КъБР-м Бжыгъэхэр зи лъабжьэ зыужьыныгъэмкIэ, связымрэ цIыхубэ зэпыщIэныгъэхэмкIэ и министерствэм гъатхэпэм и 24-м щыхэплъэжащ 2025 гъэм зэфIигъэкIар. ЗэIущIэм хэтащ КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и япэ къуэдзэ Къуныжь МуIэед, КъБР-м и Парламентым ПромышленностымкIэ, связымрэ гъуэгу IэнатIэмкIэ и комитетым и унафэщI Къалмыкъ Марат, министерствэхэм, хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм я лIыкIуэхэр.
КъБР-м бжыгъэхэр зи лъабжьэ зыужьыныгъэмкIэ, связымрэ цIыхубэ зэпыщIэныгъэхэмкIэ и министр Бозий Аскэр жиIащ IуэхущIапIэм зи гугъу ящI пIалъэм письмо мини 7-м нэблагъэрэ, щIыналъэм и Iэтащхьэмрэ Правительствэмрэ я пщэрылъ 3359-рэ къызэрыIэрыхьар, абы щыщу 3268-р зэрагъэзэщIар. Министерствэм цIыху 35-рэ щолажьэ. 2025 гъэм мы IэнатIэм Iуэхугъуэ зэмылIэужьыгъуэу 591-кIэ зыкъыхуагъэзащ, нэхъыбэр епхауэ щытащ Интернетым и фIагъым, мобильнэ связымрэ «Къэрал Iуэхутхьэбзэхэр» порталымрэ.
Бозийм жиIащ Къэбэрдей-Балъкъэрым IT компаниеу 8-м зэрызыщрагъэтхар. Къэбгъэлъагъуэмэ, 2024 гъэм елъытауэ республикэ бюджетым и налог хэхъуэхэр процент 16,3-кIэ нэхъыбэ хъуащ. Бжыгъэ зыужьыныгъэр здынэсар къызэрапщытэ мардэхэмкIэ Къэбэрдей-Балъкъэрым 48-нэ увыпIэр иубыдыну хузэфIэкIащ. Министерствэм проценти 100-кIэ щIыналъэм щигъэзэщIащ унэтIыныгъэу блым епха лэжьыгъэ, къэрал Iуэхутхьэбзэхэр зэрызэфIагъэкIыр егъэфIэкIуэныр, къэухь IэрыщIыр гъащIэм хэпщэныр, хъыбарегъащIэ шынагъуэншагъэр къызэгъэпэщыныр яхэту. КъищынэмыщIауэ, ди зэманым мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхугъуэхэм ятеухуауэ щIэупщIэныгъи 139-рэ иригъэкIуэкIащ, «Къалэр зэIузэпэщ щIын» федеральнэ проектым ипкъ иткIэ IэIэту 8 къызэригъэпэщащ.
Министрыр къытеувыIащ «Къэрал Iуэхутхьэбзэхэр» порталымрэ Къалэн куэд щагъэзащIэ центрымрэ зэрызрагъэужь щIыкIэми. КъБР-м и МФЦ-р 2025 гъэм хэплъащ зыкъызэрыхуагъэза Iуэхугъуэ мелуанрэ ныкъуэм щIигъум, Iуэхутхьэбзэ зэхуэмыдэу 883 912-рэ цIыхухэм яхуищIащ. Бозий Аскэр къыхигъэщащ цIыхухэр зыхуэныкъуэ хъу дэфтэрхэр нэхъ тыншу къазэIэрыхьэнур кIуэ пэтми зэрырагъэфакIуэр. Апхуэдэу иджы «MAX» платформэм деж «Цифровой МФЦ» жыхуиIэ Iэмалыр къыщыбгъэсэбэпыфынущ. Мы зэманым «КъБР-м и МФЦ» IуэхущапIэм и чат-ботым цIыху мин 11-рэ 555-м Iэ щIадзащ - ар къэбгъэсэбэпу упщIэ уиIэхэмкIэ зыхуэбгъазэ мэхъу. А IэмалымкIэ цIыху мин 34-м щIигъум хъыбар Iэрагъэхьэфащ я дэфтэрхэр зэрыхьэзырым теухуауэ.
