Бэрбэч ХьэтIутIэ и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым блэкIа тхьэмахуэр хуабжьу купщIафIэу щекIуэкIащ. Мы тхыгъэм къыщызэщIэткъуэжынщ а махуэхэм къриубыдэу зэхэта зэхуэсхэм ящыщу нэхъ гъэщIэгъуэну щытахэр. 

ЩIэныгъэм и тхьэмахуэр къы­щы­зэIуахым щIэныгъэ-къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэмкIэ проректор, химие щIэныгъэхэмкIэ доктор, РАН-м и профессор, член-корреспондент Хьэ­-шыр Светланэ къызэхуэсахэм къа­хуеджащ КъБКъУ-м и ректорым и ­къалэнхэр пIалъэкIэ зыгъэзащIэ Алътуд Юрэ Iуэхум хэтынухэм зэрыза­хуигъазэм. Абы къыхигъэщащ еджапIэ нэхъыщхьэр технологиещIэхэмрэ иджырей егъэджэныгъэ Iэмалхэмрэ нэхъ псынщIэу хуэкIуэн папщIэ «Университет 2.0» жыпхъэр егъэджэныгъэм зэрыхапщэр. 
ДяпэкIэ гулъытэ хэха хуащI щIэуэ къежьэ Iуэхугъуэхэмрэ ахэр къэ­зыгъэ­сэбэпхэмрэ зэманым декIуу щы­ты­ным, егъэджэныгъэ Iуэхум и лантIагъым, ар нэхъ тынш, ауэ нэхъыбэ къы­зэщIэзыубыдэ щIыным. ЕджапIэ нэхъыщхьэм и унафэщIым и псалъэ­хэм къыхэщащ университетым ще­кIуэкI щIэныгъэ-къэхутэ­ныгъэ лэ­жьыгъэр зэрыиныр. ­КъБКъУ-м иIэщ щIэныгъэ центру 7-рэ студент щIэ­ныгъэ зэгухьэныгъэу 14-рэ. Университетым щIэныгъэ унэтIыныгъэу тхум щолэжь. Иужьрей илъэсищым щIэ­ныгъэ-къэхутэныгъэ, опытно-конструктор лэжьыгъэхэм къапэкIуэ хэхъуэм процент 58-кIэ хэхъуащ.
«УнэтIыныгъэ нэхъыщхьэхэр ­2030» лъэпкъ программэм ипкъ иткIэ университетым щагъэзащIэ щIэныгъэм дуней псом щызыIэригъэхьа ехъу­лIэныгъэхэм ятещIыхьа, мыхьэнэшхуэ зиIэ технологие проект. КъэхутакIуэ ныбжьыщIэхэм папщIэ къы­зэ­Iуахащ экспериментариумыр, абы екIуалIэхэр дэлэжьэфынущ Уры- сейм щIэныгъэхэмкIэ и академием Ядернэ къэхутэныгъэхэмкIэ и Институтым. 
Ректорым къызэрыхигъэщамкIэ, а тхьэмахуэр егъэджакIуэхэмрэ студентхэмрэ я щIэныгъэ-къэхутэныгъэ лэжьыгъэм и Iыхьэ хъуащ. Абы и къа­лэныр щIалэгъуалэр щIэныгъэм хэ­шэнырщ, я зэфIэкIхэмкIэ зэхъуэ­жэнырщ, щIэныгъэ къэхутэныгъэхэм щаIэ ехъулIэныгъэхэр утыку къихьэнырщ.
«Зыми хузэфIэкIынукъым цIыхур щIэ­ныгъэлI ищIыну, ауэ студент илъэс­хэм дэтхэнэми бгъэдэлъ зэ­фIэкIыр, зэчийр наIуэ къищIыфынущ. ЩIэныгъэм и тхьэмахуэр, мис апхуэдэ щIэныгъэ зэфIэкIхэр къы­зыкъуэхынымкIэ сэбэп мэхъу. ЩIэныгъэм и тхьэмахуэм хэт псоми се­хъуэхъуну сыхуейщ купщIафIэу лэжьэну, зэIущIэ гъэщIэгъуэнхэр, гуп­­сысэщIэхэр, зыхуагъэувыжа ­мурадхэр гъэзэщIэнымкIэ ехъулIэ­ныгъэхэр яIэну», - къыхигъэщащ ­КъБКъУ-м и ректорым и фIэхъус псалъэм.
