КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэ­кIуэ Казбек щэбэт кIуам зыщигъэгъуэзащ республикэм и Бахъсэн, Iуащхьэмахуэ щIы­налъэхэм щрагъэкIуэкI ухуэныгъэхэм, зэгъэ­пэ­щы­жы­ныгъэ лэжьыгъэхэм.

ЗЕИКЪУЭ къуажэм сабийхэр гъуазджэм щыхуагъасэу дэт еджапIэм япэщIыкIэ ­кIуащ республикэм и уна­фэ­щIыр. Унэр зэрагъэпэщыж «Унагъуэ» лъэпкъ проектым хыхьэу. Ар лIэщIыгъуэ блэ­кIам и 50 гъэхэм яухуауэ ­щытащ икIи къызыхуэтын-шэу зэгъэпэщыжыным куэд щIауэ хуэныкъуэт. ЕджапIэм екIуэлIэну хуей псори зэ­ры­щIэмыхуэжым къыхэкIыу, уна­­фэ къащтащ иджыри зы унэ абы къыпащIыхьыну. Мы зэманым  и кIуэцIыр ­къищIыкIын яух, унэлъащIэ­хэр, зыхуеину Iэмэп­сы­мэхэр къащэху. ЕджапIэм къедза щIыпIэри зэIузэпэщ ящI. Уэрэд жыIэным, макъамэ Iэ­мэп­сымэхэм еуэным, лъэпкъ IэпщIэлъапщIагъэм зыхуэ­гъэ­­сэным зыщыхуеину псомкIи къызэгъэпэщауэ щытынущ ар.
Къыхэдгъэщынщи, еджапIэр 1980 гъэм къызэIуахащ, абы къуажэдэс сабий 80-м нэблагъэ щоджэ. Зэрагъэ­пэщыжыхуи, еджапIэм и лэ­жьыгъэр зэпигъэуакъым, атIэ нэгъуэщI IуэхущIапIэхэм ­щрагъэкIуэкIауэ аращ. НыбжьыщIэхэр IэщIагъэм хуа­гъэхьэзыру щIэныгъэ гуэдзэ ират - фортепианэ еуэным-кIэ, сурэт щIынымкIэ.  КъимыдэкIэ, щIэблэм зезыгъэу­зэщI Iуэхухэм - аккордеоным, адыгэ пшынэм, уэрэд жы­Iэным - хурагъаджэ.  Ирагъэ­кIуэкI зэхъуэкIыныгъэхэм Iуэ­хущIапIэм и зэфIэкIми хи­гъэхъуэнущ - еджакIуэу къахуэщтэр тIукIэ нэхъыбэ хъу­нущ.
ГУНДЭЛЭН Iэтащхьэм къыщиплъыхьащ ухуэныгъэ зыбжанэ. Къапщтэмэ, «Унагъуэ» лъэпкъ проектым хыхьэу йокIуэкI сабий садыщIэ ухуэ-ныр. Ар сабии 100-м ятещIы­хьауэ щытынущ. Дэтхэнэ ­гупми иIэнущ щыжей пэшхэр, къабзагъэм щыкIэлъыплъ, щыджэгу щIыпIэхэр, шхапIэхэмрэ жьыщIапIэхэмрэ. Ма­хуэшхуэхэм ятеухуа зэIу­щIэ­хэр макъамэм щыхуа­гъасэ пэшышхуэм щрагъэ­кIуэкIынущ. ЦIыкIухэм я ­узыншагъэм щыкIэлъыплъыну IэнатIи къызэIуахынущ. Зи школ кIуэгъуэ мыхъуа цIы­кIухэм щакIэлъыплъ Iуэху­щIапIэхэм я мардэм къызэ-рагъэувым тету, абы хэтщ егъэджакIуэхэм, унафэщIхэм папщIэ пэшхэр, ерыскъы щагъэхьэзыр, я лэжьыгъэм зы­щыхуеину нэгъуэщI  щIы­пIэ­хэр, я пщIантIэм сабийхэм я нэгузыужьыпIэхэр, джэгу­пIэ­хэр щыхухахащ.
Мыхьэнэшхуэ зиIэ нэгъуэщI зы ухуэныгъи къыщызэIуа­хынущ Гундэлэн мыгувэу - ­ар сабийхэм гъуазджэмкIэ я еджапIэрщ.
КIуэкIуэ Казбек зыщип­лъыхьащ ухуэныгъэм хухаха щIыпIэм. Лэжьыгъэхэм щIа­дзакIэщ. Нэхъапэм Гундэлэн дэтащ макъамэ школ, 1970 гъэм яухуа унэм щылажьэу. Абы ущIэсыныр дзыхьщIы­гъуэджэу къалъытэри, уна-фэ ящIащ, унэжьыр ирахыу, абы и пIэкIэ гъуазджэхэмкIэ еджапIэ яухуэну. Ар ящI «Унагъуэ» лъэпкъ проектым яху­хиха мылъкукIэ икIи дэтхэнэ зы адэ-анэми Iэмал яIэнущ  я бынхэм я зэчийр къызы­къуахынымкIэ, абы зегъэу­жьынымкIэ щIэгъэкъуэн яхуэхъуну. Зы сменэм еджапIэм екIуэлIэфынущ сабий 45-рэ. Иджырей зэманым къезэгъ щытыкIэхэр къыхузэрагъэ­пэ­щынущ абыхэм - псори зэхэ-ту метр зэбгъузэнатIэ 540-рэ хъу унэм хэтынущ щеджэну пэш Iэхуитлъэхуитхэр, актовэ зал, макъамэм и унэтIыныгъэ щхьэхуэхэм яхухэха кабинетхэр, я творчествэм зыщрагъэужьыну студиехэр.
