Сабийлери болгъан къайсы юйюрню да баш сорууу алагъа тюз усталыкъны сайлауду. 9-чу классдан сора колледжлеге билим алыргъа баргъан сабийлени саны да жылдан жылгъа ёсе барады. Къурулуш бла байламлы усталыкъ алыргъа сюйген сабийле да кёпдюле. Баям, ол жашауну айныуу, арт жыллада республикада къурулушну ёсюую бла да байламлы болур. Андан сора да, технический жаны бла усталыкъланы сайлап окъургъа киргенле аз тюйюлдюле.

Къабарты-Малкъарны «Къурулушчу» колледжине жыл сайын келген студентлени саны кёбейе баргъаны да къууандырады. Аны не бла байламлы болгъаныны эмда анда билим бериуню юсюнден колледжни таматасы Къурманланы Мурат бла ушакъ этгенбиз.

- Мурат Русланович, сиз таматалыкъ этген колледж республикада алчыланы санындады. Уллу эришиуню кезиуюнде бийик даражада къалыр ючюн къаллай атламла этесиз?

- Кертиди, бизге окъургъа сюйюп келген сабийле кёпдюле. Аланы усталыкъгъа тюз кёзден къарагъанлары да къууандырады. Бюгюнлюкде очный бла заочный халда минг тёрт жюз бла жарымгъа жууукъ сабий окъуйду. Биз юйретген усталыкъланы тизмеси уллуду.

Ол усталыкъла жашауну эм магъаналы жаны бла байламлыдыла. Бизде усталаны тынгылы хазырлаугъа уллу эс бёлюнеди. Аны себепли окъургъа келген сабийле, энди келирге сагъыш эте тургъанла да мындан сайлагъан усталыкъларына кереклисича ие болуп чыгъарыкъларына эмда алгъан билимлерин хайырлана билликлерине ышанырчады. 

Дипломла алып чыкъгъан усталыкъладан сора да, къыркъгъа жууукъ ызлагъа бизде жангыдан къысха программа бла окъуп, алгъадан алгъан усталыкъны алышырча онг барды.

- Эм уллу сурамы болгъан а къайсы бёлюмдю?

- Юйретиу ызыбыз, усталыкъларыбыз да къурулуш бла байламлы болгъанлары себепли мекямланы къурулушлары эм аны тасхаларына юйретген бёлюмлени бек излейдиле. Окъуугъа алыу бу бёлюмледе къыстауду. Жаш адамла, мында сайлауларыны тюзлюгюне ишексиз болуп, билимлерин андан ары институтлада ёсдюредиле. Экинчи бёлюм а, заманнга кёре болур, IT компьютерлеге, программированиягъа юйретген бёлюмдю. Сабийле гитчеликлеринден да компьютерлеге бек байланыпдыла.

Оюндан эригип, ол билимлерин хайырлы жанына бургъан жашла бла къызла кеслери программала къураргъа, ол жаны бла билимлерин ёсдюрюрге излейдиле.

- Диплом алып чыкъсала уа, иш табалмай къыйналамыдыла?

- Сайлагъан усталыкъларына кёре бизни студентлерибизни 95 проценти усталыкъларына кёре иш бла жалчытылыныпдыла. Кадрланы жетишмегенлери себепли иш иелери бизни студентлени сюйюп аладыла, сакълап окъуна турадыла. Ала практиканы ётген заманда окъуна эсленедиле. Къолларына дипломларын алгъанлай, кёбюсю практикаларын ётген жерлеге ишге тохтайдыла.

Былайда бир жерге уллу конкурс болгъанын эсге ала, сабийле бусагъатдан башлап таукел болургъа керекдиле. Сабий жюреги бла сайларгъа керекди усталыкъны. Ол заманда сюйюп окъуйду, жетишимлери да боладыла, проект ишлеге, жангы амалланы хайырланып билим алыуда да айырмалы боладыла. Къурулуш айный баргъаны себепли саулай къыралда да хакъы иги болгъан ишни тапхан къыйын болмайды. 

Мен окъуучулагъа жыйырма биринчи ёмюрню эм уллу саууту билим болгъанын къуруда айтама. Эринмей окъугъан, усталыгъыны тасхаларына юйреннген къыйналмай жашарыкъды.

- Жылдан жылгъа келген сабийледе не башхалыкъла, тюрлениуле эслейсиз? 

- Мени сынамыма кёре, бу арт жыллада келген студентлени асламысы арталлыда башхаладыла. Алгъын колледжлеге сабийлени бир-бирлери заман ётдюрюрге, бир жерде окъугъан атлы болурча келиучю эселе, энди уа жаш адамла ахча ишлеп, хайыр кёрюрге ашыгъадыла. Ол махтаулу шартды, нек дегенде, хакъ тёлеселе, ала эринмей ишлерге, юйретселе уа, къачмай юйренирге хазырдыла. Жукъгъа да сейирлери болмагъан сабийле бар эселе да, бек аз болгъандыла.

- Юйретиу жаны бла иш а къалай къуралыпды сизде?