Лэжьыгъэ щхьэпэ хъуащ «Си япэ дэфтэрхэр» Iуэхур нэгъабэ япэу зэрагъэзэщIар - МФЦ-м и къудамэщIэ къыщызэIуахащ республикэм и Перинатальнэ центрым. Ар IэмалыфI хъуащ сабий къалъхуам и дэфтэрыр, СНИЛС-р, ИНН-р, ОМС-м и полисыр, къэралым и дэIэпыкъуныгъэу къылъысхэр абдеж занщIэу анэм щызэригъэпэщынымкIэ.
Бозийр тепсэлъыхьащ Налшык къалэм щаухуэну я мурад IT-паркым. Абы къыхигъэщащ технологие лъагэхэм я паркыр республикэм зыужьыныгъэшхуэ зэрыхуэхъунур, абы УФ-м и Правительствэм и УнафэщI Мишустин Владимир арэзы зэрытехъуар. «Проектыр хьэзырщ, къэрал къэпщытэныгъэм пхыкIмэ, дыщогугъ абы и ухуэныгъэр къыддаIыгъыну. Ар, шэч хэмылъу, ди щIыналъэм и зыужьыныгъэм щIэгъэкъуэн хуэхъуну Iуэхущ, IT-IэщIагъэлIу 200-м нэблагъэм IэнатIэ ягъуэтынущ. Мы зэманым КъБР-м и Правительствэмрэ «Ай пи дром» ООО-мрэ зэгурыIуэныгъэ зэращIылIащ 2030 гъэ пщIондэ ар зэраухуэнум теухуауэ. Ухуэныгъэм метр зэбгъузэнатIэ мини 4-м щIигъу къызэщIиубыдэнущ, ар зыгъэзэщIэнум (инвесторым) сом мелуан 497-рэ и мылъкуу хилъхьэнущ», - къыхигъэщащ министрым.
Министерствэм зэфIигъэкIам щыщщ «Уафэ къабзэ» Iуэхури. Абы ипкъ иткIэ, 2025 гъэм Налшык и уэрамиплIым (Iуэхум елэжьын зэрыщIадзэрэ уэрам 16) ток кIапсэхэр щIым щыщIалъхьащ, апхуэдэ Iуэху бгъэдыхьэкIэм кърикIуэращи, кIапсэхэр хъума хъунущ, цIыхухэм дежкIи нэхъ шынагъуэншэщ, къалэри теплъафIэ ещI.
КъБР-м Бжыгъэхэр зи лъабжьэ зыужьыныгъэмкIэ, связымрэ цIыхубэ зэпыщIэныгъэхэмкIэ министерствэмрэ республикэм и Правительствэмрэ зэгурыIуэныгъэ зэращIылIащ дзэ Iуэху хэхам хэтхэмрэ абыхэм я унагъуэхэмрэ электроннэ жыпхъэм тету зэрадэIэпыкъуну щIыкIэм теухуауэ.
Министрыр зэIущIэм щытепсэлъыхьащ цIыхухэм зыхуей дэфтэрхэр къаIэрыхьэн папщIэ тхылъымпIэ бжыгъэншэхэр зэхуахьэсу къызэракIухьу зэрыщытам къытекIыу, Iуэхутхьэбзэхэр бжыгъэхэм хуэгъэкIуауэ зэрыIэрагъэхьэным зэрелэжьми.
ЗэIущIэм къыщыхэщащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и щIыналъэ псоми сотовэ зэпыщIэныгъэр зэралъэIэсыр (операторхэм станцыщIэу 48-рэ ягъэуващ щIыпIэ нэхъ пхыдзахэми къыщиубыдын папщIэ), процент 95-кIэ республикэр ИнтернеткIэ къызэрызэгъэпэщар. Къэбгъэлъагъуэмэ, еджапIэ 300-м щIигъу къызэгъэпэщащ псынщIэу икIи шынагъуэншэу лажьэ ИнтернеткIэ.
