Урысейм щIыхь зиIэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIы­хубэ сурэтыщI Абей Виктор къызэралъхурэ илъэс 90 щрикъу махуэм СурэтыщI гъуазджэхэмкIэ музей Ткаченкэ Андрей и цIэр зе­зыхьэм къыщызэIуахащ абы и IэдакъэщIэкIхэм я гъэлъэгъуэныгъэ. ЦIыху куэд зэхуишэсат ди щIыналъэми къэралми пщIэ щызиIэу щыта, цIыхугухэм гуа­пэу къина сурэтыщIым…

Гъэлъэгъуэныгъэм и гугъу тщIын ипэ къихуэу, щIэджыкIакIуэхэм ягу къэдгъэкIыжынщ абы и гъащIэмрэ и гуащIэмрэ ехьэлIа гуэрхэр. Абей Виктор 1935 гъэм дыгъэгъазэм и 11-м Сталинград (иджыпсту Волгоградщ) къалэм къыщалъ­хуащ. 1942 гъэм абы и уна­гъуэр Челябинск Iэпхъуащ. Курыт еджапIэм щIэсурэ, абы зыщигъэсащ заводым и изостудием. Школыр къызэ­риухыу Свердловск и художественнэ училищэм щIэ­тIысхьащ (1951 - 1956). КъыкIэлъыкIуэ 1956 - 1962 илъэсхэм абы и щIэныгъэм щы­хи­гъэхъуащ Художествэ­хэмкIэ Тбилиси дэт акаде­мием. 1962 гъэм щегъэжьауэ Къэбэрдей-Балъкъэрым и щэнхабзэ гъащIэм лъэ бы­дэкIэ хэуващ Виктор икIи академие щIэныгъэ зиIэ япэ адыгэ сурэтыщIу лъэпкъ тхыдэм къыхэнащ. Зиужьу­рэ, зэман-зэманкIэрэ къигъэщIын лъэкIащ республикэм щыпсэу лъэпкъхэм я псэкупсэр, щэнхабзэр зи ­лъабжьэ сурэтхэр. А лъэхъэ­нэм щыщIэдзауэ Абейм и лэжьыгъэхэр щигъэлъэ­гъуащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и Сурэ­тыщIхэм я зэгухьэныгъэм республикэм щригъэкIуэкI гъэлъэгъуэныгъэ псоми. 1973 гъэм къы­щыщIэдзауэ УФ-м и Сурэ­тыщIхэм я зэгухьэныгъэм хэтащ, 1974 - 1982 гъэхэм - Налшык и художественнэ со­ве­тым хэтащ, къыкIэлъыкIуэ илъэсиблым а IуэхущIапIэм и унафэщIым и къуэ­дзэу, 1989 - 1992 гъэ­хэм абы и тхьэмадэу щытащ. 1992 - 2005 гъэхэм ар щытащ «Урысейм и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэ» къэралпсо жы­лагъуэ зэгухьэныгъэм и секретару, абы и Къэ­бэр­дей-Балъкъэр республикэ къудамэм и унафэщIу. 
1992 гъэм Абей Виктор къыфIащащ «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и цIыхубэ сурэтыщI» цIэ лъапIэр. Абы и IэдакъэщIэкIхэр утыку къыщрахьащ чырис­тан диныр илъэс минитI, Пушкин Александр къызэралъхурэ илъэс 200 щрикъум ирихьэлIэу ящIа гъэлъэ­гъуэныгъэхэм, «IX Россия», «X Россия» урысейпсо, «Юг России», «За мир на Кавказе» щIыналъэ гъэлъэгъуэ­ныгъэхэм. «Урысейм щIыхь зиIэ и сурэтыщI» щIыхьыцIэр 2000 гъэм къыфIащащ. 
Иджы Абейм «Разный» фIащауэ къыхузэрагъэпэща гъэлъэгъуэныгъэр щекIуэкI пэшым узэрыщIыхьэу псэгъэтынш-хуабагъэ гуэр зы­хыбощIэ. ДэнэкIи щыбо­лъагъу удз гъэгъахэр, псы ежэх­хэр, бгыхэмрэ къурш­хэмрэ, цIыхур зыщыужа, шей щызэдефэ уэршэрхэр, берычэтыгъэр къэзыгъэлъагъуэ Iэнэгухэр, пхъэщхьэмы­щхьэ щхъуэкIэплъыкIэхэр, нэгъуэщI куэди. Анэм и гу­мащIагъэри, лъахэм и хуа­багъэри, цIыхум и гумрэ и псэмрэ я къабзагъэри, щхьэгъубжэм адэкIэ щыплъагъу дуней узыIэпызышэри… куэд мэхъу Виктор къытхузэIуихыр. Псом ящхьэращи, дэтхэнэ сурэтми къищым уIэ­бэмэ, улъэIэсынущ, апхуэдизкIэ нэIурытщи, щIэхъу­маи гъэпщкIуаи хэткъым, гурыIуэгъуафIэ-гъэткIугъуа­фIэу лэжьыгъэхэр зэ­щIо­жьыуэ. Абы щыгъуэми, къы­зэрыгуэкIыу къыпщыхъу лэ­жьыгъэхэм апхуэдизкIэ гуп­сысэ куу хэлъщи, уе­­п­лъыху­-кIэ нэхъыбэж хыболъагъуэ.  
