ПсынщIэу зызыхъуэж щыIэкIэ-псэукIэм епха гугъуехьхэр мащIэкъым ди зэманым. А псом пэлъэщыну зи къалэн цIыхум и гум щыщIэр щхьэусыгъуэ гуэркIэ къимыIуэ­тэфурэ сымаджэ ирихъуахэм ядэлажьэ психологхэри куэд къызэ­рыгъэхъуащ, щIэ­упщIэ зэ­раIэм и щыхьэту. Балигъыр зы-щхьэщызыхуар къэхутэгъуафIэщ, уадэ­лажьэурэ, къэб­гъэпсалъэурэ. Ауэ я гум щыщIэмрэ я щхьэм къихьэмрэ къызыгурымыIуэж сабийхэм я Iуэхур куэдкIэ ­нэхъ хьэлъэщ, абыхэм ядэ­лажьэ психолог­хэм я Iуэхури нэхъ гугъущ. ДызэувэлIа Iуэхур дэнэ къытхуикIами хэт ищIэрэ, ауэ, щIэблэ узыншэ дыхуеймэ, дадэ­мы­Iэ-пыкъуу хъунукъым. Зи гур иуда узыншагъэмкIэ сэкъат иIэу дунейм къытехьа, уеб­лэмэ псэуну гукъыдэж зимыIэ сабийхэм ядолажьэ мы тхыгъэмкIэ фэдгъэ­цIы­хуну пщащэ гъэ­щIэгъуэн Къаныкъуэ Каринэ. 
Ар Дыгулыбгъуей къуажэм къыщалъ­хуащ. Абы дэт курыт еджапIэ №4-р къиух­ри, Къэ­бэрдей-Балъкъэр къэрал уни­верситетым химиемкIэ и къудамэм щIэ­тIысхьащ. Iэ­щIагъэ зыбжанэ зэрихъуэ­кIауэ, гъащIэм къришэлIащ ар нобэ зыпэрыт IэнатIэм, къыщIигъэщIари арауэ къып­щохъу.

- Каринэ, уэ Бахъсэн къалэм «Сабий творчествэмкIэ унэм» ущолажьэ. Нэхъы­бэми укъызэрацIыхур уэ­рэд жыIэнымкIэ гъэсакIуэ Iэзэущ, ауэ куэд щIакъым пси­холог IэщIагъэри зэры­зэ­бгъэгъуэтрэ. Абы узэ­ры­хуэкIуам и гугъу уэзгъэ­щIынут.
- Си шыпхъу нэхъыжьыр уни­верситетым щыщIэсым илъэс къэс КъБКъУ-м щрагъэкIуэкI «Студент гъатхэ» фес­тивалым уэрэд щыжи­Iэрти, ежьу хуейт. Къызэлъэ­Iуащ, сщIыгъуу уэрэд жыIэ на­кIуи, жиIэри. Сэ курыт еджапIэм сыщIэст абы щы­гъуэ. Уэрэд жытIэну тфIэфIт, ауэ зэи музыкэм дыхуеджа­тэкъым. СыкIуащ, сыхэтащ, хъарзынэуи зыкъэдгъэлъэ­гъуащ. Абдежым къызгуры­Iуащ уэрэд жысIэну, абы сы­хуеджэну сызэрыхуейр. Ку­рыт еджапIэр къэзухщ, университетым сыщIэтIысхьэри, балигъ сыхъуами, музыкэмкIэ школым зезгъэтхри, а тIур зэблэзгъэкIыу седжащ. Сы­зыхуеджар химие щIэныгъэ­рами, университетыр къэзу-ха нэужь, «ХъыбарыщIэхэр» адыгэ­бзэкIэ езгъэкIуэкIыу ­диктор IэщIагъэм сеплъащ. Иужь­кIэ, «Зикомбо» заводым и лаборанту сы­лэ­жьащ, итIа­нэ Бахъсэн къалэм дэт 4-нэ курыт еджапIэм социальнэ гъэсакIуэу срагъэблагъэри, илъэс зыбжа­нэ­кIэ сыщыIащ. Сабийхэм садэлэжьэну, дауэдапщэ гуэр­хэм хуэзгъэ­хьэзы­рыну, теп­лъэгъуэхэр згъэувыну зэ­рысфIэфIым гу лъитащ ди унафэщI Багъэтыр Маринэ, икIи макъамэмкIэ гъэсакIуэу зэрихъуэкIащ си лэ­жьыгъэр. Мис абы щыгъуэ къызгу­ры­Iуэпащ - си пIэ сиуващ! СфIэфIт сабийхэм ­сахэтыну, абыхэм зэрыза­хъуэжым сы­кIэлъыплъыну. Иджыри социальнэ гъэса­кIуэу сы­щы­щытам гу лъыстат хуэмыщIа унагъуэхэм къы­щыхъу, гуныкъуэгъуэшхуэхэр зиIэ, адэ-анэр зытеплъэкъукI сабийхэм я дзыхь къыза­гъэзу, я гукъеуэхэр къысхуа­Iуатэу. Сэри ахэр къызгу­рыIуэрт, къэзгъэдэIуэфырт. ЕджапIэм ще­кIуэкI лэжьыгъэм къесшалIэу, уэрэд жез­гъэIэу, утыку къисшэурэ, ­зыкъаужьыжу, нэ­рылъагъуу къэ­щIэращIэу къысщы­хъуащ. 
