Кёп фатарлы юйлеге тынгылы ремонт этиуню хайырын Къабарты-Малкъарда жашагъан 440 мингден артыкъ адам кёреди. Регионнга оноу этиу араны (ЦУР) кезиулю къонагъы КъМР-ни Кёп фатарлы юйлеге тынгылы ремонт этген фондну башчысы Къулийланы Мустафир болгъанды. Тюзюнлей эфирни кезиуюнде ол организацияны ишини, чурумланы, умутланы юслеринден айтханды, къараучуланы сорууларына да толу жууапларын бергенди.
Кёллендирген
жетишимле
Озгъан жыл регион операторгъа белгили болгъанды: ол ишин бардыргъан кезиуде битеу салыннган умутла биринчи кере былтыр толтурулгъандыла. Ремонт этген организациялагъа да хакълары толусунлай тёленип, алагъа берлик къалмагъанды.
Къулийланы Мустафир билдиргеннге кёре, былтыр къадар иш этилгенди. Республикада юч минг чакълы кёп фатарлы юй барды. Озгъан жылда тынгылы жангыртыу планны тизмесине 68 тюшгенди. Ол санда биринде эски лифтни да алышыргъа керек эди. Аны барын да тындырып, фонд алгъын жыллада ремонт этилмей къалгъан энтта да беш юйню жангыртып, ол борчундан къутулгъанды.
Былтыр ишле асламысында комплекс халда бардырылгъандыла. Мустафир Ахматович ангылатханыча, аланы чеклеринде юй башла, инженер коммуникацияла, тюп отоула жангыртылгъандыла. Аланы барына да 700 миллиондан аслам сом къоратылгъанды, битеу объектледе ишле заманында бошалгъандыла.
Фондну ишине РФ-ни Къурулуш министерствосу бийик багъа бергенди. Озгъан жылны эсеплерин сюзгенде, ол саулай къыралда айырмалыланы санына киргенди.
Адамланы низамгъа сакъ болууларын да белгилерчады. «Былтыр тёлеулени 115 процентин жыйгъанбыз. Башхача айтханда, аны аллында жылладан къалгъан борчланы бир кесеги да тёленнгенди. Ол себепден умутларыбызны барын да толтургъанбыз, подряд организациялагъа да хакъларын толусунлай бергенбиз», – дегенди ол.
Тарифле эмда ырысхы къытлыкъ
Жетишимле болгъаны игиди, алай фондха ахча жетмегени уа энтта да сезилгенлей турады. Мустафир Ахматович айтханнга кёре, 2026-2028 жыллагъа тарифни тохташдыргъанда, РФ-ни Къурулуш министерствосуну рекомендациясы бла бир квадрат метр ючюн тёлеу 23,5 сом болургъа керек эди. Алай республиканы Правительствосу уа, адамланы къолайлыкъларын, социал-экономика болумну да эсге алып, аны дурус кёрмегенди.
Болсада тёлеуню аз-маз кётюрюрге тюшгенди. Ол былтыр 9 сом болгъан эсе, энди 11 сомду. Аны ючюн излемлени бла онгланы ортасы энтта да кенгди. Нек дегенде тынгылы ремонт этиу программагъа быйыл 3,5 миллиард сом керекди. Жангыртылгъан тариф бла уа фонд жаланда 800 миллиондан бираз аслам сом жыярыкъды. Ол да хайырланыучуланы бары да тёлеселе. «Аллай бирге уа 3,5 миллиард сом тургъан ишлени тындырыр амал чыртда жокъду», – деп чертгенди Къулий улу.
Ол башхалыкъ алгъын жыллада тёлеулени жыйыу доюн болмагъаны ючюн чыкъгъанды. Ахча жетмегенини хатасындан юйлени ремонтун арт болжалгъа салып турургъа тюшгенди. Энди уа аланы барын да тийишдирип, къолдан келгеннге кёре мадар этерге керекди.
борчла
Ахча къытлыкъ болгъаны ючюн быйылны тизмесине тюшген юйледе фонд техникалы тинтиуле бардырлыкъды. Аны эсеплерине кёре къайсыларында нелери бек тозурагъанын кёрюп, юй адам жашаргъа жарамагъан чекге жетип къалмаз ючюн, эм биринчиден, алайларын жангыртырыкъдыла. Аланы асламысы юй башладыла. Алай бла быйылгъы тизмеде 168 жашау журт барды. Ол санда 143-де башлары алышынырыкъды.
Дагъыда келир юч жылны ичинде эски лифтлени алышыргъа тюшерикди. Эски деген – хайырланыу болжаллары 25 жылдан атлагъанланы. Ары 28 лифт киреди. Кёп къалмай барын да фонд алышырыкъды. Экисине уа ахчаны тёлеулерин энчи счётха жыйгъан юйле берликдиле. «Ала ючюн биз жууаплы тюйюлбюз. Алай жумушларын регион операторгъа буюрсала уа, аладан къошакъ тёлеу жыйыуну оноуун этип, лифтлерин да заманында алышыргъа кюреширикбиз», – дегенди Мустафир Ахматович.
Низам, жууаплылыкъ
Тёлеулени жыйыу бек магъаналы жумушду. Былтыр фонд 27 минг чакълы иеге дау этгенди. Ол санда кёп къалмай 9 минг материал сюдлеге жетгенди. Къалгъанла уа борчларын ишни ол чекге жетдирмей жапхандыла.
