Белгили алим, РФ-ни бийик профессионал билим бериуюню сыйлы къуллукъчусу, КъМР-ни илмуларыны сыйлы къуллукъчусу,  КъМКъУ-ну органика химия эм бийик молекуляр байламлыкъланы кафедрасыны таматасы Малкъондуланы Ахматны жашы Юсуфха бу кюнледе 70 жыл толады.

Усталыкъ сайлау
Ол Къыргъызстанда туугъанды. Анга жыл толуп къайтхандыла кёчгюнчюлюкден Малкъондуланы Алийни жашы Ахмат бла аны юй бийчеси Чыпчыкъланы Биляканы къызы Валентина. Ала алгъа Кёнделенде жашагъандыла, артда Лашкутагъа кёчгендиле.

«Мен алда математик болургъа сюйгенме. Бизни школгъа Пятигорскден оруслу жаш келген эди. Ол, дерс бергенден сора да, окъуучула бла дагъыда кёп ишлегенди. 8-чи классда Басхан районда математика олимпиадада экинчи жер алып, КъМКъУ-да республиканы ара олимпиадасына да къатышхан эдим аны хайырындан, – дейди Юсуф, ол жылланы эсгере. – Аламат директорубуз бар эди – Сотталаны Галина Юсуповна. Школну комсомол организациясыны секретары эдим да, сабийге, таматагъа да къайгъырыуун кёргенме. Экинчи жыл школгъа химияны окъутургъа Тамаланы Хамит Таукъанович келеди да, асыры сейир дерсле бергенден, кёлюм химиягъа кирип къалады». 

Талпыныулукъ
Лашкутада школну тауусханлай, биринчи экзаменде «беш» алып, Юсуф КъМКъУ-ну химия-биология факультетини химия бёлюмюне студент болады.  Окъууун бошай туруп, органика кафедраны таматасы Абдуллах Микитаев университетде ишлерге чакъырады. Ол аны къолунда кёп жылланы ишлегенди. «Абдуллах Касбулатович манга Москвада аспирантурагъа эм докторантурагъа кирирге да болушханды. Ол мени илму бла кюреширге, дагъыда жашауда кёп затлагъа юйретгенди. Аны къыйынын

бир заманда унутурукъ тюйюлме», – дейди бюгюн Юсуф.

Юсуфну, тохтап къалмай, андан ары окъургъа кёллендиргенле дагъыда, баям, ата къарындашлары болгъандыла. Исмайыл Москвада К.И. Скрябин атлы ветеринар академияны тауусханды.  Аны кичиси Хамит а К. А. Тимирязов атлы аграр университетни бошагъанды. Юсуфну уа атасы-анасы Москвада окъургъа иймегендиле. Болсада билим алыргъа сюйген кесине къайда да ишлейди жол.

Жетишимле
1982 жылда Юсуф Д.И. Менделеев атлы химия-технология университетни аспирантурасына кирип, анда очно окъугъанды. Аны бошагъандан сора, полимерлени тинтиу жаны бла кандидат диссертациясын къоруулап, Нальчикге къайтхандан сора, химия-экология кафедрада тамата преподаватель, доцент болгъанды. Россейни илму академиясыны А.В. Топчиев атлы нефтехимия синтез институтунда лабораторияны таматасы болуп тургъан белгили алим Д.А. Топчиев Юсуфну Москвагъа доктор диссертацияны хазырларгъа чакъыргъанды. Жаш, КъМКъУ-ну докторантурасына кирип, Дмитрий Александровични къолунда диссертациясын къоруулап, химия илмуланы доктору болгъанды. Аны хайыры бла ол институтда, андан сора да, беш аспирант кеслерини ишлерин толтургъандыла. Юсуфха профессор даража да берилгенди эки жылдан.

Ол 1997 жылдан арысында КъМКъУ-ну органика химия эм бийик молекуляр байламлыкъланы кафедрасында доцент, профессор, «Старт» бизнес инкубаторну таматасы, университетни инновациялы жаны бла проректору болуп тургъанды. Бюгюнлюкде ол университетни органика химия эм бийик молекуляр байламлыкъланы кафедрасыны таматасыды.

