Орус география обществону регионда Жаш тёлю арасы «Альтаир» жаш тёлю клуб бла бирге Черек районда Хумалан жайлыкъда дорбунлагъа жолоучулукъларын башлагъанды. Ала жыл сайын тёрели халда бардырыладыла. Бу жол жолоучулукъ  Орус география обществону Жаш тёлю къымылдаууна 10 жыл толгъанына аталгъанды.
Жолоучула алгъа республиканы эм терен карст дорбунларындан  бирине – Суу-Акъгъаннга – тюшгендиле. Бир ай алгъа келип, ала тёгерекге къарагъандыла, дорбуннга кирген жерни халын кёргендиле, скалодромда жараула этгендиле. Артда башында  бир къауум адамны къоюп, жетеулен  дорбуннга тюшгендиле, къымылдауну 10-жыллыгъы бла байламлы  алгъышлаула айтып, видео да алдыргъандыла. 
Быйыл жолоучулукъгъа Нальчикде  дорбунланы тинтиу жаны бла  секцияны къурагъан, туризмни ветераны Анатолий Шамрай башчылыкъ этгенди. Суу- Акъгъан дорбунну ол узакъ 1976 жылда тапхан эди. Ма андан сора, Шамрай кеси чертгенича, республикабызны аты  тамаша  табийгъат жерча айтылгъан  эди. Мындагъы дорбунланы тинтиу а бюгюнлюкде да бардырылады. Андан сора жыллада алайдан узакъ бармай жер тюбюнде череклери бла кёп башха терен дорбунла да табылгъандыла: «НСС-53», «НСС-75», «Баш калбир» эм башхала. 
Тинтирге бла тюшерге къыйын болгъаны ючюн Суу-Акъгъан экинчи къауумдады. Анга кирген жер къуюгъа ушайды, теренлиги уа 30 метрге жетеди. Жылы кезиуде бери агъачдан суула жомакълы чучхурлагъа ушап саркъадыла, сууукъда уа  бузлайдыла. Ол заманда бузну  тешип, дорбуннга тюшерге да амал чыгъады. 
Тюбюнде дорбун экиге  бёлюнеди: къургъакъ къыбыла коридор бла жер тюбюнде сууну ызы эмда шимал кесеги. Жолоучула дорбунну суу кёлге тюшген жерине дери жетгендиле, алайдан къургъакъ жанына да ётгендиле. Мында кенг зал барды, ичинде уа – буруннгулу уллу жаныуарны сюеклери, алимле аны кавказ доммайгъа ушатадыла. Сюеклени бери суу келтиргенди неда, кёп минг жыл мындан алгъа бери тышындан къыйналмай  кирирча болуп, жаныуар кеси келгенди. 
Жолоучулукъ къалай ётгенини юсюнден айта, «Альтаирни» башчысы Алина Бочарова жаш адамла дерследе  алгъан билимлерин бюгюн керти болумлада сынаялгъанларын белгилегенди. «Бу юлгюбюз бла биз республиканы жаш тёлюсюне табийгъатны деменгилилиги  жерни башы бла чекленип къалмай, тюбюндеги дунияда да уллу эм сейир болгъанын  да андан артха къалмагъанын кёргюзтюрге сюйгенбиз», – дегенди ол. 
Обществону Жаш тёлю арасыны башчысы Мокъаланы Тенгиз а ала башха районлагъа да барлыкъларын, ол санда уа жаш адамла алыкъа болмагъан дорбунлагъа жолоучулукъла къураллыкъларын  билдиргенди. Алагъа уа кёп онжыллыкъланы ичинде жыйылгъан бай сынамына юйрете, сейир ушакъла айта, Анатолий Шамрай нёгерлик  этерикди. 
Онунчу юбилей спелеология жолоучулукъ республиканы Курортла эм туризм министерствосуну себеплиги бла къуралгъанды.
Кульчаланы Зульфия.