Абыхэм нэмыщI, Гундэлэн къызыхуэтыншэу щызэрагъэ­пэщыж я амбулаторэри. 1963 гъэм яухуа медицинэ IуэхущIапIэр иджыпсту къэув къалэнхэр зэфIэгъэкIыным хуэ­кIуэ­жыртэкъым. ЦIыхухэм ме­дицинэ дэIэпыкъуныгъэ щхьэкIэ япэу зызыхуагъазэ IуэхущIапIэхэр егъэ­фIэ­кIуэ­ным хуэгъэза щIыналъэ программэм, «ГъащIэ кIыхь икIи узыншэ» лъэпкъ проектым хыхьэм, и фIыгъэкIэ Iуэху­щIапIэр къагъэщIэрэщIэ­жынущ. Унэм и щIыбым иращIэн хуей лэжьыгъэхэр и ­кIэм нагъэблэгъащ, инженер хуэIу­хуэщIэхэр, лъэгухэр зэ­ра­хъуэкIащ, бжэ-щхьэгъубжэ­щIэхэр халъхьащ, и пщIантIэм щаухуащ унэр зэрагъэ­хуэбэну Iэмэпсымэхэр зы­щIагъэувэну унэ. Узыншагъэр хъумэным хуэщIа IуэхущIапIэм къуажэм щыщу цIыху миних хуэдиз егъэбыдылIащ. Лэжьыгъэхэр зэфIэкIмэ, амбулаторэм и бжэхэр жы­лэ­дэсхэм къахузэIуихыжынущ - медицинэ дэIэпыкъуныгъэр нэхъыфI хъунущ, дохутырхэри нэхъыбэм ялъэIэсынущ.
ТЫРНЫАУЗ щыщыIам КIуэ­­кIуэ Казбек псом япэу зри­гъэлъэгъуащ «Геолог» спорт­комплексыр. Ар къызы­хуэ­тыншэу зэгъэпэщы- жыным­кIэ лэ­­­жьыгъэхэр и кIэм нэсащ. 1984 гъэм ящIа унэр зыхуей хуа­гъазэ къуа­жэхэм сыт и лъэ­ныкъуикIи зегъэужьыным хуэгъэпса къэрал программэмкIэ. Ар ухуэныгъэшхуэщ, абы хэтщ спортзалу 7, спортсменхэр унэтIыныгъэ  11-кIэ ягъэ­хьэ­зыр. Унэм псори щызэра­хъуэкI. Зыщагъасэ щIы­­пIэхэр, зы­тIэщIыпIэ-зы­хуэ­­пэжы­пIэ­хэр, зыгъэпскIы­пIэ­хэр ухуэныгъэм ирахьэлIэ пкъыгъуэ нэхъыфI дыдэхэм хуэдэхэмкIэ къращIыкI. Спорт лIэужьы­гъуэщIэхэм зыщы­хуагъэсэну пэш­хэри къыщы­зэIуахынущ абы. Комплексым хэтынущ къэ­ралым спорт зэмылIэу­жьы­гъуэхэмкIэ и командэ къыхэхахэу загъэсэну, я бэ-шэчагъым хагъэхъуэну ­Iуащ­­­хьэмахуэ лъапэ къа­кIуэхэр зыхуеинухэри. Зэгъэ­пэщыжын щIадзэн ипэ къихуэу спорткомплексым къе­кIуалIэу щытащ цIыху 800-м нэблагъэ.
Iэтащхьэм жиIащ апхуэдэ спорт ухуэныгъэшхуэр спорт-узыншагъэр щрагъэфIакIуэ лэжьыгъэшхуэ щрагъэкIуэ­кIыну щIыпIэ Iуащхьэмахуэ щIы­налъэм зэрыщыхъунум шэч къызэрытримыхьэр. «Дэ псоми дощIэж «Геолог»-м жыжьэ къыщежьэ спорт тхыдэ икIи къулей зэриIэр, мыбы зыщагъэсащ ди спортсмен цIэрыIуэ куэдым. Си ­гугъэщ иджы спортым цIыху нэхъыбэ къыхыхьэну. Абы ­папщIэ «Геолог»-м зыхуеину псори къыщызэрагъэпэщ», - къыхигъэщхьэхукIащ КIуэкIуэ Казбек.