- Хар жердеча, биз да патриот жаны бла сезимлерин кючлеуге уллу эс бурабыз. Анга къыралны, министерствону жанындан да себеплик этедиле. Аны бла бирге волонтёрлукъ ишле бардырабыз. «Биринчилени атламлары» биригиу бла байламлыкъ жюрютебиз. Саулайда колледжни атындан энчи аскер операциягъа къатышханлагъа болушлукъ жыйып, сууукъла келирни аллында ёрге жанла алып ашыргъанбыз. Окъуугъа ала туруп да, бусагъатда энчи аскер операциягъа къатышханланы сабийлерин алыргъа кюрешебиз.

- Бюджетде окъутуугъа жылгъа ненча жер бериледи?

- Быйыл тёрт жюз жер болгъанды. Целевой амал бла келгенле да кёпдюле. Контракт халда билим алгъан студентлерибиз да асламдыла. Къыралда билим бериуню айнытыу амалларын биз да кеси ишибизде сынайбыз, хайырланабыз деп айталлыкъма.

- Къызчыкъла да кёп кёрюнедиле мында.

- Бардыла, аз тюйюлдюле. Ала мекямланы ичлерин тапландырыргъа да юйренедиле. Мында окъуп чыкъгъандан сора кёбюсю дизайн бла байламлы бийик билим аладыла. Сатыу-алыу ишге да юйренедиле. Устазлыкъгъа юйретген бёлюмюбюзде да къызчыкъла аз тюйюлдюле. 

- Билим бериуде бардырылгъан миллет проектлеге къатышамысыз?

- Орта профессионал билим бериуге келишген проектлени барысына да къатышабыз. Аланы барысындан да алчыла болмасакъ да, призёрла болуп чыгъабыз. Спорт жаны бла да жетишимлерибиз кёпдюле. Студентлени жашаулары зауукълу болур ючюн, аланы харкюнлюк окъууларына тюрлениуле кийиребиз, солуу кезиулерин сейирли къураргъа итинебиз.

Окъуучула бизге сюйюп келирча, мекямыбызны да тизгинли сакъларгъа кюрешебиз. Къалайда не тюрлю къурулуш ишлери чыкъса да, кеси амалларыбыз бла жалчытабыз. Окъуучуларыбыз усталыкъларын кёргюзте, сынамларын ёсдюре да биледиле. Къырал бусагъатда уллу болушлукъ эталмаса да бизге ол жаны бла, бюджетден тышында, усталыкъланы ёсдюрюу, контракт амал бла окъугъанладан тюшген къолайыбызны хайырлана, тизгинибизни жыябыз. 

Базабызда биз юйретген ызлагъа кёре цехлерибиз бардыла. Мебель жыйгъан эм жарашдыргъан, сварка ишлени хар тюрлюсюн жалчытхан, алай бла мекямны къурулуш эм тапландырыу ишлерин студентлерибиз кеслери толтурадыла. Мекямыбызны жылыу берген системасын да кесибиз алышып чыкъгъанбыз. Мекям 1982 жылда ишленнгенди. Андан бери бир да тынгылы ремонт этилмегенди. Седиреген, бузулгъан жерлерине кесибиз сакъ болуп, тизгинде тутабыз. Аны юйретиу магъанасы бек уллуду. Сабийлерибиз ёз мюлклерин сакъларгъа, тапландырып, ариу тутаргъа юйренедиле.

- Колледжни мюлк-техника жаны бла жалчытыу не халдады? Керекли оборудованиягъыз бармыды?

- Энди ол болгъанланы жангыртыргъа бек сюерик эдик. Барысы да шёндюгюлю техника болса, аламат эди. Алай эрттегили станокла да ишлейдиле, беш жыл мындан алгъа чыкъгъан станокла да бардыла. Сабийлени билимлерин ёсдюрюуде хайырланыр кереклерибиз бардыла.

«Профессионалитет» федерал проектни чеклеринде бардырылгъан эришиуге къатышхан эдик. Жарсыугъа, быйыл хорлам бизни болмады эсе да, бу жангы жылда да къатышып, хорларгъа таукелленнгенбиз. Ол заманда федерал ахчагъа кёп жумушубузну жалчыталлыкъбыз. Андан сора грантлагъа да сюйюп къатышабыз. Бизнича ызлагъа юйретген колледжлени барысы бла да къаты байламлыкъ жюрютебиз. Сынам алыргъа ол аламат онгду.

- Тыш элледен бла шахарладан келген сабийлени жашар жерле бла жалчыталамысыз?

- Бир къауум башха къыралдан келген студентлерибиз бардыла. Общежитде эки жюзге жууукъ студент жашайды. Андан сора да, асламысыны алыкъа жыл санлары гитче болгъанлары себепли сабийлени кеслери алларына къоймайбыз. Хар къауумну кесини куратору болады. Ала ата-анала бла къаты байламлыкъ жюрютедиле.

Окъуучуларыбыз бизни къыйматыбыздыла, даражабыздыла. Аны себепли хар жаны бла да бизге багъалыдыла, алагъа туугъанларыбызгъача къарайбыз. Мында ишлеген устазла бийик билимлиледиле, ишлерин да бек сюйгенледиле. Аталаны бла аналаны сабийлерин бери ышанып жиберир онглары барды. Ишин сюймеген устазгъа бизде жер жокъду. Ким биледи, аны ючюн окъуна болур, республиканы битеу колледжлерини араларында биз даража жаны бла ючюнчю жерге чыкъгъанбыз. Ахшы муратларыбыз а алдадыла.

Ушакъны Темуккуланы Асият бардыргъанды.