Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым цIыхубэм IэщIагъэрэ щIэныгъэрэ зэрарит и программэхэр щыIэ егъэ­джэныгъэ пщалъэхэм хуэкIуэу зэрызэхалъхьэ щIыкIэхэм, лъэныкъуэ куэд къызэщIэзыубыдэ щIэныгъэ лэ­жьыгъэхэр къызэрызэрагъэпэщ Iэмалхэм зыбжанэ щIауэ гулъытэ ин щагъуэт дунейпсо утыкум. Абы щыхьэт техъуэ щапхъэхэр мащIэкъым, ауэ нэхъ нэры­лъагъухэм ящыщщ и IэщIагъэлIхэр къэрал зэмылIэужьыгъуэхэм я университетхэм, щIэныгъэхутэ институтхэм, лъэпкъ центрхэм дунейпсо еджэныгъэ пщалъэхэр зэрагъэзащIэр къапщытэну, абдеж щрагъэкIуэкI къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэм я фIагъыр къалъытэну зэрырагъэблагъэр.
Зи гугъу тщIы ехъулIэныгъэхэр ­КъБКъУ-м къыхуэзыхьхэм ящыщщ абы щэнгъасэмкIэ, психологиемрэ спорт щIэныгъэхэмкIэ и къудамэм и доцент, физикэмрэ есэп щIэныгъэхэмкIэ кандидат Табыщ Тимур. Иджыблагъэ абы Т­аджикистаным и Лъэпкъ университетым егъэджэныгъэ-щIэныгъэ Iуэхухэр иригъэ­кIуэкIыну хуит зыщI аккредитацэр етынымкIэ дунейпсо къэп­щытакIуэ гупым и уна­фэщIу лэ­жьыгъэшхуэ кърихьэлIащ. Тимур иригъэкIуэкI лэжьыгъэр зытеухуам, университетым и фIагъыр къэпщытэным къикIым тедгъэ­псэлъыхьыну «Адыгэ псалъэм» и хьэ­щIэщым иджыблагъэ къедгъэблэгъащ. Ди гуапэу едгъэкIуэкIа псалъэмакъыр щIэджыкIакIуэхэм я пащхьэ идолъхьэ.

- Тимур, иджырей университетхэм я лэжьэкIэм хэлъ фIагъ псори къызэрапщытэ пщалъэ зэмылIэужьыгъуэхэр зэрыщыIэм дыщыгъуазэщ. Мы Iуэхум нэхъ убгъуауэ укъытхутепсэлъыхьамэ ди гуапэт.
- Пэжщ, иджырей еджапIэ нэхъыщхьэр лэжьэн папщIэ, и фIагъыр къызэралъытэ пщалъэхэр мымащIэу щыIэщ. Егъэ­джэ­ныгъэм и къызэгъэпэщыкIэм къищы­нэмыщIауэ, абыхэм хохьэ ирагъэкIуэкI щIэныгъэ лэжьыгъэри, дунейпсо утыкум щаIэ пщIэри, щIыналъэм и экономикэм зиужьыным хуащI хэлъхьэныгъэри къэхутэныр. Университет щыхъукIэ, дауи, егъэджэныгъэр къызэрызэрагъэпэщ щIы­кIэм мыхьэнэшхуэ иIэщ. Ар пщалъэ нэхъыщхьэщ. Iуэхугъуищ къызэделъытэ абы: япэрауэ, студентхэм я щIэныгъэмрэ зрагъэгъуэта есэныгъэхэмрэ здынэсыр, ахэр лэжьапIэ IэнатIэкIэ къызэгъэпэща зэрыхъур; етIуанэрауэ, щIэныгъэ степень зиIэ егъэджакIуэхэм я бжыгъэр фIагъыр къэзыIэт пщалъэхэм я зы ныбзу къоув; ещанэрауэ, иджырей егъэджэныгъэ технологиехэр къызэрагъэсэбэпыр, пэIудза курсхэр, интерактив Iэмалхэр, онлайн еджэныгъэхэр лэжьыгъэм зэрыхалъхьэми къэпщытакIуэхэм я нэIэ трагъэт.