Тырныауз и нэгъуэщI ухуэ­ны­гъэшхуэщ Iуащхьэмахуэ муниципалитетым и сымаджэщ нэхъыщхьэм и поликлиникэ къудамэр. Абы егъ­э­быдылIащ цIыху мин 21-м щIигъу. Ар иужьрей илъэс плIыщIым зэрамыгъэпэщыжауэ, иджы къызыхуэтыншэу зыхуей хуагъазэ. Абы папщIэ ар хагъэхьащ цIыхухэм ме­дицинэ дэIэпыкъуныгъэ щхьэ­кIэ япэу зызыхуагъазэ Iуэ­­хущIапIэхэр егъэ­фIэ­кIуэ­ным хуэгъэза щIыналъэ программэу «ГъащIэ кIыхь икIи узыншэ» лъэпкъ проектым хиубыдэм. И унэ щIыбыр, инженер хуэIухуэщIэхэр, бжэ-щхьэгъубжэхэр къагъэ­щIэ­рэщIэж, и кIуэцIыр зэрахьэ. Абы нэмыщI, къащэхуащ иджы­­рей медицинэ Iэмэп­сы­мэщIэхэри: УЗИ, эндоскопие, бжыгъэр зи лъабжьэ рентген, маммограф.
Медицинэ IуэхущIапIэр къы­зэIуахыжынущ лэжьыгъэ мардэщIэм тегъэпсыхьауэ, узыфэ зэмылIэужьыгъуэхэр зыпкърытхэр зэхамыгъэхьэу щхьэхуэу еIэзэным хуэнэтIа технологиещIэхэр и лъабжьэу. А псори сэбэп хуэхъунущ Iуащхьэмахуэ щIыналъэм узыншагъэр хъумэн и IэнатIэм и лэжьыгъэр егъэ­фIэкIуэным.
Апхуэдэуи Тырныауз щы­пащэ Герхожан-Суу псым нэгъабэ къыщеха ятIэпсым зэтрикъутахэр зэфIэгъэувэ­жыным. Республикэм и Iэ­тащхьэм зригъэлъэгъуащ ятIэр къызэрырагъэх псы ­жапIэр зэрагъэкъэбзэжыр. Мы зэманым мыбдежым ­щолажьэ техникэ лъэщхэр - щызэтрихьа щIыр къыдаш, псы Iуфэхэр ягъэбыдэ. Нэ­хъапэми хуэдэу, зыхуэфащэ къулыкъущIапIэхэр зэпы­- мы­ууэ кIэлъоплъ республикэм и псыежэххэм щыIэ щы­тыкIэм.
А махуэ дыдэм КIуэкIуэ Казбек щыIащ Тырныауз ­къалэм дэт, Сабийхэмрэ ­щIа­­лэгъуалэмрэ зегъэу­жьы­нымкIэ центрым, Мокаев Магомет Хьэсу и къуэм и цIэр зе­зы­хьэм. Къалэми щIыналъэми я дежкIэ мыхьэнэшхуэ ­зи­Iэ мы IуэхущIапIэр къызы­хуэтыншэу зэрагъэпэщыжащ къуажэхэм сыт и лъэны­къуэкIи зегъэужьыным хуэу­нэ­тIа программэм и мылъкукIэ.
КъагъэщIэрэщIэжащ ­илъэс 70-м щIигъукIэ узэIэбэкIыж-мэ яухуа, къат тIурытIурэ ­зэтет икIи зэпыщIа униплIыр. Инженер коммуникацэхэр, унащхьэр зэрахъуэкIащ, ед­жа­пIэ пэшхэр иджырей Iэ­мэп­сымэхэмкIэ, унэлъащIэ­хэмкIэ къызэгъэпэщащ, щIы­пIэм къедза щIыпIэри зэ­Iузэпэщ ящIащ.
Центрым и егъэджакIуэхэр ныбжьыщIэхэм я къэухьым зе­зыгъэужь унэтIыныгъэ 25-мкIэ ядолажьэ - техникэ, физкультурэ-спорт, худо­жественнэ, социальнэ-гуманитарнэ, ес­тест­веннэ-щIэ­ныгъэ, турист-лъахэдж ­жы­хуиIэхэм хиубыдэу. Абы ­йо­кIуалIэ Iуащхьэмахуэ щIы­­­налъэм хыхьэ жылэ ­псоми щыщ ныбжьыщIэ миным ­щIигъу. ЕгъэджакIуэхэм сабийхэм щIэныгъэ ират къудейкъым, атIэ зэпеуэ зэ­мыл­Iэу­жьы­гъуэхэр, еплъы­ныгъэхэр къызэрагъэпэщ, ныбжьыщIэ зэчиифIэхэм я ехъулIэныгъэхэр утыку кърахьэфын хуэдэу. КIуэкIуэ Казбек къыхигъэщхьэхукIащ ап­хуэдэ лэ­жьэ­кIэр сабийхэр гъэсэнымкIэ ун­агъуэхэм зэ­рахуэщ- ­хьэ­пэнур икIи республикэм    и щэнхаб-зэм зегъэу­жьын-  ми хэлъхьэныгъэ зэ­ры­хуищIынур.