Насийхатчылыкъ
Юсуф 4 монографияны, белгили россей эм тыш къыраллы журналлада басмаланнган 462 илму эм илму-методика ишлени, 13 патентни авторуду. Аны къолунда кандидат ишлерин 7 алим, доктор диссертацияларын да 2 адам къоруулагъандыла. Ол жети алимден экиси илмуланы доктору болгъандыла: КъМКъУ-ну илму-тинтиу ишлерини проректору, Россей академиясыны член-корреспонденти Светлана Хаширова эмда профессор Бегийланы Мадина.

Кесини башха сохталарын да ол ёхтемлик бла сагъынады: «Аслан Эсмурзиев Осло шахарда университетде профессор болуп ишлейди. Азамат Жанситов КъМКъУ-ну  бир инновациялы арасыны таматасыды. Хусейн Сапаев Чеченде университетни профессоруду».   

Малкъонду улуну башламчылыгъы бла университетде бизнес инкубатор ачылгъанда, аны анга директор этгендиле. Ол ишлеген заманнга анда 34 мюлк биригиу къуралгъанды. Аладан  химия технологияла бла байламлы эки мюлкге башчылыкъ этгенди.

Ууакъ формалы предприятияланы илму-техника жаны бла айнытыу фондну инновация конкурсларына къатышып, КъМР-де ол фондну таматасы болуп, аны программасына кёре Юсуф 145 жаш алимге грантла алыргъа онг тапдыргъанды. 

Адам улуну жашауу химия бла алай байламлы болгъанда, мында билим алгъанла ишчи жерле табадыла. Школлада ишлегенден сора да, ала кёп жерледе урунадыла, къыралны экономика жаны бла айныууна къуллукъ этедиле. Аланы болушлукълары бла кёгетлени жарашдырыуда, кондитер фабрикалада, халыуа заводда, элпек тирлик алыуда, аны хайырлы тюрлюлерин чыгъарыуда, тыш къыраллы продукцияны аз хайырланыуда онгла ачыладыла. Тюрлю-тюрлю аурууладан дарман хазырлауда, пластмасс не темир затланы этиуде да химия технология бек керекли затды. 

Химия илмуну айныуу бла бирге медицинада аурууланы тамырларын билдирген ДНК маркерлени тохташдырыу, бизде чыгъып тургъан вольфрам карбидни порошогун илму жаны бла тинтиу, жашауда жюрютюлген керамиканы тюрлю-тюрлюлерин чыгъарыу, экологияда сууну тазалау, тутхучлу къурулуш бетон, полимер затла чыгъарыу дегенча керекли ишле этиледиле. Институтну бошагъанла ол жаны бла ишлерге барадыла. Аланы араларында тыш къыраллада ишлегенле да бардыла.

Саугъала  эмда низамлыкъ
Химия илмуда жетишимле этген адамларыбыз аздыла. Юсуф аладан бек алчыларыды. Илму эм техника жаны бла ол Комсомолну республикалы саугъасына тийишли болгъанды. Мурдорлу тинтиулени Россей фондуну (РФФИ) грантын алып, монографиясын да чыгъаргъанды ол, фондну 9 конкурсунда да хорлагъанды.

2003-2004 жыллада Россейни билим бериу эм илму жаны бла министерствосуну естественный эм точный илмулада «Синтезни илму мурдорун къурау эм жангы катион полиэлектролитлени энчиликлерин тинтиу» темагъа иши ючюн, 2007 жылда илму бла байламлы ишлеге да грант къоллу болгъанды. Ол грантланы болушлукълары бла Юсуф университетни атындан кёп тюрлю илму конференциялада, симпозиумлада доклад этгенди.

Малкъондуланы Юсуф КъМКъУ-да кандидат эм доктор диссертация советни члениди. Ол Мурдорлу тинтиулени Россей фондуну ара эм регион эксперт советини, Ууакъ формалы предприятияланы илму-техника жаны бла айнытыу фондну да эксперт советини, Республиканы Правительствосунда Илму-техника эм инновация ишле жаны бла координация советни члениди. 

Саугъаларын айтханда уа, башында айтылгъан даражаладан сора да, Малкъонду улу Илму эм инновацияла жаны бла федерал агентствону эмда Инновациялагъа болушлукъ этген фондну сыйлы грамоталарына, Инновацияла жаны бла чыгъармачылыкъ академияны алтын майдалына тийишли болгъанды.
Юсуф бла аны юйдегиси Текуланы Магометни къызы Халимат эки къыз ёсдюргендиле. Ала бирер жерде урунадыла.

Мусукаланы Сакинат.