Бюгюн ушакъ нёгерим Долинскде Репрессияланы сынагъанлагъа аталгъан мемориалны директору Теммоланы Ибрагимни къызы Фаризатды. 

– Жангы жыл жангы умутла этдиреди. Озгъан 2025 жылда ишигиз къалай эди? 

– Ол Уллу Ата журт урушда Хорламны 80-жыллыгъына аталгъаны бла байламлы, ол шартха энчи эс бурулгъанды. Алай болмай да къалай? 1941 жылда республикада 367 минг адам жашагъанды. Аладан малкъарлыла – 56 минг болгъандыла. Битеу да республикада урушха кетгенлени алгъанда уа, аладан хар бир 4-чю адам таулу болгъанды. Жаланда Кёнделенни алсакъ окъуна, андан 800-ге жууукъ адам къайтмагъанды урушдан.

– Сёз ючюн, ол тарых шартха аталып не зат этилгенди Мемориалда?

– Биринчиден, жангы проект ачылгъанды «Заманла. Болгъан ишле. Адамла» деп. Аны къурамында жылны аллында окъуна, 4 январьда, Нальчик, 11 январьда битеу да республика фашистледен азатланнганына, февральда Сталинградда баргъан къазауатха, Ленинград блокадагъа, июньда бла июльда «Жер юсюнде жашау барып турур ючюн», деп, Брест къалада жан берген 25 таулугъа аталгъан, тенгиз флотда къуллукъ этгенлени, аскер корреспондентлени эсгертген, Ата журтну къоруулаучуну кюнюне, Нальчикге Махтау даража берилгенине аталгъан, башха кёрмючле да болгъандыла.

– Аланы араларында жюрегим бютюнда бек жаратхан бири болгъанды 9 майда – Урушдан келген ючгюл къагъытланы жюрек бла этилген кёрмючю. Совет Союзну Жигитлери Байсолтанланы Алимге бла Уммайланы Мухажирге аталгъаны да. 

– Хау, «Мен да жашагъанма бу жер юсюнде…» деген проектни бардырабыз. Энди Уллу Хорламгъа юлюш къошхан хар бир адамны сагъыныр онг жокъ эсе да, аладан бир къауумун эсгергенбиз. Сёз ючюн, актёр Маммеланы Ибрагимни, къырал къуллукъчу Джаппуланы Муссаны, РСФСР-ни халкъ артисти Кючюкланы Магометни, Огъары Малкъарда школну директору болуп тургъан Къарчаланы Хадисни, белгили алим Энейланы Тимурну, генерал-лейтенант Беппайланы Суфиянны, СССР-ни сыйлы тренери Залийханланы Хусейни да сюйюп, жюрек ыразылыкъ бла эсгергенбиз. Сёз ючюн, Залийхан улу Элбрусну башындан фашист байракъны кетерип, Ата журтну байрагъын орнатхан къауумданды. Жаш адамла жерлешлерини юсюнден аллай шартланы билселе, алагъа ушаргъа итинирикдиле.

– Жаш адамла дейсе, сизде ол тюбешиулеге кимле жюрюйдюле?

– Таматала, кичиле да. Бютюнда школда окъугъанланы чакъырабыз. Алагъа Ата журтубузну сюйдюрюрге излегенде, быллай адамларыбыз юлгю болуп келедиле. Бери шахар, эл школладан, сабий садладан да келедиле сабийле ата-аналары, устазлары бла. Бютюнда Нальчикден, Хасания, Акъ-Суу элледен. Дагъыда Нальчик курортда солугъанла, башха къонакъла да келедиле. Дагъыда бу темагъа «Аллай усталыкъ барды – Ата журтну къоруулаучу» деген проектни къурамында барадыла тюбешиуле.

Аны чеклеринде Нальчикде «Юнармия» аскер-патриот жамауат къымылдау къуралгъанды. 

– Афганистанны ветеранлары, бусагъатда энчи аскер операциягъа къатышханла бла да къураладыла сизде тюбешиуле. 

– Афганистанда урушну ветеранлары жаш тёлю бла тюбеширге не заманда да хазырдыла. «Ала Россейни сыйын киши жеринде къоруулагъандыла» деген кёрмюч аталады алагъа. Бюгюннгю кюнде Ата журтубузну сейирлерин къоруулай, жигитликле этгенлеге, волонтёрлагъа аталгъан жыйылыула, кёрмючле да бир ненча кере болгъандыла. 

– Дагъыда сизде, мен билип, жангы китапланы презентациялары барады.

– Хау, быйыл аллай ишледен бири Зумакъулланы Борисни «О времени и о себе» деген китабы бла байламлы болгъанды. 

– Кёрмючлеге жаланда мында къараргъамы болады огъесе аланы ары-бери элтип да кёргюзтемисиз?

– Аланы школлагъа, бир тюрлю бир жыйылыула баргъан жерлеге, сёз ючюн, театргъа, жай айлада лагерьлеге да элтебиз. Быйыл тышына чыгъып къуралгъан кёрмючлерибиз 15-чи, 16-чы номерли школлада, 18-чи, 41-чи, 66-чы прогимназиялада да баргъандыла. Жаш адамланы кюнлеринде уа, 28 июньда, кёрмюч Къулийланы Къайсын атлы майданда болгъанды.

– Сизде баргъан тёрели эришиулени да сагъынсанг эди?

– Сыйлы Кязимден башлайыкъ. Кёп жылладан бери «Адамды бизни атыбыз» деген, шайырны жашау эм чыгъармачылыкъ жолуна аталгъан адабият эришиу барады. Анга битеу окъуу юйлени да окъуучулары, студентлери къатышадыла. Назмула окъуйдула, суратла ишлейдиле, жыр айтадыла. Къулийланы Къайсыннга бла Алим Кешоковха аталгъан эришиу да, «Тау жырны эки къанаты – Алим бла Къайсын» деп, тюз да Кязимникича барады. Артда бу эришиулеге къатышханла жюрини бегимине кёре махтау къагъытла, онгубузгъа кёре саугъала да аладыла. 

– Мемориалда, школлада да наркотиклеге, башха аманлыкъ ишлеге да къажау акцияла барадыла. Алагъа кимле къатышадыла?

– Ансыз амал жокъду. Сабийни терс жолгъа иймез ючюн, республикада окъутуу-юйретиу жаны бла ишлегенле Жарыкъландырыу, Жаш тёлю министерстволада, окъуу департаментде, жууапха тартыучу органлада ишлегенледен башлап, хар бир энчи устазгъа дери, кёп къыйын саладыла. Ол жыйылыулагъа 8-11-чи классланы окъуучулары, аланы ата-аналары да къатышадыла. 

– Этген ишлеригизде бек баш жумушха къайсын санайсыз?

– Энди «Мени юйюм – мени къалам», «Устала», «Миллетни келлик кюню аланы къолларындады», «Бир юйюрде» дегенча кёрмючле да этебиз. Алай а мемориалчыла баш борчларына халкъыбызны къыйын сюргюню бла байламлы ишлени санайдыла. Ала уа мартда баргъанларын билесиз. Ол кёрмючле жыл сайын жангыртыладыла. Келликлени сакълайбыз.

Ушакъны Мусукаланы Сакинат бардыргъанды.