Пощтым лэжьыгъэшхуэ зэрищIэми къытеувыIащ Бозийр. Абы зэрыжиIамкIэ, пощтым Iуэхутхьэбзэ зэмылIэужьыгъуэу 130-м нэблагъэ цIыхухэм яхузэфIех. Республикэм и хъыбарегъащIэ IуэхущIапIэхэм къыщытеувыIэм, къэпсэлъам къыхигъэщащ щIыналъэ газетих, муниципальнэ газету 12, литературэ, сабий журналу 6 мыхьэнэшхуэ зиIэ къыдэкIыгъуэхэм хагъэхьауэ хуэгъэкIуатэ иIэу «Урысейм и пощт» IуэхущIапIэм зэраIэригъэхьэр.
Къалмыкъ Марат жиIащ министерствэр сыт щыгъуи республикэм и хабзэубзыху IуэхущIапIэм зэрыдэлажьэр икIи фIыщIэ хуищIащ Iуэху купщIафIэхэр зэрызэфIигъэкIым папщIэ.
- КъБР-м и Парламентым гулъытэ хэха хуещI бжыгъэхэр зи лъабжьэ зыужьыныгъэм, абы епха хабзэхэр егъэфIэкIуэным. Псалъэм къыдэкIуэу жыпIэмэ, мэлыжьыхь мазэм хабзэубзыху IуэхущIапIэм и Президиумыр хэплъэну и мурадщ «Экономикэмрэ къэралым и бжыгъэ зэхъуэкIыныгъэхэмрэ» лъэпкъ Iуэхур зэрагъэзащIэм. Къыхэгъэщыпхъэщ, республикэм бжыгъэ зыужьыныгъэ и лъэныкъуэкIэ зыIэригъэхьэ ехъулIэныгъэхэр кIуэ пэтми нэхъ зэрызыхэтщIэр, апхуэдэу дяпэкIи екIуэкIыну дыщогугъ, - жиIащ къэпсэлъам.
Къуныжь МуIэед къыщыпсалъэм къыхигъэщащ, министерствэр IэнатIэ нэхъ щIалэхэм ящыщми, 2025 гъэм жэуаплыныгъэшхуэ зыпылъ Iуэхур - «ЦIыхухэм папщIэ къэрал» къэрал программэр гъэзэщIэныр - и пщэ къызэрыдалъхьар абы и зэфIэкIым щыхьэт зэрытехъуэр: «Фигу къэзгъэкIыжынщи, Къэбэрдей-Балъкъэрым и МФЦ-р илъэс куэд лъандэрэ Урысей Федерацэм щынэхъ пажэщ икIи дыщогугъ Бжыгъэхэр зи лъабжьэ зыужьыныгъэмкIэ, связымрэ цIыхубэ зэпыщIэныгъэхэмкIэ и министерствэм пыщIауэ ар зэрылажьэм ехъулIэныгъэфIхэр къыдэкIуэну. ЦIыхур и дэфтэрхэм къызэрыкIэлъикIухь зэманыр дгъэкIэщIын хуейщ. Министерствэм хъыбарегъащIэ IэнатIэхэр и нэIэм щIэтщ. Къыхэзгъэщынут нэгъабэ мы IуэхущIапIэм хъыбарегъащIэ шынагъуэншагъэр къызэзыгъэпэщ и IэнатIэм и лэжьыгъэр къызэрехъулIар: сетхэр къыщызэпыуда къэхъуакъыми, фIыщIэ худощI», - жиIащ Къуныжьым. Къэпсэлъам дыщIигъуащ псэупIэ-коммунальнэ IэнатIэм ехьэлIа къэрал хъыбарегъащIэ жыпхъэм (ГИС ЖКХ) арэзы укъызэримыщIыр, абы къыхэкIыуи цIыхухэм Iуэхутхьэбзэхэм щIат пщIэмрэ ятелъ щIыхуэмрэ щалъагъуу, жып телефонхэм трагъатхэ гуэдзэнхэр зэхэгъэувэнымкIэ министерствэр дэIэпыкъуэгъу хъуну зэрыщыгугъыр.
ЗэIущIэм гугъуехь щыIэхэми и гугъу щащIащ, къэкIуэну зэманым гулъытэ зыхуащIынухэри щагъэбелджылащ.
БАГЪЭТЫР Луизэ.
Сурэтыр Къарей Элинэ трихащ.