Нальчикде В.Жуков атлы 29-чу номерли гимназияда орус тилден бла литературадан устаз эмда «Билим» биригиуню лектору Гуталаны Светлана, Гузойланы Абдуллахны къызы, алгъаракълада Москвада бардырылгъан битеуроссей конкурсда хорлагъанланы санына киргенди. Ол Президентни «Россей – онгланы къыралы» платформасыны «Билим бериуню алчылары» проектинде «Медиа» трекде айырмалы болгъанды.
Аны ол жетишимини юсюнден окъуучуларыбызгъа алгъаракълада билдиргенбиз. Бу жол а аны бла тюбешип, ушакъ этгенбиз.
– Светлана Абдуллаховна, бек алгъа сизни окъуучуларыбыз бла жууугъуракъ шагъырейлендирирге сюеме.
– Бек биринчи, манга эс бургъаныгъыз, жетишимими эслегенигиз ючюн да сау болугъуз. «Заман» газетде кесими кёргеним, манга, жууукъ адамларыма да, бек хычыуун эди.
Нальчикде 12-чи номерли школда окъугъанма. Ол жылларым эсимде бек аламат кезиуча къалгъандыла. Аланы не заманда да уллу жюрек жылыулукъ бла эсгереме.
– Студент жашауунг а къалай ётгенди? Сени усталыкъ сайлауунга ким кёллендиргенди?
– Студент кезиуюм 90-чы жылланы ахырына тюшгенди. Сёзсюз, къайсы жаш адамныча, мени да ала жарыкъ, унутулмазлыкъ жылларым эдиле. Ала КъМКъУ-ну преподавательлерини «алтын фондуну» кезиую эмда жаным кибик кёрген филология факультет эдиле. Мусукаланы Анжела, Геляланы Ариука, Тетууланы Борис, Александр Лачинов, Оксана Мякинина, Асият Борова – ала ишлерини усталары, хар студентге жюрек халаллыкъларын аямагъан адамла эдиле. Алагъа тюбегеним уллу насып эди. Ала манга, студентгеча угъай, энчи инсаннгача къарагъандыла. Адеп-къылыкълары юлгю болуп келедиле.
– Устазлыкъгъа жолунг а къалай башланнганды?
– Ол терк этилип къалгъан оноу тюйюл эди. Анга тюшюнюрден алгъа, кесиме бир къауум зат ачыкълагъанма. Мектепде окъугъанымда къыйын тема ангылашынылса, бир класслыларымы бетлери къалай тюрленнгенлерине эс бургъанма. Артда уа университетде илму башчыларым Геляланы Ариука бла Татьяна Чепракова, бизге билим бериу бла чекленип къалмай, сагъыш, оюм эте билирге, хар неге да энчи кёзден къараргъа, игини бла аманны айырыргъа юйрете эдиле. Аланы алгъа итинирге, кёп билирге кёллендирген сурамлары устазлыкъны сайлауума себеплик этгендиле.
– Информация технологияны эмда социал сетьлени ёмюрюнде сабийле уллу эшитдирип окъуй билмейдиле, деген оюмну сиз тюзге санаймысыз?
– Бусагъатдагъы тёлюню къылыгъын алимле бек къаты тинтедиле. Биз адам улуну жангы тёлюсю бла ишлейбиз. Ала цифралы заманны адамларыдыла, цифралы жаны бла бек билимлидиле: оюмларын къысха жарашдырып айта, кимни да ышандырырча сторисле къурай, тюрлю-тюрлю видео эсселени кеслери ангылагъанча тюрлендире биледиле.
Андан сора да, ала эшитгенлерин, кёргенлерин бизден эсе терк ангылайдыла, аланы олсагъат тинтедиле (ол затланы хар бири да кесини амалы бла эте эсе да), рекламаны жашырын магъаналарын айыра биледиле. Шёндюгю сабийлени ким бла да, бютюнда бег а тыш къыраллыла бла, оюмларын, акъылларын бир бирге айтыр онглары барды. Ала бизнича оюм этмейдиле, мультимедиялы амалны хайырланадыла: «Мында суратчыкъ боллукъду, былайда – къысха видеоролик, андан сора уа ангылатыу текст». Сёзсюз, ол китапла окъуп ёсген тёлюге тёрели тюйюлдю. Ол аны ангыламайды.
Аны сылтауу недеди? Заманны тюрленнгенинде. Алгъынча, китапла окъуп билим алыу, узун текстле жазыу артда къалгъандыла. Аланы социал сетьле алышындыра барадыла.
Бусагъатдагъы устазны эмда ата-аналаны борчлары – озгъан заманланы тансыкълап турууну къоюп, арада тюз «кёпюрле» ишлей билиудю.
– Мектепде окъутуу амалладан къайсын тюрлендирлик эдигиз?