- ЗэрысщIэмкIэ, уэрэд жыIэнымкIэ къалэ, щIыналъэ, республикэ зэпеуэхэм увыпIэ нэхъыщхьэхэр къыщахьащ уи гъэсэнхэм. ­Къи­щынэмыщIауэ, «Голос» уры­сейпсо зэпеуэм мызэ-мытIэу кIуаи яхэтащ. 
- Пэжщ. Сыт хуэдэ зэпеуэ дыкIуами, хьэщIэ лъапIэ­хэр къытхуэкIуэу концерт про­граммэ дгъэхьэзырами, псоми ягу къинэу зыкъагъэлъагъуэрт ди сабийхэм. Япэ ­увы­пIэм и закъуэ мыхъуу, гран-при къытхуагъэфащэу дыкъэгъуэгурыкIуащ. «Голос» проектым кIуахэри ди­Iэщ, курыт еджапIэм уэрэд жыIэным зыщыхуигъэсауэ, нобэ сценэм ит, артист хьэ­зыр хъуахэри ди куэдщ. Ап­хуэдэщ, псалъэм папщIэ, Къэ­зэр Алибэч, Дрогуэ Ло­рианнэ. Къапщтэмэ, сабийхэр псори зэчиифIэ защIэу, гу къабзэу, нэIурыту дунейм къытохьэ. Дэтхэнэми нэхъ ­зы­хуэIэижь гуэр къыдалъху. Мис ар и чэзум къэпхутэрэ, цIыкIу щIыкIэ удэлэжьэн щIэб­дзэмэ, дэтхэнэми цIыху те­лъыджэ къыхэкIыфыну бы­дэу си фIэщ мэхъу. 
- Курыт еджапIэм къы­щы­щIэбдзами, Бахъсэн къалэм Сабий творчествэмкIэ и унэрщ иджы ущылажьэр, уэрэд жыIэнымкIэ гъэса­кIуэу. Абы къыдэкIуэуи психологием узэрыхуеджэжами сыщыгъуазэщ. А тIур щхьэ зупхын хуей хъуат, Каринэ?
- Курыт школым сыщы­щы­лажьэм, уэрэд жыIэнымкIэ гупжьей къызэIусхат, уэрэд жы­зыIэну хуей сабийхэм му­зыкэмкIэ дерсхэр къаймэ­щIэкIыу къэслъытэри. Абы щыгъуэ гу лъыстат психологие, зыужьыныгъэ я лъэны­къуэкIэ сэкъат зиIэ цIыкIухэр а гупжьейм куэду къы­зэ­рыкIуэм. Слъагъурт абыхэм заужьынымкIэ, я гур утIыпщауэ псэунымкIэ музыкэм мы­хьэнэшхуэ зэриIэр, а дерс­хэм апхуэдэ сабийхэр «зэ­рыщыгъагъэр». Абыхэм ящыгъупщэ хуэдэт зыгъэгузавэр, зыгъэнэщхъейр, зыщы­шы­нэр. Ябгъэдэслъхьэ псори яфIэгъэщIэгъуэнт, гуфIэрт, уеблэмэ насыпыфIэу уаIуплъэрт. Мис абы щыгъуэ хьэкъыу спхыкIащ - сэ сыхуейт нэгъуэщI зыгуэрым сыхуе­джэжыну, апхуэдэ сабийхэм садэлэжьэн, я гъащIэм фIы и лъэныкъуэкIэ зезгъэхъуэжын папщIэ. Сытегушхуэри, педагог-психологыу седжэжыну Педагогикэм, психологием, физкультурэ-спорт егъэ­джэ­ныгъэмкIэ КъБКъУ-м и институтым и магистратурэм сы­щIэтIысхьащ. А институ­тым и унафэщI Михайленкэ Ольгэ си IуэхущIафэм къы­щIэупщIэщ, нэхъ гъунэгъуу сызригъэцIыхури, инклюзие психологием, сабий узын­шэхэри сымаджэхэри зэдэ­гъэ­лэжьэн, зэхэгъэтын хуей-уэ къэзылъытэ щIэныгъэм, нэхъ сыхэзэгъэну фэ къызиплъащ. КъызэрыщIэкIамкIи, щыуатэкъым. Пэж дыдэу, си гум къыдыхьащ а унэ­тIы­ныгъэр. 