Къыхэгъэщын хуейщ иджырей университетхэр жыджэру щIэныгъэ лэжьыгъэм хэша зэрыхъури. ФIагъыр къыщалъы­тэкIэ, йоплъ университетым и лэжьа­кIуэ­хэм къытрадза щIэныгъэ лэжьыгъэхэм я бжыгъэм, ахэр тегъэщIапIэ зэращIыр зыхуэдизым, патентхэр къызэрыдахым, къэхутэныгъэ пэхуэщIэ инхэм зэрыхы­хьэм, щIэныгъэмкIэ дунейпсо грантхэр къызэрахьым, къэрал программэхэр зэ­ра­гъэзащIэм.
АдэкIэ дунейпсо щIэныгъэ икIи егъэ­джэныгъэ IуэхущIапIэхэм зэрапыщIамрэ зэрадэлажьэмрэ къалъытэ, университетым и фIагъхэр къыщыхагъэщкIэ. Псалъэм и хьэтыркIэ, QS World University Rankings, Times Higher Education жыхуаIэ дунейпсо пщалъэхэм еджапIэр хиубы­дэныр пщIэшхуэщ. Студентхэмрэ щIэ­ныгъэ лэжьакIуэхэмрэ пIалъэкIэ е прог­раммэ гуэрхэмкIэ (псалъэм щхьэкIэ, Erasmus+, DAAD, нэгъуэщIхэри) университетхэр зэхъуэжыныр хамэ къэралхэм щыхабзэщ. Зи фIагъыр къалъытэ университетым апхуэдэ зэфIэкI иIэмэ, жыжьэ зэрынэсар къегъэлъагъуэ.
Университетхэр дунейпсо щIэныгъэм кIэлъыщIыхьэн папщIэ, я лэжьэкIэр къы­зэзыгъэпэщ инфраструктурэм мыхьэ­нэшхуэ иIэщ. Апхуэдэу университетыр лъэщапIэхэмкIэ, библиотекэхэмкIэ, щыла­жьэ аудиториехэмкIэ, спорт пэшхэмкIэ нэсу къызэгъэпэщауэ щытыныр Iэмалыншагъэщ. Иджырей дунейр зэрыщыту бжы­гъэрылъанэ Iэмалхэм хуэкIуащ. Арых­хэуи, бжыгъэр зи лъабжьэ библиотекэхэр, пэIудза еджэныгъэр зэрырагъэкIуэкI Iэмалхэр, нэрылъагъу Iэмэ­псы­мэхэр университетхэм яIэпхъэщ. IэщIагъэрэ щIэныгъэрэ зэзыгъэгъуэт ныбжьыщIэм еджапIэр къызэринэкIын ипэ къихуэу, IэнатIэм хэлъ щэхухэм хэзыгъэ­гъуазэ технопаркхэм, хьэрычэтыщIэ инкубаторхэм, студент стартапхэм я лэжьыгъэри я гъащIэм щыщ Iыхьэу хэтын хуейщ.
Псори зэкIуэлIэжыр, зэрыгурыIуэгъуэщи, жылагъуэм и экономикэм епха зыу­жьыныгъэрщ. Иджырей университетхэм яхузэфIэкIын хуейщ цIыхубэр зыхуэны­къуэ пэхуэщIэхэр къыхалъхьэрэ зэфIахыныр, волонтёр жэрдэмхэм жыджэру хэтыныр, щIыналъэ хасэхэмрэ зэгухьэныгъэхэмрэ ядэлэжьэныр. КъимыдэкIэ, университетхэр къэрал къулыкъущIапIэхэми хьэрычэтыщIэ IэнатIэхэми ядэлэжьэныр я хьэкъщ. ИкIэм-икIэжым, нэхъыщхьэращи, экономикэм и лъэныкъуэ зэмы­лIэужьыгъуэхэм хэлъ щхьэхуэныгъэхэм хэзыщIыкI, Iуэхухэм я кIуапIэхэр къызыгурыIуэ IэщIагъэлIхэр игъэхьэзырыфын хуейщ. Мы псор зэхэплъхьэжрэ уехъу­лIэ­мэщ, иджырей университетыр фIыуэ щы­жыпIэфынур, щIыналъэ экономикэм и зыужьыпIэу, лъэпкъ зэхэщIыкIым и зы пкъыгъуэу, дунейпсо утыкум и зы джэлэсу къыщыплъытэнур, щIэныгъэ нэхъы­щхьэм­рэ щIэныгъэ-техникэ зыужьыныгъэмрэ хуищIэ хэлъхьэныгъэр щыплъа­гъунур.