«Адамладан квитанцияла келмейдиле деп кёп тарыгъыу эшитирге тюшеди. Аланы ташыу бла уа башха организация кюрешеди. Ол жетишалмагъаны себепли болур, ким биледи, алай быйыл бу жумушну башха организация къолгъа алгъанды. Аны бла болум иги жанына тюрленир деп ышанабыз биз да», – дегенди студияны къонагъы.
Фонд квитанцияланы адамлагъа ташыгъан организациядан шагъатха сурат алыуну да излейди. «Кёпле «квитанцияны кёрген окъуна этмегенбиз…» деп сылтау этселе, биз тийишли суратны кёргюзтебиз. Жарсыугъа, кёпле алагъа не къагъыт келгенине артыкъ къарамайдыла неда бир жанына атып къоядыла. Сылтауланы тамыры асламысында ма олду», – дегенди регион операторну башчысы эмда борчла этмезге чакъыргъанды.
Законну излеми бирди: фатарны иеси квитанцияны алса, алмаса да башха тюйюлдю, ол заманында тёлемесе, борч бла бирге тазир да берликди. Болсада фонд аллай инсанлагъа да онг берирге кюрешеди, сёз ючюн, борчларын кезиу-кезиу жабаргъа къояды.
Соруула
Эфирни кезиуюнде къараучуладан келген талай соруугъа да жууап берилгенди. «Юйню баш фатарларына суу иги жетмегени ючюн тюбюнде насос салыргъа боллукъмуду?» – деп соргъанла да чыкъгъандыла. Фондну башчысы айтханнга кёре, бу ишни этген алай тынч тюйюлдю.
Биринчиден, юйде жашагъанла жыйылып, аны дурус кёрюрге керекдиле. Ызы бла «Водоканалдан» да ыразылыкъ алыргъа, насосну уа юйню мюлкюню тизмесине къошаргъа тийишлиди. Фонду ахчасын а жаланда быйылгъы планнга кирген юйледе тынгылы ремонтха эмда къыйын болумлада мадар этиуге къоратыргъа жарайды. «Мени оюмум: бу чурум управляющий компанияла кеслерини ишлерин тап этмегенлерини хатасынданды», – дегенди Къулий улу.
Хайырланыучуланы жарсытхан энтта да бир шарт хауа быргъыланы тышлау бла байламлыды. «Юйню башын алышханда, аланы тёгереклерин жылыуну тутхан абери бла нек жапмайсыз?» – деген соруу берилгенди. Студияны къонагъы билдиргеннге кёре, аллай тарыгъыула болгъан юйлеге энчи организацияны адамлары барып къарагъандыла, биринде да сылтау тапмагъандыла. Болсада мындан арысында быллай ишлени бардыргъанда, быргъыланы (ожакъланы) жел аудурмазча, къырал излемледен тышында бютюнда кючлендирликдиле.
«Биз хар ишни да жашау журт жорукълагъа тийишлиликде этебиз, проектде айтылгъандан чыкъмайбыз. Подряд организация тапсыз этген затны уа хайырланыугъа алмайбыз. Этилген ишлени гарантиясы беш жылды», – деп белгилегенди Мустафир Ахматович.
ЖКХ-гъа тюрлениуле керекдиле
Къулийланы Мустафир жашау журт-коммунал мюлк системада болургъа керек тюрлениулени юсюнден оюмун билдиргенди. Баш проблема – кезиулю эмда тынгылы ремонт этиу жумушну ортасында жууаплылыкъны айырыуду. Башхача айтханда, биринчиси бла управляющий компанияла кюрешедиле, экинчисин а бу фонд тамамлайды. Абери болса уа аны сылтауун бири бирине атып башлайдыла.
«Мында бир система болургъа керекди. Нек дегенде адамлагъа ол ишлени ким этсе да башха тюйюлдю. Алагъа не керекди? Таплыкъ, юй жылы болурча, аны подъездинде чыракъ жанарча, кранны ачса, суу келирча. Бир ишни башха-башха организацияла этселе уа, аны барын да тындыргъан къыйынды. Мен аны юсюнден регион операторланы былтыр Москвада ётген съездинде да чыгъып айтхан эдим. Ол оноуну бизни республикада хайырланып кёрюрге чакъыргъанма. Алгъаракъда РФ-ни къурулуш министри да аны дурус кёрюп, докладында туура этгенди. Энди уа министерство тийишли оноуну закон бла мурдорун хазырлай турады», – дегенди студияны къонагъы.
Ол дагъыда жангы юйлени эсепге салыуда низамны кючлендирирге кереклисин чертгенди. Хар жашау журтну адреси, кадастр номери ачыкъ эмда жик жиги бла болурча. Алай этилсе, тёлеуле жыйыуда болум игиленирикди, иелени жууаплылыкълары да шарт белгиленирикди.
Энтта да бир соруу льготалагъа тийишли болгъанла бла байламлыды. Къуру тынгылы ремонт ючюн угъай, ресурсла бла жалчытхан организациялагъа тёлегенде да. Аллай адамла, ары-бери чабып, заманларын къоратып айланмай, жумушларын бир жерде этселе иги боллукъ эди.
«Кеси жанымдан а тилеригим: тёлеулеригизни болжалгъа салмагъыз, жууаплыла болугъуз. Сиз ол борчугъузну толтурсагъыз, регион оператор да кесини ишин тынгылы, заманында этерикди», – дегенди Къулийланы Мустафир.
Улбашланы Мурат
