Бизни тау эллерибизде усталыкъларына тийишлиликде ишлерин да бардыра, аны бла бирге уллу юйюрле ёсдюрюп, жамауат аллында бет жарыкълы, юлгюлю да болгъан тиширыуларыбыз кёпдюле, шукур къудуретге. Аллайладыла энчи-энчи эллерибизни айныуларына къошумчулукъ этгенлери бла бирча, саулай миллетибизни алгъа барырына юлюшлерин къошханла.
Чофанланы Майрышхан да аллай тиширыуларыбызданды. Ол бюгюнлюкде Бабугентни Батчаланы Роза атлы мектебинде математикадан окъута, жетишимли да болгъанлай келеди. Билим бериуде отуз жыл чакълы заманны ишлей, ведомстволу бёлюмледен грамоталагъа тийишли да болады. «Жылны устазы-2016» Битеуроссей даражалы усталыкъ эришиуню райондагъы урумунда алчылыкъны алгъанды. Биз а, анга тюбеп, ишини, юйюрюню юслеринден ушакъ этгенбиз.
- Майрышхан Магометовна, асламысында математиканы тиширыула сайламагъанча алай сезиледи. Аны кесин да кёпле къыйыннга санагъанлары белгилиди. Сизге уа бу илму не бла сейир кёрюннгенди?
- Огъары Марлкъарда ёсгенме. Мектепде класс башчыбыз Мамайланы Мустафа Мухадинович окъутхан эди математикадан а. Ол берген дерслени ызлары къалгъандыла жашауумда, кесини ишин бийик даражада билген профессионал эди.
Окъуугъа кире туруп, ким да, баям, иги билген затын сайлай болур. Алай бла КъМКъУ-да математика жаны бла билим алама. Ал кезиуде орусча сёлеширге бир кесек къыйналгъан эдим ансы.
Окъуууму бошап, ызыма туугъан элиме къайтып, анда 1-чи номерли школда социал педагог болуп башлагъанма урунуу жолуму. Бир ненча жылдан а математикадан дерсле да бередиле. Къадар Бабугентге келтиргенинден сора уа, он жылдан аслам заманны мында кадет школда ишлегенме. Жашчыкълагъа математиканы ангылатхан къыйын тюйюл эди. Артда уа битеулю билим берген мектепге устазла керек болуп, аны таматасы Глашланы Фаризат: «Элге анда иги жарарыкъса»,-деп, чакъыргъан эди да, сокъуранмайма, бюгюн да ыразыма.
Директорну сагъыннганыбыздан арысында, бир болумну айта кетерге сюерик эдим. Аны биринчи кере сабий заманымда «Жди меня» телевизор бериуде анасыны къарындашы Абдулла бла бирге кёргенме. Ол кюн эсимден кетмейди, аны жашауумда танырма неда биргесине ишлерме деб а къайдан биллик эдим.
- Бабугентни мектебини мекямын иги кесек заманны ичинде тапландыргъандыла. Ол кезиуде окъутуу къалай баргъанды, школну бошарыкъ сабийле артда Бир къырал сынауларында къыйналмазча, къаллай онг эталгъансыз алагъа?
- Мектепге эки жылны ичинде ремонт этилгенди. Биз аллай болумгъа тюшгенибизде да, Фаризат Сахадуллаховна, не жаны бла да ахшы онгла излеп, сабийле узакъдан окъутуугъа кетип къалмаз ючюн къолундан келгенни аямагъанды. Алай бла биз школну къатында орналгъан Маданият юйде класс отоула къурап, аланы уа биз коридорда окъуна этгенибизни бу жумушда ата-аналаны болушлукъларын да белгилерчады, окъуучула бла дерслени ол халда бардыргъанбыз.
Билемисиз, бу амал кесини себебин да бергенди эмда ачыкълагъанды. Нек дегенде эки жылны ичинде сабийле телефонладан айырылмай турсала, аланы билим даражалары, айхай да, алашаракъ болур эди деп сунама. Андан сора да, ала дерсде бирге олтургъанлары, мектепге жюрюгенлери алагъа шуёхлукъларын кючлендирирге да онг болгъанды. Элде уа ол ышанны магъанасы уллуду.