- Иужьрей илъэсхэм университетхэм я гъэпсыкIэм, я лэжьэкIэм зэхъуэкIыныгъэ куэд щокIуэкI. Сыт ахэр зытеухуар? Сыт къызыхэкIыр апхуэдиз зэхъуэ­кIыныгъэр?
- Егъэджэныгъэ IэнатIэм щекIуэкI зэ­хъуэ­кIыныгъэ псори зытеухуар, шэч хэ­мылъу, абы и фIагъыр къэIэтынырщ, еджапIэ нэхъыщхьэхэр зэрылажьэ прог­раммэхэр зэхьэзэхуэрэ гъащIэм лъэужь къыщызынэ жэрдэмхэр зыгъэнэхъыбэхэр къахэхынырщ, экономикэм дежкIэ мы­хьэнэ зиIэ лэжьэкIэр убзыхунырщ. Арыххэуи, зэхъуэкIыныгъэхэр Iуэхугъуэ зыбжанэм ятещIыхьащ. Япэрауэ, университетхэм я гъэпсыкIэм зехъуэж. Факультет­хэмрэ кафедрэхэмрэ зэхохьэж, щIэныгъэ зэмылIэужьыгъуэхэм я зэпылъыпIэм къэхутэныгъэхэр щезыгъэкIуэкI центрхэмрэ лъэщапIэхэмрэ нэхъыбэ мэхъу, зы щIэныгъэ унэтIыныгъэм къызэщIиубыдэ къудамэхэр щызэхэт еджапIэхэр зэхашэ, псалъэм щхьэкIэ, Гуманитар щIэныгъэхэм я еджапIэр къызэрагъэпэщ. Иджырей технологиехэр къыхэзылъхьэ икIи IэщIагъэлIхэр зыгъэхьэзыр Iэмалхэм зрагъэужьын папщIэ, къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэм пэхуэщIэ гуэдзэхэр хау­хуанэ, есэныгъэ щхьэхуэхэмкIэ центрхэмрэ лъэщапIэхэмрэ къызэIуах. Еща­нэрауэ, корпорацэхэм зрагъэужь. Иджы­рей университетхэр лъэ быдэкIэ гъащIэм хэтыну хуеймэ, экономикэм щиубыд увыIэпIэр нэхъ псынщIэу езыгъэгъуэт бизнес IуэхущIапIэшхуэхэм ядэлэжьэну къалэн иIэщ. ЕджапIэхэр зэрылажьэ програм­мэхэм бизнес IэнатIэхэм я еплъыкIэхэр ­халъхьэ, уеблэмэ я программэ щхьэхуэхэр хаухуанэ. ЕплIанэрауэ, иджырей университетыр зэрыщыту бжыгъэр зы лъабжьэ дунейм хуокIуэ. ЕджапIэм и инфраструктурэр псори студентхэмрэ егъэджакIуэ­хэмрэ я тыншыгъуэмрэ шынагъуэншагъэмрэ къызэрагъэпэщ: уэ лажьэ, къэху­тэ, къыхэлъхьэ, сэ Iэмалхэр уэстынщ, жы­хуиIэщ.
