Лосэн Хьэмидбий ­КъБКъУ-м электроникэмкIэ, робототехникэмрэ зэ­хэщIыкI Iэ­ры­щIымкIэ и институтым электроникэмрэ бжыгъэ техноло­гиехэмкIэ и кафедрэм и егъэджакIуэ нэхъыжьщ. И IэщIагъэм епха щIэныгъэ лэжьыгъэу 40-м нэс итхащ, компьютерым, интернет бэджыхъым, зэхэ­щIыкI IэрыщIым ­теухуауэ гупсысэ щIэ­щыгъуэхэр къыщигъэ­лъагъуэу. ЩIэ­ны­гъэ­шхуэ зыбгъэдэлъ щIалэм иригъаджэхэр зэ­пы­мыууэ зэпеуэхэм хэтщ, ехъулIэныгъи яIэщ. Зыщылажьэ уни­верси­тетым абы мызэ-мытIэу къыхуигъэфэщащ щIыхь, фIыщIэ тхылъхэр. Лосэным и Iэ­щIагъэм мыхьэнэшхуэ иIэщ, псом хуэ­мыдэу нобэ - интернетым утыку зыкъыщи­щIыпа зэманым. Хьэмидбий къедгъэблагъэри, зыпэрыт лэ­жьыгъэхэм тедгъэпсэ­лъыхьащи, ди ­гуапэу фыщыдогъэгъуазэ къыджиIам.
 
- Уи лэжьыгъэм ухуэкIуа зэрыхъуам и ­гугъу уэзгъэщIынут, Хьэмидбий.
- 2008 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэр къэ­-рал университетым микроэлектроникэм­-рэ компьютер технологиехэмкIэ и къудамэр къэ­зухащ. Нобэ а къудамэм и фIэщыгъэр нэ­гъуэщIщ: «ЭлектроникэмкIэ, ро­бототехникэмрэ зэхэщIыкI IэрыщIымкIэ институт». Мис абы и зы кафедрэм сыщолажьэ. Ассистенту къыщIэздзащ, нэхъ иужькIэ егъэджа­кIуэ нэхъыжь сыхъуащ. 
- Студентхэм я еджэкIэр сыт хуэдэ? ЩIэныгъэм хуэпабгъэрэ, библиотекэхэм кIуэрэ?
- Пэжым ухуеймэ, библиотекэхэм щIэ­сырейкъым ди студентхэр. Ауэ абы къи­кIыркъым ахэр фIыуэ емыджэу - интернетым и Iэмалхэр хъарзынэу къагъэсэбэп. ­Студентхэм уазыхутепсэлъыхь Iуэхур къагу­рыIуэныр нэхъыбэу зэ­лъы­тар егъэджакIуэращ. Ныбжьы­щIэ­хэр щIэныгъэм зэрыдебгъэхьэх хъуну ­Iэмалхэр умы­бэлэрыгъыу къэбгъэсэ­бэ­пыпхъэщ, абы­хэм уадэлэжьэныр къыхэпхамэ. Псалъэм пап­щIэ, дэ къытхуохуэ ­дерсым хухаха ­зэманыр къыщыдэмэ­-щIэкI. Дихьэхауэ студентхэм зэпкърах Iуэхугъуэхэр зэпыдгъэун хуей мэхъу, ауэ абыхэм я гупсысэр жан щIыкIэ ар яджмэ нэхъыфIщ. Ап­хуэдэхэм деж яжызоIэ те­лефонымкIэ ­зыкъыспащIэм зыщIэуп­щIэ­хэм жэуап естыну сызэрыхьэзырыр. 
Япэ курсым щIэсхэр сытым дежи ­гулъытэрэ чэнджэщрэ нэхъ хуэныкъуэщ. Абы­хэм нэсу зэкIэ къагурыIуэркъым еджэныр зэрекIуэкI щIыкIэхэмрэ Iэмалхэмрэ, дерсхэм я мыхьэнэр, лекцэм хуаIэн хуей бгъэдыхьэкIэр. Мис а псом са­ху­топсэлъыхь, щIэныгъэм и мыхьэнэр къагурызгъаIуэу, еджэным тезгъэгушхуэу. Псом нэхъыщхьэу зыхезгъэщIыкIыну сы­хущIокъу къыхаха IэщIагъэм и фIагъыр, абы сытым дежи щIэупщIэ зэриIэнур, щIэкъузауэ еджэ­мэ, лэжьыгъэ IэнатIэ тэмэ­-ми зэрагъуэтынур. Щапхъэу къахуэсхьын сфIэфIщ ехъулIэ­ныгъэхэр яIэу ди къу­дамэр къэзыухауэ щIэныгъэм и пIалъэр зыщIэ, IэнатIэфIхэр зыгъуэта IэщIагъэлI­хэр. 
- Уи IэщIагъэм теухуауэ узыхэта Iуэху­гъуэхэм нэхъыщхьэу зыгуэр къахэбгъэ­щхьэхукIыфыну?