Шёндю уа сабийлерибиз омакъ, хар амалы да болгъан ариу мекямда окъугъанлары бизни барыбызны да къууандырады. Бизни аллай иги окъуучуларыбыз бардыла, халкъда айтылыучусуча, жанынгы берирсе ала ючюн.
Эсеплени юслеринден да айтханбыз. Былайда бир ненча юлгю келтирлик эдим ала бла байламлы. Мектепде ремонт баргъан кезиуде школну бошарыкъ сабийлеге класс башчылыкъны этгенме. Ала жаланда мурдорлу угъай, профильли математикадан ЕГЭ-де жетишимледен аслам балланы алгъандыла. Сынауну бу тюрлюсюнден аллай багъагъа тийишли болгъанлары уа сабийлени билимлерини ахшы даражасын ачыкълайды. Нек дегенде ЕГЭ-ни профиль тюрлюсюню кесини энчилиги барды.
Алай бла окъуучубуз Батчаланы Алина химиядан, биологиядан да токъсандан аслам балла алып, бюгюнлюкде медицина факультетде окъуй турады. Профильли математикадан айырмалыла уа Улбашланы Арсен (Санкт-Петербургну къурулуш университети), Батчаланы Къурман (Саратовну Юрий Гагарин атлы къырал техника университети), Оразайланы Ислам бла Бёзюланы Салим (Сибирь федерал университетни Саяно-Шушенскде филиалы) болгъандыла эмда ала барысы да бюгюнлюкде билим алгъан жерлеринде да жетишимлидиле. Кеслерини жетишимлерин а манга байрам кюнледе сёлешселе, алгъышласала да айтып къууаныучудула.
- Математика – ол сабийле борчлу халда берген ЕГЭ-леден бириди. Анда жетишимлеригизни юслеринден да айтдыгъыз, адай эсе да, окъуучула аны мурдорлу огъесе профильли тюрлюсюнмю асламыракъ сайлайдыла?
- Кёбюсюнде жашла аны айырадыла. Быйыл мектепни 18 сабий бошарыкъды да, ала барысы да иги окъуйдула. Бу жол да жетишимлерибиз аслам болурла деп сакълайбыз.
Профильли тюрлюсюне дерследе да хазырланабыз. Алай эсе да, андан тышында кюреширге да тюшеди. Ёз оюмуму айтсам, ЕГЭ – ол ахшы амалды деп сунама. Нек дегенде сабий, алгъадан да иги окъуп, анга кёлю бла хазырланып турса, артда сынауну жетишимли да бераллыкъды, сюйген жерине окъуугъа да кираллыкъды.
Билим бериу амалланы юслеринден айтсагъ а, окъуучу, къангагъа чыгъып, ауузу бла айтып, къолу бла жазып ишлегенни сюеме. Ол заманда сабий дерсни къалай билгени бегирек белгили болады.
- Бюгюнлюкде жаш тёлюню окъутууда, юйретиуде сизни къууандыргъан огъесе жарсытхан зат неди дерге боллукъсуз?
- Билемисиз, сабийле мыйыларын ишлетирге юйренселе сюеме. Аланы тюкеннге ийсенг, ол да жумушду. Нек дегенде ала алгъан аберилерини багъаларына окъуна эс бурургъа тийишлидиле. Аллай затла уа сабийни не аз да бир болумгъа тюшген кезиуюнде сагъыш эте билирге тюшюндюредиле.
Мыйыны онглары кёпдюле, аны ючюн а сабийге «Сен аны эталлыкъ тюйюлсе» деген сёзлени эшитдирирге жарамайды. Бютюн кёллендирир затланы излерге керекди. Не ууакъ затда да махтасанг, кёлюн кётюрсенг, ол жетишимли бола да барлыкъды.
Къудуретни ахшылыгъындан, уллу юйюр ёсдюрген анасыз. Сиз да сыйлы болугъуз, беш сабий бардыла. Аталары Жамал да аланы окъууларына, юйде жумушларына дегенча, сакъ болгъанлай, билеклик этгенлей турады. Асламысында мен ишде болуп, юйретиуде аны къыйыны энчиди, айып этмегиз.