А махуэм Темыркъаным и цIэр зезыхьэ Щэнхабзэ центрым щагъэ­лъэгъуащ дуней псом щыцIэрыIуэ щIэ­ныгъэлIхэм я псэукIам, ящIа лэ­жьыгъэхэм ятеухуа «Россия - лаборатория мира» документальнэ филь­мыр.
Тхьэмахуэ блэкIам университетым щекIуэкIа Iуэхугъуэхэм ящыщт Ин­новацэхэр дэIыгъынымкIэ фондым и щIыналъэ къудамэм и лIыкIуэхэр университетым и медицинэ акаде­мием и студентхэм, ординаторхэм, аспирантхэм зэрахуэзари. Абыхэм лекцэ къахуеджащ Москва дэт физико-техникэ институтымрэ Лъэпкъхэм я зэныбжьэгъугъэм и Урысей уни­верситетымрэ я профессор Ба­лакин Константин. Ди щIэныгъэлI ныбжьыщIэхэм я къэхутэныгъэхэм кърикIуахэр утыку кърахьащ.
Апхуэдэ зэIущIэ гъэщIэгъуэнхэр езы­гъэкIуэкIахэм яхэтт, КъБКъУ-р къэ­зыуха, къэралым ехъулIэныгъэш­хуэхэр щызыIэрызыгъэхьа щIэныгъэлIхэри. Псалъэм папщIэ, РАН-м Теорие, экспериментальнэ биофизикэмкIэ и институтым и лабораторэм и унафэщI Попов Антон жиIащ щIэ­ныгъэ гъуэгум техьэнымкIэ ди университетыр сэбэп зэрыхъуар. «Укъыщалъхуа щIыналъэм ущеджэныр фIыщ, Iыхьлыхэр гъунэгъущ, ахэр студентыгъуэ илъэсхэм хуабжьу къыбдоIэпыкъу. Ахэращ ипэкIэ укIуэ­тэну къару къозытыр. МыдэкIэ укъэ­Iэбэмэ, КъБКъУ-м сащыхуэзащ щIэ­ныгъэм сыдезыгъэхьэха егъэджа­кIуэхэм. Абыхэм дытрагъэгушхуэрт, ди къарум и инагъымрэ куэд зэрытхузэфIэкIынумрэ ди фIэщ ящIыфащ. Ауэ студент проектхэмрэ стар­тапхэмрэ иджыпсту хуэдэу куэду, зэIухауэ, сэбэп хъууэ щытакъым. Дэ диIа Iэмалхэр нэхъ мащIэщ. Апхуэдэу, ­лъабжьэ быдэ тхуэхъуащ ди егъэджакIуэхэм я гулъытэр. Сэ япэ курс­хэм биомедицинэм нэхъ сыдихьэ­хырти, абы сыхэзышар си егъэджакIуэу щыта Гъуэгузокъуэ Тимур, Козьминов Сергей, Биттуевэ Мади-нэ, Пэрыт Анзор сымэщ. IэщIагъэ схуэ­хъуам, адэкIэ зэрызезгъэу­жьы­фынум шэч къытрахьакъым Акки-     зов Азэмэт, Хьэщхъуэжь Дианэ сы-мэ. ЕгъэджакIуэ псоми фIыщIэшхуэ ­яхузощI я гуащIэмрэ гулъытэмрэ пап­щIэ», - жиIащ абы.