КъинэмыщIауэ, езы еджэныгъэми хуабжьу зехъуэж. Апхуэдэу студентхэр зэрырагъаджэ щIыкIэм модуль гъэпсыкIэ егъуэт. НэгъуэщIу жыпIэмэ, студентым езыр зы­хуей щIэныгъэ дерсхэр хуиту къыхех, зыхуэныкъуэ есэныгъэхэм куууэ хэзыгъэгъуазэ унэтIыныгъэхэм зытреухуэ, зэре­джэ программэхэр зэрыхуэныкъуэм хуэдизкIэ езым лантIэу егъэпс. Иджырей университетым пэхуэщIэ зэмылIэужьы­гъуэхэр зэхэлъхьэныр жэрдэм куэдым япэ ирегъэщ. Абыхэм къызэщIаубыдэ бизнес IэнатIэхэмрэ компание ехьэжьахэмрэ зыхуэныкъуэ Iуэхугъуэхэр, ахэр къазэрехъулIэну Iэмалхэр, абы щхьэкIэ щIапхъэхэр. Къапщтэмэ, студентхэр гуп лэжьыгъэм есэу, щытыкIэ зэмылIэужьыгъуэхэм псынщIэу зыхуагъэпсу мэхъу. Къыхэгъэщын хуейщ университет еджэ­ныгъэр шэщIауэ лекцэхэм трагъащIэу зэрыщымытыжыр, щхьэзакъуэ лэжьыгъэр ипэ ит зэрыхъуар. Иджы егъэджа­кIуэхэр унэтIакIуэ е ущиякIуэ мэхъу, зэреджэ программэхэм хагъэгъуазэу, хузэпкърахыу апхуэдэщ.
Сыт хуэдэ еджэныгъэми методикэ щхьэ­хуэхэр иIэщ. ЕджапIэ нэхъыщхьэм гулъытэ хэха иджы зыхуищIыр студентыр зэджэм нэхъыфIу хэзыгъэгъуазэ, ар куууэ къыхузэпкърызых, щIэхыу къыгурызы­гъаIуэ бгъэдыхьэкIэхэрщ. Абыхэм ящыщщ кейс-Iэмалхэр, джэгукIэхэр, интерактив дерсхэр, гуп зэныкъуэкъухэр.
Арыххэу, еджапIэ нэхъыщхьэм - университетхэмрэ институтхэмрэ - я къалэн куэд зыгъэзащIэ центр, егъэджэкIэм бгъэ­ды­хьэкIэщIэхэр хэзылъхьэ IуэхущIапIэ ­мэхъу, а гъэпсыкIэри псынщIэу зызыхъуэж дунейм поджэж. ЩIэныгъэм и щэхухэр нобэкIэ къызэрыпхуэтIэщIынури, гъэсэныгъэ лэжьыгъэ зэрыпхуегъэкIуэкIынури, IэщIагъэлIхэр зэрыпхуэгъэхьэзырынури, жылагъуэм узэрыдэлэжьэфынури ап­хуэдэ Iэмал зэхэухуэнахэмкIэщ.
- Тимур, курыт еджапIэр къэзыухахэм я нэхъыбэр хуейщ цIэрэ щхьэрэ зиIэ университет е институт щIэтIысхьэну. Дауи, кърат щIэныгъэм и фIагъри, дунейпсо пыщIэныгъэу яIэри, иужькIэ лэжьапIэкIэ къызэрызэрагъэпэщри щIа­лэгъуалэм къамылъытэу хъуркъым. Урысейми дуней псоми къыщалъытэу сыт хуэдэ еджапIэ нэхъыщхьэхэм я цIэхэр къипIуэнт, ахэр сыткIи къахэщ­рэ?
