бу жумушлагъа энтта 724,9 миллион сом бёлюннгенди.
Башламчылыкъла
Докладны сюзе, советни келечилери саулукъ сакълау учрежденияланы ырысхы-техника онгларын игилендириуню, врачланы энчи иели клиникалагъа кетгенлерини, диспансеризацияны къурауну, дарманла бла жалчытыуну юслеринден айтхандыла.
Жукъгъан аурууладан бакъгъан больницаны болумуну юсюнден соруугъа жууап бере, Борис Хажхожев аны 2027 жылда тынгылы жангыртыргъа деп борч салыннганын билдиргенди. Дарманла бла жалчытыуну юсюнден айтханда, КъМР-ни Башчысыны оноуу бла регионну бюджетинден бу жумушлагъа бёлюннган ахчаны ёлчеми юч кереге кёбейтилгенди. Болсада ол да азлыкъ этеди, дегенди.
Жыйылыуда советни иши бла байламлы къурау соруулагъа да къаралгъанды.
Тикаланы Фатима.