Таматабыз Мухаммат башланнган класслада окъугъан кезиуде устазы Мокъаланы Сакинат Биляловна анга бир клеткагъа юч «беш» салып жибериучю эди. Мен а, анга сейир этип, алай нек эте болур деп тургъанма. Ол, кертиси бла да, иги окъуп, мектепни айырмалы бошап, бийик балла да алгъанды. Ызы бла Сибирь федерал университетни Саяно-Шушенскдеги филиалында окъугъанды. Студент кезиуюнде техника жаны бла олимпиадалагъа, халкъла аралы инженер чемпионатха да аслам кере къатышып, жетишимли болгъанды.
Андан сора да, окъугъан кезиуюнде РФ-ни президентини стипендиясы бла бирге университетни кесини да бийик стипендиясын алгъанды. Бакалавриатны, магистратураны да къызыл дипломлагъа бошап, бюгюнлюкде Усть-Хантайскда ГЭС-де ишлеп турады. Солуугъа келген заманы болса, жашаудан кетген таматаларыбызны хурметлеп, аланы обаларын жокъламай къоймайды. Кеси да гитче хажиликни къылгъанды.
Мурат а, элде кадет школну «бешлеге» бошап, Савово шахарда Ульяновск авиацияны баш маршалы Бугаев атлы авиация институтну къызыл дипломгъа тауусханды. Бюгюнлюкде Москвада, уллу самолётланы жюрютюрге тюшюне, жангыдан окъуй турады.
Алимге уа, таулула айтыучусуча, юй балтасыды дерге боллукъду. Ол узакъгъа кетерге да унамагъанды. Мектепни жетишимли бошап, КъМКъУ-да энергетика жаны бла окъуй турады.
Амира бла Сабира уа эгизчикледиле. Аланы алыкъа онбир жыллары болады. Гитчерек заманларында малкъар тилде иги сёлешмегенлерине бек жарсып тургъанбыз. Аны амалтын, тырман эшитирге тюшгенди. Болсада аны сылтауу неде болгъанын айтмалмайма. Нек дегенде биз ала ёз тиллернин билирлерине сакъбыз, юйде да тауча сёлешебиз.
Къызчыкъла 5-6 классха жюрюп башлагъанлы уа, насыпха, ол ышан иги жанына тюрленнгенине къууаннганбыз. Устазлары Къубадийланы Мадина Мухаровнагъа да ыразыбыз. Бек иги сёлешедиле, ангылагъан да этедиле энди, аллай затха къууанмай а не этгин.
Андан сора да, къызла орус литературадан дерсни сюедиле. Бу жанына итинедиле бегирек. Баям, устазлары Мокъаланы Мадина Борисовнаны хунерини хайырынданды ол а.
Айхай да, кесим математиканы сюйгенден да болур, жашырмайма, ол ызны сайласала, устазла да болсала угъай дерик тюйюл эдим. Иги биледиле аны, окъутхан а математикадан Чочуйланы Лариса Тахировна этеди.
- Сизнича, устазлыкъны сайлагъан окъуучуларыгъыз а бармыдыла?
- Биз хар кюнден да сабийлеге тап болсун, аланы жетишимлерине къууанырча болайыкъ деп, ол акъылыбыз бла ишлейбиз. Ала таулу элден, Бабугентден, чыгъарыкъдыла уллу жашауну жолуна. Аны ючюн а сабийле бизни жолубуз бла барсала, кёлюбюз бютюнда учунады.
Сёз ючюн, бюгюнлюкде Мокъаланы Тамила КъМКъУ-да математика факультетде окъуй турады. Аны бошаса, элге устаз болуп къайтырыкъды. Бусагъатда кадрла бла болумланы уа кесигиз билесиз. Аны ючюн а быллай шартла бизни, коллективни, барыбызны да къууандырадыла.
Ушакъны Мокъаланы Зухура бардыргъанды