- Ди жагъуэ зэрыхъунщи, зи узыншагъэм сэкъат иIэу къалъху сабийхэм я бжыгъэр хэхъуэ зэпытщ… 
- Ауэ абы къикIыркъым яху­зэфIэмыкIыну къэтлъытэу ап­хуэдэхэм делIэлIэн хуэмей-уэ. Мис ар хьэкъыу зыпхыдгъэкIыпхъэщ. Дэ, егъэджа­кIуэ­хэмрэ гъэсакIуэхэмрэ зэи хуэмыдэжу лэжьыгъэшхуэ ди пщэ къыдохуэ а Iуэхугъуэр къэплъытэмэ. А цIыкIухэм зед­гъэужьын, я гур утIыпщауэ, хуиту цIыхухэм яхэту едгъэсэн хуейщ. 
- Сабий творчествэмкIэ унэм ущрагъэблэгъар сыт щыгъуэ, Каринэ?
- Магистратурэм сыщIэсу, Бахъсэн къалэм дэт Сабий творчествэмкIэ унэм и уна­фэщI Зеущэ Алёнэ лэжьапIэ къысхуигъэлъэгъуащ. Сы­зоплъэкIыжри, нэрылъагъу сщохъу: дэнэкIэ згъэзами, сыт хуэдэ лэжьыгъэм зезпщытами, лъагъуэ псоми сызрашэлIэжыр а IуэхущIапIэрат. Сабий творчествэмкIэ унэм щылажьэхэр къыхащыпыкIам хуэдэу зи IэщIагъэм хуэIэижь, гууз-лыуз зиIэ гъэсакIуэфI защIэщ. Зэгу­рыIуэмрэ пщIэ-нэмысымрэ зи гъуазэ гуп сакъыхэхуащ, фIыуэ слъагъу IэщIагъэм сы­пэрытщ, си гъэсэнхэм я ехъу­лIэныгъэм сригушхуэу сопсэури, сэ нэхъ насыпыфIэ щы­мыIэу къысщохъу. Мыбдеж сабий зэчиифIэхэм я ­зэ­фIэкIхэм зыщыдогъэужь, ­гъуэгу дахэ тыдогъэувэ, щIэгъэкъуэн дахуохъу. ФIыщIэ  ин хуэсщIыну сыхуейт и лэ­жьыгъэм гурэ псэкIэ бгъэдэт ди унафэщIым. Зеущэ Аленэ дзыхь къысхуи­щIам и закъуэ мыхъуу, сыт хуэдэ лэжьыгъэ къет­хьэ­жьэми и къару ­къихь къимыгъанэу зыкъыт­щIе­гъакъуэ, пса­лъэкIи IуэхукIи дамэгъу къытхуохъу. Ап­хуэдэу, илъэсищ ипэ, 2023 гъэм, «Росмолодёжь. Гранты» зэхьэзэхуэм дызэрыщытекIуам и фIыгъэкIэ, «Макъамэр гъащIэм и макъщ» зы­фIэтща Iуэхур пхыд­гъэ­кIы­фащ. Гуп дыхъуу дызэлэжьа проектым саугъэт къыпэ­кIуэри, сабийхэм дащыдэ­лажьэ пэшым щIэдгъэува Iэмэпсымэхэри хьэп­шыпхэ-ри къызэрытщэхуар, езы пэшыр зэрытхуэпар аращ къызыхэтхар. Псалъэ гуапэ­кIэ захуэзгъэзэнут абы щы­гъуэ дамэгъу схуэхъуа ГукIэпщокъуэ Розэрэ Зеущэ Аленэрэ. ФIыщIэ щхьэхуэ хуэфащэщ Бахъсэн къалэ округым и Iэтащхьэ Мамхэгъ Хьэчим, студиер къыщызэIутхын пэш къызэрыдитам, ди Iуэхур къы­зэрыддиIыгъам папщIэ. Ап­хуэдэущ «Вагъуэбэ» студиер