- ЕджапIэр къыщыхахкIэ, щIалэгъуалэр нэхъыбэу зэплъыр абы жылагъуэм щиIэ пщIэрщ. УщIэмытIысхьауэ, щекIуэкI еджэ­ныгъэм ухэмысыхьауэ, абыхэм я зэ­фIэ­кIыр здынэсымрэ ипэжыпIэкIэ ныбжьы­щIэхэм къарит щIэныгъэм и мыхьэнэмрэ къыпхуэщIэнукъым. ЕджапIэ нэхъыщ­хьэхэм щекIуэкIын хуей лэжьыгъэмкIэ къыхэщ къудей мыхъуу, дунейм зи цIэр нэхъыбэрэ къраIуэ центрышхуэхэм нэхърэ зымащIэкIи мынэхъыкIэу Урысейм университет, институт, академие зыбжанэ иIэщ. Абыхэм ящыщщ, псалъэм папщIэ, Ломоносов Михаил и цIэр зезыхьэ Мэзкуу къэрал университетыр. ЕджапIэ нэхъ жьы дыдэхэм ящыщщ, ауэ дунейпсо пщIэ иIэщ, абдеж щызрагъэгъуэт щIэныгъэри программэ лъэщхэм ятещIыхьащ. Бытырбыху къэрал университетыр пашэхэм ­хабжэ, естественнэ икIи гуманитар щIэныгъэхэмкIэ нэхъ лъэщ дыдэхэм ящыщщ. Новосибирск къэрал университетыр (НГУ) совет лъэхъэнэми ди нобэми есэпымрэ физикэмкIэ, биологиемрэ информатикэмкIэ щрагъэкIуэкI къэхутэныгъэхэмкIэ пэрыту къалъытэ. Абы дэт академие къалэ цIыкIум и пщIэр апхуэдизкIэ лъагэщи, абдеж щыпхагъэкIа кандидат икIи доктор диссертацэхэм монографие къару яIэщ. Къэзан къэрал университетым (КФУ) тхыдэшхуэ иIэщ, классикэ еджэныгъэмрэ иджырей технологиехэмрэ зи лэжьэкIэм щызэхэухуэна еджапIэ нэхъыщхьэщ. Анэдэлъхубзэхэмрэ лъэпкъ щэнхабзэ­хэмрэ хъумэн икIи егъэфIэкIуэн зэры­хуеймкIэ мы университетыр щапхъэщ. НэгъуэщI куэдми я цIэр къыпхуебжэкIынущ.
ЕджапIэр къыщыхахкIэ, щIэныгъэ зэры­зрагъэгъуэтыну IэщIагъэм хэлъ щхьэ­хуэныгъэхэр къэлъытэн, абыкIэ стажиров­кэ щыIэн-щымыIэным еплъын, университетым щекIуэкI гъащIэр зыхуэдэм Iэмалыншэу зыщыгъэгъуэзэн хуейщ. Зи цIэ къитIуахэр нэхъыфI дыдэу къалъытэхэр аращ. Ауэ абы къикIыркъым щIыналъэхэм щыIэ еджапIэ нэхъыщхьэхэр мыхьэнэншэу е зэрылажьэ программэхэм иджырей технологие Iэмалхэр къамы­лъытэу. Хьэуэ. Зи Iэмалхэр нэхъыбэ, къэралым гулъытэ хэха зыхуищI еджапIэхэм зэракIэлъыщIэмыхьэращ, армыхъумэ абыхэми егъэджакIуэ лъэщхэри яIэщ, дунейм щыцIэрыIуэ щIэныгъэлIхэри къахокI, ирагъэкIуэкI къэхутэныгъэхэри къэмыланджэщ. Къуэладжэ-къуэладжэ­кIэ зыщыплъыхьи, ущалъхуа хэку щетIысэхыж, жаIэ. Си еплъыкIэщ жысIэнур: ущалъхуа щIыналъэм и еджапIэр нэхъыфIщ, узыщыщ лъэпкъым и дуней лъагъукIэм гъунэгъу узэрыхуищI, иджырей технологие шэщIахэр нэхъ гъэтIысауэ къызэрыббгъэдилъхьэ къудейм щхьэкIэ.
- Тимур, еджапIэ нэхъыщхьэм и мы­хьэнэр ехуэхауэ жаIэу зэныкъуэкъухэм Iэджэрэ урохьэлIэ. Уэ сыт жыпIэн абы теухуауэ?