– Мектепни бла жашауну араларында чеклени кетерлик эдим. Окъуучула бла тюбешиулеге практиклени - алимлени, художниклени, инженерлени – терк-терк чакъыра турургъа, сабийлени музейлеге, паркга, лабораториялагъа, предприятиялагъа кёп элтирге сюерик эдим. Башха къыралланы мектеплери бла бирге проектле жарашдырыу, алчы экспертле бла онлайн-лекцияла бардырыу да хайырлы боллукъ сунама.
– Сиз окъутхан сабийлени араларында айырып сюйгенлеригиз бармыдыла?
– Сабийлени адабиятдан ЕГЭ-леге хазырлаучума, аны себепли бу сорууунга быллай сёзле бла жууапларгъа сюеме: иги устаз гюл ёсдюргеннге ушайды. Сёзсюз, ол ариу чакъгъан роза неда башха гюлге къууаныргъа, аны бла ёхтемленирге да боллукъду. Алай аны баш борчу эмда усталыгъыны магъанасы уа – гитче, кёзге артыкъ эсленмеген, бир жанында тургъан башха гюлчюкню неда шинжили кактусну ариулугъун кёргюзтюудю. Ол алагъа таянчакъ салады, хар бирине да кюнню жарыгъы жетиширча жерни излейди – битеу ёсген затла да аны жюрегин къууандыргъаны, хошлукъ бергени ючюн тюйюлдю ол алай, усталыгъыны башы – битеу гюл бахча ариу чагъарча этиу.
Алайды да, манга иги окъугъан, хыпыяр жашчыкъ да бирдиле, жаланда айтханымы ангылагъан, кёзлеринде жилтинчик жаннган болсун. Аладыла мен жаратханла. Устаз ол затны бек сюеди. Олду профессионал сюймеклик.
– Сиз сабийлени юйретирге сюйген, алай къолугъуздан келмеген иш бармыды?
– Сабийле ахшы белгиле, уллу балла алыр ючюн бек къаты кюрешедиле. Алай бла билим алыуларыны къууанчын тас этедиле. Былайда ала бек багъалы затны ангыласала сюерик эдим: иш тау башына чыгъыуда тюйюлдю, ары ёрлей туруп, тёгерекдеги тамашалыкъны кёре билиудеди эмда кётюрюле баргъаны сайын аякъ балтырларыны кючлене баргъанларын сезиудеди. Анга юйретирге жаланда кесинги юлгюнг бла къолунгдан келликди.
– Окъуучуларыгъыз бла философиялы соруулагъа жууапла излеймисиз? Аллай ушакъланы дерследе бардырыр кереклиси уа бармыды?
– Анга жаланда бир юлгю келтирейим.Экзюперини «Маленький принц» китабын окъуп бошагъандан сора, классны шошлукъ бийлейди. Аны окъуучуладан бири бузады: «Биз а кесибиз юйретгенле ючюн жууаплыбызмы?» - деп сорады. Ол а философия сагъышлыкъ тюйюлмюдю?
– Алгъа барыргъа, бютюн иги ишлерге сизни не зат кёллендиреди?
– Бек алгъа, хар зат да дерсине сюймекликден башланады. Къалай хычыуунду окъуучуларынга назмуну магъанасын ангылата, ала анга тюшюннгенлерин кёрюу. Алай ол азлыкъ этеди. Хар кюннге чынтты кёллениулюк теренде тууады. Алгъын ангыламагъанын окъуучунг энди ангылап, аны кёзлери жарыгъанын кёрюу бютюн бек кёллендиреди.
– Башда айтылгъан конкурсда хорламынг санга не береди?
– Ол шёндюгю педагогиканы «жюрегине» жолоучулукъду. Аны себепли манга саугъадан эсе кёп зат бергенди. Конкурс бизни, башха-башха жерледен келген устазланы, бир ауукъ заманнга оюм эте билген профессионалланы командасына айландыргъанды. Харкюнлюк жашауубузда биз асламысында кеси арабызда «къайнайбыз». Эришиулеге къатышханыбыз а бир бирибизни сынамына тюшюнюу жаны бла кючлю юлгю болгъанды. Биз бир бирибизден жаланда сынамлагъа угъай, тириликге, тёрели болмагъан кёз къарамны ачыкъларгъа юйреннгенбиз.
Конкурс усталыкъ жаны бла «жангызлыкъны ууатханды» эмда бирча оюм эте билгенлени къауумун къурагъанды. Алай бла эришиу педагогиканы айныууну керти юлгюсю болгъанын чертирчады.
Болсада, мен оюм этгенден, адамгъа бек магъаналысы кесини ич дуниясыды. Ол не заманда да тазалай къалыргъа керекди. Дагъыда конкурсда хорламым – узакъгъа баргъан планла салыргъа, билимими сынаргъа онг берген кючдю.
Ушакъны Холаланы
Марзият бардыргъанды