къызэрыунэхуар. Нобэ ар творчествэм и хэщIапIэ псы­хьащ. Сабий зэхэгъэж тщIыркъым. И зыужьыныгъэм сэкъат иIэми, си деж накIуэ ­сабийр адрейхэм хуэдэ ды­дэщ: уэрэд жиIэфыну зэ­-фIэкI бгъэдэлъмэ, и макъыр хузэтезухуэнущ, утыкум хуиту ­къихьэу, и макъыр утIыпщауэ уэрэд жиIэу езгъэсэнущ. Абы и мызакъуэу, ди деж некIуа­лIэ сабийхэм жэуаплыныгъэ яхэлъу, гуузлыуз яIэу догъа­сэ. Псалъэм папщIэ, зыу­жьы­ныгъэкIэ сэкъат зиIэ дэтхэ­нэми сабий узыншэ къеп­-хащ. Абыхэм я къалэнщ сэ­къат зиIэхэм зыщIагъэкъуэну, гуза­вэмэ трагъэуну, утыку къыщихьэкIэ ягъэгушхуэну. Апхуэдэущ ныбжьэгъугъэр, гу щабагъэр, цIыхуфIагъыр къызэрыушыр. 
- КъызэрыщIэкIымкIэ, макъамэр къэбгъэсэбэпурэ сэ­къат зиIэхэм зебгъэужьу аращ, Каринэ!
- Ар дыдэрщ. Магистрату­рэр къыщызухым аращ си ­диплом лэжьыгъэр зытеу­хуауэ щытари. ЦIыкIухэм да­зэрыдэлажьэр ткIийуэ убзыхуа хабзэ щхьэхуэщ. Абы къызэщIеубыдэ лъэныкъуэ куэд. Псалъэм папщIэ, ап­хуэдэ сабийхэм я адэ-анэхэм уадэлэжьэнри. Зи узыншагъэр мыщIагъуэ цIыкIухэр ­гужьеигъуафIэщи, абыхэм я адэ-анэхэр ящIыгъуу дерс­-хэм щIыдогъэс. ИтIанэ, хуэм-хуэмурэ, щIыдогъэкIри, сабийм и щхьэ Iуэху зэрихуэжу, хуиту гупым хэту, абыхэм дзыхь яхуищIу идогъасэ. Ауэ­рэ цIыкIухэр утыкум идошэ, цIыхушхуэхэм я пащхьэм ­хуиту къоувэ, гужьеижыркъым. 
- Сыт хуэдэ ныбжьым ит узыдэлажьэ сабийхэр?
- Ди студием къекIуалIэ-хэм нэхъыщIэ дыдэу хэтхэм илъэси 6 я ныбжьщ. Ауэ, сабийр зэчиифIэ дыдэрэ, Iущыцэ цIыкIумэ, илъэси 5-ми къэсщтэфынущ. Нэхъыжь ды­дэм сыт и ныбжь жыпIэ­-мэ, курыт еджапIэм сыщы­лажьэм щыгъуэ езгъаджэу щыта, ар къаухауэ, еджапIэ нэхъыщхьэм щIэс щIалэ­гъуали диIэщ. Япэ илъэсым тхьэмахуэм щэ ­къыдогъакIуэ сабийхэр, дакъикъэ 40-кIэ ­дадолажьэ. ЕтIуанэ, ещанэ илъэсым - сыхьэти 2, я зэ­хуакум зэ да­къикъи 10-кIэ зедгъэгъэп­сэхуу, лэжьыгъэр хэдгъахъуэ зэпыту апхуэдэщ. Мыбдеж псы къабзэ щIэтщ, сытым ­дежи IэфIыкIэ зэ­мылIэужьыгъуэхэри Iэнэм тетщ, шэнтыр ди куэдщ, цIыкIу­хэм зыщагъэпсэхун шэн­тжьейхэри диIэщ. 
- Псэлъэгъуейхэм, хамэм дзыхь яхуэзмыщIхэм дауэ уадекIуэкIрэ?