- Интеллект IэрыщIымрэ нейропрограммэхэмрэ гъащIэм щIыпIэшхуэ щаубыдащи, сыт хуэдэ IуэхугъуэкIэ захуумыгъазэми, илъэситхукIэ е нэхъыбэкIэ зэбгъэгъуэт щIэныгъэм пемыуэу пIэрэ жыпIэну жэуап гъэтIысахэр къыуатыж. Зи гугъу сщIа технологиехэм я къэгъэсэбэпыкIэр Iуэхугъуэ щхьэхуэщ, ауэ еджапIэ нэхъыщхьэр щыIэным е щымыIэным теухуауэ упсалъэмэ, Iуэху еплъыкIитI щыIэщ. Ахэр нэхъ зэпкърыхауэ къэзгъэлъэгъуамэ, «Адыгэ псалъэ» газетым и щIэджыкIакIуэхэм езыхэм зыгуэрым траубыдэжынщ.
ЕджапIэ нэхъыщхьэм и мыхьэнэр мащIэ хъуауэ къэзылъытэхэм трагъащIэ щIэныгъэр нэгъуэщI IэмалхэмкIи зэбгъэгъуэтыф зэрыхъуам. Апхуэдэу пэIудза еджэныгъэхэр къызэрагъэпэщ МООС жыхуаIэ курсхэр (Massive Open Online Courses) зэхашэ, вебинархэр ирагъэкIуэкI. Ахэр нэхъ псынщIэу къызэрагъэпэщ, зэман нэхъ мащIэ токIуадэ икIи фIыуэ нэхъ пудщ. Ар зыуэ. ЕтIуанэрауэ, языныкъуэ IэщIагъэхэр зыхуэныкъуэ есэныгъэхэр фIыуэ нэхъ мащIэщ, ахэр узыпэрыс Iэнэм нэхъ псынщIэу щызэбгъэгъуэтыфынущ, илъэс бжыгъэкIэ уеджэу зэман бгъэкIуэд нэхърэ. Апхуэдэщ, псалъэм и хьэтыркIэ, IT-IэщIагъэхэр, пэхуэщIэ щхьэхуэхэмкIэ портфолио зыгъэхьэзырхэм я IэщIагъэ­хэр, нэгъуэщIхэри. Мы IэнатIэхэм IэпэIэсагъыр фIыуэ щынэхъапэщ еджапIэр къэбуха нэужь къыуатыжыну тхылъым нэхърэ. Ещанэрауэ, университет куэдыр зэры­лажьэ программэхэр хэпщIыкIыу тIорысэ хъуащ, гъащIэм къигъэув IуэхугъуэщIэхэр жыжьэуи къилъытэркъым. ЕплIанэрауэ, еджапIэ нэхъыщхьэм щIэныгъэ щызэбгъэгъуэтыныр Iуэху пудкъым. Илъэс къэс и уасэм хохъуэ, хэплъхьэ мылъкур къы­щыщIэмыкIыжи щыIэщ. Етхуанэрауэ, интернетым и хъугъуэфIыгъуэ псор зэщIэзыша щIалэгъуалэм гу лъамытэу къанэркъым егъэджакIуэ куэдым я щIэныгъэр зэрыримыкъум, еджапIэхэм щекIуэкI бюрократиер, унафэщI щхьэхуэхэм я лэ­жьэкIэ зэкIэлъымыкIуэр.