 Ди лъахэгъу Попов Антон нобэ дуней псом щыцIэрыIуэ щIэныгъэлIщ. Ар УФ-м и Президентым ЩIалэ­гъуалэр хамэ къэралхэм щегъэджэ­нымкIэ и стипендием и лауреатщ, и Iэзагъым щыхигъэхъуащ Европэм и щIэныгъэ центр нэхъыщхьэхэм. ЩIэ­ныгъэхэмкIэ Урысей академием 2023 гъэм ЩIэныгъэлI ныбжьыщIэхэм ­папщIэ дыщэ медалыр къыхуигъэ­фэщащ Антон. 2022 гъэм щIалэм къызэригъэпэщащ Тераностикэмрэ ядернэ медицинэмкIэ лабораторэ, ­ар зытеухуар биомедицинэ материал-хэр зэхэлъхьэнырщ, лышх узыфэхэр зыпкърытхэм адрон терапиемкIэ зэреIэзэ IэмалыщIэхэр къэлъыхъуэ­нырщ. Сыт хуэдиз лэжьыгъэ пэ­ры­мытми, Антон япэу щеджа университетым хуиIэ пыщIэныгъэр игъэ­кIуэ­дыркъым. Ар щылажьэ институтыр (РАН-м и ИТЭБ) ARIADNA еджапIэ зэхэту Дубнэ щыIэм хеубыдэ. ЩIалэр щогуфIыкI а гупышхуэм КъБКъУ-ри щыщ зэрыхъуам, дяпэкIэ зэгъусэу проектхэр ящIынущ, зыкъом щIауи щIэныгъэ лэжьыгъэхэр зэдащI ­КъБКъУ-м Математикэмрэ естествен­нэ щIэныгъэхэмкIэ и институтым и кафедрэм и доцент Аккизов Азэмэт-рэ абырэ. 
Иджырей университетым и гугъу щищIым Попов Антон жиIащ: «Нобэ студентхэм я щIэныгъэ гупсысэхэм зрагъэужьынымкIэ, ахэр гъащIэм ­хапщэнымкIэ Iэмал нэхъыбэ яIэ ­хъуащ. Иджыпсту щытыкIэхэр ефIэ­кIуащ, студентхэр занщIэу пэрыхьэ хъунущ щIэныгъэ проектхэр гъэзэ­щIэ­ным. Абы папщIэ фIыуэ зызыу-жьа унэтIыныгъэхэр иIэщ университетым». ЩIэныгъэм зи гъуэгу щы­зыуб­лагъащIэ щIэныгъэлI ныбжьыщIэхэм Антон чэнджэщ ярет ­егугъуу еджэну, ипэжыпIэкIэ ягу ирихь IэнатIэр къыхахыну, абы папщIэ уи зэфIэкIым укъигъэгугъэу уи мурадхэм ерыщу ухуэкIуэн хуейуэ аращ.
ЩIэныгъэм и тхьэмахуэм хыхьэу, Урысей щIэныгъэм и махуэм траухуэри, КъБКъУ-м АрхитектурэмкIэ, ухуэ­ныгъэмрэ дизайнымкIэ и институтым и студент проект нэхъыфIхэм я гъэлъэгъуэныгъи къызэIуахат. Iэ­щIагъэлI ныбжьыщIэхэм лэжьы­гъипщI хуэдиз утыку кърахьащ: лъэпкъ дамыгъэхэр къызытещ фэилъхьэгъуэхэм къыщыщIэдзауэ псэупIэ комплексхэмрэ жылагъуэ щIы­пIэхэмрэ я макетхэм нэс. 
«Гъэлъэгъуэныгъэм и мурад нэхъыщхьэр ди студентхэм я зэфIэ-кIыр цIыхубэм я пащхьэ итлъхьэ-нырщ. ЩIэныгъэм и тхьэмахуэм ­хиубыдэу еджакIуэхэр IущIэнущ республикэм и архитектор пажэхэм. Дэ дыхуейщ щIалэхэм IэщIагъэлIхэм я деж зыщагъэсэну, зэгъусэу проектхэр ирагъэжьэну», - жиIащ ­КъБКъУ-м АрхитектурэмкIэ, ухуэныгъэмрэ дизайнымкIэ и институтым и унафэ-щIым и къалэнхэр зыгъэзащIэ Султановэ Аминат. 