- Сэ абыкIэ зэи гуныкъуэ­гъуэ сиIакъым, сабийр къы­щысхуэмыгъэпсалъаи къэ­хъуакъым. Iэмал щхьэхуэ гуэрхэри къахуэслъыхъуэу схужыIэнукъым. Сэ сытым дежи си гур зэIухауэ, сабийм и нэгум гуапэу сиплъэу сыпо­жьэ. Езы цIыкIухэри си деж­кIэ къоIэ, гугъуехь лъэпкъ къы­хэмыкIыуи ныбжьэгъу дызэхуохъу. Зы щапхъэ. И зыужьыныгъэм сэкъат иIэу хъыджэбз цIыкIу щIэст классым, курыт еджапIэм сыщыщылажьэм. И къии­ныгъуэу, жысIэми къемыдаIуэу, зэран къысхуэхъуу щIэст дерсым. Си макъым зыщезгъэIэтым, зигъэгусэри, тхыгъэ кIапэ къызитащ: «Услагъу хъуркъым!», - жиIэу, ­къалэм плъыжькIэ тхауэ иту. А къалэм дыдэр къеIысхщ, къызита тхылъымпIэм и щIыбагъым: «Арами, сэ уэ фIы дыдэу узолъагъу!», - тестхэж­ри, естыжащ. Къызэре­джэу, асыхьэту сабыр хъужащ, укIы­тауи и щхьэр ирихьэхащ. Уэзджынэр къеуа нэужь къызб­гъэдыхьэщ, бы­дэу Iэп­лIэ къысхуищIри, гуфIэу щIэ­кIыжащ. Аращ си лэжьэкIэм и щэху нэхъыщ­хьэр - сабийхэр фIыуэ со­лъагъу, къызгуроIуэ. 
- «Вагъуэбэм» щIэкIхэм адэкIэ къыпызыщэ, уэрэд­жы­IакIуэ хъуну хъуапсэ  куэд къахэкIрэ? 
- УэрэджыIакIуэшхуэ хъуну щIэхъуэпс, апхуэдэ зэфIэкI зыбгъэдъэлъ яхэту щытмэ, сэ схузэфIэкI къэзмыгъанэу ­садоIэпыкъу. Псалъэм пап­щIэ, дэ куэд щIауэ дыдолажьэ «Амикс» гупым и уна­фэщI Къул Амир. Сабийм ­зыгуэр къыхэкIынумэ, ар Амир гулъытэншэу къигъэ­нэнкIэ сышынэркъым, гъуэгу къритынущ! Сропагэ уэрэд жыIэным зи гъащIэр езыпх дэтхэнэ ди гъэсэнми. Ап­хуэдэщ Кулимов Идар, Iэбы­дэ Миланэ, Нэгъуей Арианэ сымэ. Балигъ хъууэ Москва, Пятигорск, Ставрополь Iэп­хъуа, зэгуэр си гъэсэну щыта щIалэгъуалэм сащыгъуп­щэркъым. Зэпымычу дызэ­хуотхэ, дызопсалъэ, я гукъеуэ къысхуаIуатэ, сэри зэрыс­ху­зэфIэкIкIэ защIызогъакъуэ. Си гъэсэнхэм ящIыгъуу сэри «сыхохъуэ»… Зэпымычу си щIэныгъэм хызогъахъуэ, ­урысейпсо зэпеуэхэм сы­хэтщ. Псалъэм и хьэтыркIэ, «Сердце отдаю детям» зэ­пеуэм и щIыпIэ зэхьэзэхуэм япэ увыпIэр къыщысхьащ, щIыналъэ Iыхьэми япэ хъуа­хэм сащыщщ. А псом нэхърэ нэхъыщхьэращи, щIэныгъэ, къэхутэныгъэ, ехъулIэныгъэ, щIэщыгъуэ гуэрхэр щызэ­Iэпах апхуэдэ зэпеуэхэм. Мы гъуэгуанэм сытехьэну япэ лъэбакъуэр щысчым, Ми­хайленкэ Ольгэ си дзыхь езгъэзри: «СыпэмылъэщынкIэ, си къару хуримыкъункIэ ­сошынэ», - жысIэри. «Узэригугъэм нэхърэ куэдкIэ унэхъ лъэщщ. Мы IэщIагъэращ укъызыхуигъэщIар», - къы­зитат жэуап. А псалъэхэрщ гъуазэ схуэхъуауэ къэс­лъы­тэр.
- Уи IэщIагъэмрэ щIэныгъэмрэ и хъер улъагъу, Каринэ! Лэжьыгъэ тыншкъым узыпэрытыр. Жэ­уаплыныгъэшхуэ зыпылъщи, уи къару хурикъуну, абы уи цIэр жыжьэ игъэIуну ди гуапэщ.

Епсэлъар
Фырэ  Анфисэщ.