Апхуэдэу щыт пэтми, еджапIэ нэхъыщхьэр щыIэн хуейуэ, абы и фIагъхэр нэрылъагъуу къэзылъытэ Iуэху еплъыкIэри щыIэщ, абы и телъхьэхэри мащIэкъым. Абыхэм къыхагъэщ еджапIэ нэхъыщхьэм гупсысэкIэм зэрызригъэужьыр, цIыху хэтыкIэмрэ дунейпсо щэнхабзэмрэ узэ­рыхуигъасэр. Студентым къыIэрыхьэ информацэр зэригъэзэхуэфу, зэпилъытыфу, къигъэсэбэпыфу зыгъасэр цIыхущ, армыхъумэ IT Iэмалхэракъым. ЕтIуанэрауэ, еджапIэ нэхъыщхьэм щIалэгъуалэм Iэмал ярет къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэм хыхьэну, стажировкэхэмрэ студент зэхъуа­жэхэмрэ хэтыну. Ар IэщIагъэмкIэ зэрызыбузэщIын IэмалыфIщ. Ещанэрауэ, еджапIэ нэхъыщхьэ къэзыуха цIыхум жыла­гъуэм пщIэ щегъуэт, и зэфIэкIхэмрэ и щIэныгъэмрэ Iулыдж яIэщ. Нэхъыщхьэр уни­верситетыр къызэрыбухамкIэ къыпIэ­рыхьэ тхылъракъым, атIэ ерыщу зи ужь уита щIэныгъэр зэбгъэгъуэтауэ, абы кърикIуэхэм узэрыщыгуфIыкIыжырщ.
- Сыт къызыхэкIар еджапIэ нэхъыщхьэр цIыхухэм къызэралъытэ щIыкIэм зихъуэжыныр?
- Псом япэрауэ, щIэныгъэр зэхуэхьэса мэхъу, нэгъуэщIу жыпIэмэ, IэщIагъэхэм я нэхъыбэр щIэныгъэмрэ IэпэIэсагъэмрэ теухуа мэхъу, абыкIэ щыIэ есэныгъэхэр къэгъэщIэрэщIэжын фIэкIа, пэублэ щIэ­ныгъэ нэхъыщхьэ уимыIэми, ягъэ мыкIыну къалъытэу хуожьэ. ЕтIуанэрауэ, техникэ революцэ екIуэкIащ. IэнатIэхэм я нэхъыбэр автоматизацэм хуокIуэ, а щы­ты­кIэм щIэныгъэ нэхъыщхьэ зиIэ къи­­­лъы­-
хъуэркъым, ар зыщIэупщIэр IэщIа­гъэрылажьэщ. Ещанэрауэ, ­дуней­псо экономикэр зэтескъым, ар зэпымычу хьыжькуийм кърехьэкI. IэщIагъэ зэбгъэгъуэту лэжьапIэ IэнатIэ уувын щхьэкIэ, узэреджа илъэс бжыгъэр зыми щымыщу кIуэдынкIэ хъунущ, сом къыпэмыкIуэжу IэнатIэр дэхуэха хъумэ. Еджэныгъэм щIат уасэмрэ экономикэр зэрыуэзэрыбг зэрыхъумрэ щIэныгъэ нэхъыщхьэ зэзыгъэ­гъуэтыну ­хуейхэм я бжыгъэм кIэрегъэху, еджапIэ нэхъыщхьэм и пщIэм кIэреч.
Сыт хуэдиз зэщымыщхъу ди гъащIэм къыщыхъуми, сыт хуэдиз гугъуехь еджапIэ нэхъыщхьэр Iууэми, абы иджыри жылагъуэ гъащIэм щIыпIэшхуэ щеубыд, щIалэгъуалэм я дуней еплъыкIэр зэфIэувэнымкIэ мыхьэнэшхуэ иIэщ. Iуэхур здэщыIэр еджапIэ нэхъыщхьэм и пщIэр къызэрехуэхаракъым, атIэ жылагъуэм и щыIэныгъэм пкъощIэсэ хуэхъу щхьэусыгъуэхэр экономикэ щыIэкIэщIэм зэрегъэзэгъын, лэжьапIэ IэнатIэщIэхэр къызэгъэпэщыным жыджэру хэлэжьыхьу гъэпсын зэрыхуейращ.
- Тимур, фIыщIэ пхудощI, Тхьэм ури­гъэ­фIакIуэ!
- «Адыгэ псалъэ» газетыр унагъуэкIэ къыщытIэрымыхьа къэхъуауэ си гъащIэм къэсщIэжыркъым - абы сыт щыгъуи дыпоплъэ, ар дапщэщи тфIэгъэщIэ­гъуэнщ. Фэри Тхьэм фиузэщI!

Епсэлъар  ШУРДЫМ  Динэщ.