Миллетибизни тин байлыгъындан тамблагъы тёлюлерибизге не къаллыгъыны къайгъысын биз бюгюн этмесек, жарамаз. Насыпха, халкъыбызда аны юсюнден сагъыш этген адамла бардыла. Кючменланы Хусей аладан бириди. Бюгюнлюкде кеси тукъумуна башчылыкъ эте, ол аппалары жашагъан Шыкъыны бла Холам-Бызынгы тарыны жер-суу атлары ёз тилибизде сакъланырларына жууукъ-тенги бла бирге себеплик этеди.
Алай бла Бызынгы элге элтген жолда чучхурланы аты арт 10-20 жылда «Девичьи слёзы» деп жюрютюлюп тургъанын барыбыз да билебиз. Болсада бу жерни кеси тилибизде эрттеден келген аты да барды.
– Солуучула жюрюген жерлерибизде тарыхыбызда келген атларыбызны къайтарыуну бек магъаналы ишледен бирине санайма. Аны юсюнден хаман да айтханлай турама. Сора аллай бир кезиулю тюбешиуюбюзню кезиуюнде тукъумубуздан жашла бу ишге къошумчулукъ этерге сюйгенлерин билдиредиле. Алайны аты «Тыжынты суу» деп жюрюгенди миллетибизде ёмюрледе да. Ёрге, энишге ётгенледен да аны къатында тохтап, суратха тюшюп, сууундан ичмеген хазна адам тапхын. Аны себепли бу ат бла эсгертме таш салыргъа кереклисине келишип, жумушну къолгъа алып, къысха заманны ичинде толтурабыз, – дейди ушакъ нёгерим.
Бу ишде Кючменлагъа Бызынгы элни администрациясыны башчысы Чочайланы Зуфар да билеклик этгенди.
Башда айтханыбызча, Кючменлары, Шыкъыда ата-бабалары жашагъан жерде юй тюпледен бирин жангыртыргъа таукел болуп, бир къауум заманны ол жумушха берилипдиле.
– Не да болсун, къоншу хуналадан ташлагъа тиймезге эм шёндюгюлю юйлеге ушатмазгъа деп оноулашхан эдик да, ол жорукъланы бузмай ишлейбиз. Машина да къурулуш керекле бла тыйгъычсыз келирча бир арбазны сайлап, алайда юй сюегенбиз. Алайда хунаны тёгерегин къазып къарагъаныбызда, аны мурдору жерде 1,5 метр теренликде эди. Ма алай тынгылы ишлегендиле алгъын таулула хар нени да. Биз да, башын алгъынча топуракъ бла жабып, бир кесек кенгирек да этип ишлегенбиз. Дагъыда аллында жапмасы – ары баргъанда, адамла жунчумазча. Тышын бошай келгенбиз. Жаз башында уа ичин тап халгъа келтирирге сюебиз. Элде бир юйню ожагъындан окъуна тылпыу чыкъса, ол болмагъанча уллу насыпды, – дейди ушакъ нёгерим.
Дагъыда башха тукъумланы да келечилери, Кючменларыча, аппаларыны юйлерин сюер муратлыдыла. Алгъаракъда уа бу аууздан чыкъгъанла, жыйылып, Шыкъыда энчи таш орнатхандыла. Бу жумуш Шауаланы Орусбийни башламчылыгъы бла бардырылгъанды.
Кертиси бла да, бюгюнлюкде миллетибизде 400 чакълы тукъум барды. Аладан жарымы окъуна, бу ахшы юлгюню алып, тыпыр ташларын жангыртып, миллет тарыхыбызгъа къошумчулукъ этселе, айтып-айтмазча уллу иш тамамланырыгъы хакъды.
Таппасханланы Аминат.