Институтым и егъэджакIуэхэмрэ IэщIагъэлIхэмрэ студентхэм я IэдакъэщIэкIхэр къалъытащ икIи къы­хагъэщащ я щIэныгъэ гупсысэхэр хъар­зынэу гъуазджэм, дизайным, ­ар­хи­тектурэм зэрыхапщэфыр. ЦIыхухэм гулъытэ хэха хуащIащ «Архитектурэ» унэтIыныгъэм и 2-нэ курсым щеджэ Кулиевэ Лимэ и проектым. Авторым «щэнхабзэ центр ищIат», и кIуэцIымкIи, и щIыбагъымкIи я теплъэр плъагъуу. Пщащэм жиIащ гъэлъэгъуэныгъэм езым и зэфIэкIыр утыку къыщрихьэну, нэ­гъуэщI еджакIуэхэм я лэжьыгъэхэм зыщигъэгъуэзэну Iэмал зэриIэм зэ­рыщыгуфIыкIыр. 4-нэ курсым ще­джэхэу Жабоев Ахъмэтрэ Тэнащ Аскэррэ утыку кърахьащ студент зэпеуэм хуагъэхьэзыра, Белгород щIыналъэр инженеркIэ зэIузэпэщ щIы­ным теухуа проектыр. Мазэрэ ны­къуэм къриубыдэу, я егъэджакIуэхэм я нэIэ щIэту щIалэхэм проектыр зэ­рагъэпэщащ, абы лъабжьэ хуэхъунур яубзыхуащ. Абы я лэжьыгъэм щыболъагъу зыплъыхьыпIэхэр, унагъуэ зыгъэпсэхупIэхэр, спорт утыкухэр, амфитеатр хуэдэхэр. 
- Белгород и уэрамыр зэIузэпэщ щIы­­ным и дизайн-проектым и ухуэ­кIэр а хьэблэм щыпсэуа усакIуэ Есенин Сергей и цIэм епхащ икIи абы и усэхэр зытеухуа теплъэ гуэрхэр хэдгъэхьащ, - жеIэ Жабоев Ахъмэт. - Мы­хьэнэ идот бульварым къы­­щы­зыкIухь дэтхэнэми Хэкум щыщ Iыхьэу зэрыщытыр зыхищIэным. 
МенеджментымкIэ, туризмэмрэ хьэщIагъэ индустриемкIэ институтым стIол хъурей гъэщIэгъуэн щекIуэкIащ, къэрал, муниципальнэ ухуэкIэхэмрэ щIыналъэр зегъэкIуэным пыщIа   гугъуехьхэмрэ ятеухуауэ. Студентхэм я презентацэхэм хэтт Африкэ Ипщэ Республикэ, Германие, Шотландие хуэдэ къэралхэм я ухуэкIэр щызэп­кърах лэжьыгъэхэр. «Муниципальнэ управленэ» унэтIыныгъэм и 3-нэ курсым щеджэ, дискуссие клубым хэт Куликовэ Валерие тепсэлъыхьащ БРИКС зэгухьэныгъэм хэт Африкэ Ипщэ Республикэм. 
«А къэралым и зэхэлъыкIэр куууэ зджа нэужь, ЮАР-м теухуа си гупсы­сэм зихъуэжащ. Сэ къэсщIащ абы влас­тым и системэр зэры­щы­зэ­хэлъыр, я хабзэхэмрэ щэнхабзэмрэ я гъэпсыкIэр. КъызэрыщIэкIымкIэ, ар къалащхьищ зиIэ къэрал телъы­джэщ: Преториер административнэщ, Кейптауныр хабзэубзыхущ, Блумфонтейныр судщ», - жиIащ пща­щэм. 
Къыхэгъэщыпхъэщ а институтым щызэхэт дискуссие клубыр 2023 гъэ лъандэрэ зэрылажьэр, студентхэм щIыналъэхэм я къэрал, муници­пальнэ ухуэкIэмкIэ къэхутэныгъэхэр ира­гъэкIуэкI. Институтым и унафэщI Лыджыдэ Рэмэзан зэрыжиIамкIэ, ­ап­хуэдэ къэхутэныгъэр псом хуэмыдэу сэбэпщ гъуэгуанэм теухуа блогхэр езы­гъэкIуэкIыну, къэрал зэмы­лIэу­жьыгъуэхэм я щхьэхуэныгъэхэм цIы­ху­бэр щыгъуазэ зыщIыну зи мурадхэм я дежкIэ.
Тхьэмахуэм къриубыдэу пресс-конференцхэр, стIол хъурейхэр, семинархэр, лабораторэ зэIухахэр, зэп­сэ­лъэныгъэхэр, мастер-классхэр  екIуэ­кIащ. Абы хэтахэм Iэмал яIащ я зэ­фIэкI­хэмкIэ зэхъуэжэну, мыхьэнэ нэхъ зиIэу къалъытэ щIэныгъэ   Iуэ­хухэм тепсэлъыхьыну.

ШэрIужь Даянэ.