- Владикавказ щыIэщ дэ дызыдэлажьэ ­технологие центр. Абырэ ди универси­тетымрэ зэгурыIуэныгъэ зэращIы­лIауэ я щапхъэ-лэжьыгъэхэр къэтхьурэ, я пIалъэр зэдгъащIэурэ едгъэхьыжырт. Ар щапхъэ тхуэхъури, 2008 гъэм, си дипломым сыще­лэжь ­зэманым техуэу, ди кафедрэм япэу къызэригъэпэщат къэрал зы­б­жа­нэм я лIыкIуэ зыхэта ­щIэ­ныгъэ-техникэ конференц. Iуащхьэмахуэ лъапэ деж ди универ­ситетым егъэджэныгъэ-щIэныгъэ IуэхущIапIэ щи­Iэщ. Иджы абы илъэс къэс щокIуэкI апхуэдэ зэхыхьэ. Конференцым кърагъэхь щIэныгъэ ­тхыгъэхэр зэрагъэзахуэ ди кафедрэм и лэ­жьа­кIуэхэм, тхылъу къыдыдогъэкI. Iуащхьэ­махуэ лъапэ щекIуэкI щIэныгъэ зэхуэсхэм дошэ магист­ратурэм щеджэ ди студентхэр. Абыхэм щIэныгъэ лэжьыгъэ пхагъэкIын хуейуэ къапэщылъщи, конференцым щыжаIэхэмрэ щагъэ­лъагъуэхэмрэ ­куууэ къахуосэбэп. Абы­хэм нэмыщI ди ­къудамэм щеджэхэм я гъэ­сэныгъэм, курыт еджапIэхэм щIэсхэм я IэщIагъэр къы­хахынымкIэ сэбэп яхуэхъуным ехьэ­лIа лэжьыгъэ егъэкIуэкIыныр пщэ­рылъ къысщащIащи, абы теухуауэ олимпиадэхэр, ­зэпеуэхэр, дерсхэр, зэIущIэхэр идогъэ­кIуэкI. Курыт еджапIэхэм дыкIуэурэ ди ­къу­дамэм къыщIэтIысхьэ­мэ, щагъуэтыну щIэныгъэмрэ Iэмалхэмрэ дахутопсэ­-лъыхь еджакIуэхэм. 
- Ди зэманым псом хуэмыдэу къагъэсэбэп зэхэщIыкI IэрыщIым и Iэмалхэр, интернет программэ гугъухэр. Зэ­хэщIыкI IэрыщIыр гъащIэм къызэры­хэувэм теухуауэ сыт жыпIэнт? 
- ЗэхэщIыкI IэрыщI жыхуэтIэр сыт хуэдэ IуэхущIапIэми къыщосэбэп. Ауэ зэраныгъэ къимышэуи схужыIэнукъым. Иужь­-рей илъэс зыщыплIым щIэпхъаджащIэ­хэм ­ерыщу ­къагъэсэбэп хъуащ ар. Псалъэм ­папщIэ, уи цIыхугъэ гуэрым и макъ зэрагъэпэщу къопсалъэу уагъэжакъуэ­фынущ. Мис апхуэдэ къызэрыхъур ди благъэ-Iыхьлыхэми, ныбжьэгъу-жэрэгъу­хэми къа­гурыдгъэIуап­хъэщ. 
- Университетым, уи студентхэм, щIэ­ныгъэм теухуауэ нэхъ узыгъэгушхуэу Iуэху­гъуэ гуэрхэр щыIэу къыщIэкIынщ…
- ИлъэситI япэ си деж диплом лэжьыгъэ гъэщIэгъуэныщэ зы пщащэм щитхат, «Унэ губзыгъэ» жыхуэтIэм теухуауэ. Ар фIы дыдэу пхигъэкIащ, дауи, тху къихьащ. ЕджапIэр къэзыуххэм я диплом лэжьыгъэхэм щы­хэ­плъа урысейпсо зэпеуэ Мэзкуу щекIуэкIати, хъыджэбзым и лэжьыгъэр абы едгъэхьри, япэ увыпIэр къихьащ. Уи еджакIуэм апхуэдэ зэфIэкI къыщигъэлъагъуэм деж икъукIэ ущогуфIыкI, сэри гуапэ сщыхъуащ ныбжьыщIэм и щIэныгъэ хэлъэтыр. 
Ди университетым жиIэу илъэс къэс ­иригъэкIуэкI «Стартап» зэпеуэ щхьэпэм, ди кафедрэм къыбгъэдэкIыу студентищ хэдгъэ­хьэ хабзэщ. Ар нэхъапэ­кIэ щымы­Iауэ щIэщыгъуэу икIи щхьэпэу зыгуэр къыщыгъэлъэгъуа щIэныгъэ лэжьыгъэхэр щагъэлъагъуэ зы Iуэхущ. Ари егъэлеяуэ ­IэмалыфIщ ныбжьыщIэхэм я зэфIэкIыр къэхутэным теу­хуауэ. 
- Упсэу, Хьэмидбий! ЩIалэгъуалэм я гур щIэныгъэм къыхуэбгъэушыным ­нэхъ IуэхуфI щыIэу къыщIэкIынукъы-ми, фи ­мурадхэр къывэхъулIэну ди гуа­пэщ.

Епсэлъар  ГУГЪУЭТ  Заремэщ.