- ЩыIэщ цIыху и лэжьыгъэр, и IуэхущIафэр, и гъащIэр къэбгъэлъэгъуэн пап­щIэ уи псалъэхэм ухухэ­щы­пыхьын хуейуэ. ЩыIэщ Виктор хуэдэхэри - псалъэ хуэ­мы­ныкъуэу и Iэдакъэ­щIэкI­хэм псори къыбжаIэу. Нобэ тлъагъу дахагъэр зи IэрыкI цIыху щыпкъэм ехьэ­лIауэ фIы фIэкIа пхужыIэнукъым, абыкIэ щыхьэт хъуфынущ ар зыцIыхуу щыта дэтхэнэри. И фэеплъыр зыщымыгъупщэн дыхъуну, гъэлъэгъуэныгъэр къызэзыгъэпэщахэми Виктор и бынхэми фIыгъуэ къахудэкIуэну си гуапэщ, - жиIащ зэIущIэр къыщызэIуихым КъБР-м щэн­хабзэмкIэ и министр ­Къумахуэ Мухьэдин. Апхуэ­дэуи министрым къыхигъэщащ Абей Виктор и музей ящIыну мурад зэраIэр, республикэм и унафэщIхэр абы иужь зэритынур. 
ЦIыху куэд къыщыпсэ­лъащ зэIущIэм, псоми жаIар гуапэщ, фIыщ, я ныбжьэ­гъуу, я цIыхугъэу щытар ягу къызэринэжарщ, ар зэи зэращымыгъупщэнурщ. Илъэс пщыкIуий мэхъу Виктор къызэрытхэмытыжрэ, итIани, дыгъуасэ абы къыбгъэдэкIыжам хуэдэущ и ныбжьэгъухэм и гугъу зэращIыр. ЦIыхукIэ нэхъуеиншэу, псэущхьэ фIыуэ илъагъуу (псэ пIащIэ зэриIэр абы игъэнаIуэртэкъэ?!), ныбжьэгъугъэр игъэлъапIэу, нэхъыжьи нэхъыщIи бзэ къахуигъуэтыфу зэрыщытар жаIэ пэтми, яхуэухыркъым. 
Абей Виктор и гъащIэмрэ и гуащIэмрэ, и хьэлымрэ и цIыху хэтыкIэмрэ я гугъу ящIащ КъБР-м ЦIыхухэм я хуитыныгъэр хъумэнымкIэ и уполномоченнэ, тхыдэ щIэ­ныгъэхэмкIэ доктор Зумакулов Борис, КъБР-м и Композиторхэм я зэгухьэныгъэм и тхьэмадэ ХьэIупэ ДжэбрэIил, КъБР-м и Парламентым щэнхабзэмкIэ, жылагъуэ зыу­жьыныгъэмрэ хъыбарегъащIэ политикэмкIэ и комитетым и унафэщIым и къуэ­дзэ, «Кабардино-Балкарс­кая правда» газетым и редактор нэхъыщхьэ Бжьахъуэ Ранетэ, ди республикэм и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщI Къаныкъуэ Жаннэ сымэ.  
- Абей Виктор зэчиишхуэ зыбгъэдэлъа, зыми емыщхьу зи хъэтI щхьэхуэ зиIэжа сурэтыщI телъыджэт. Ауэ уи хъуреягъкIэ абы и IэдакъэщIэкIхэр щыщытым и деж, гъуазджэ и лъэныкъуэкIэ абы хузэфIэкIам щхьэхуэу и гугъу щIэпщIын щыIэкъым. Сэ сыхуейт и цIыху щIыкIэм теухуа зы мащIэ жысIэну. АпхуэдизкIэ узыIэпишэрт, лъагъугъуафэт ари, Виктор къыщытхэтым псори дыщызэхуэсу щытар абы и лэжьапIэ пэшырт, зэрымы­псэужрэ дэ щхьэж и лъэщапIэм дыщIэсыжщ. Куэдым дытепсэлъыхьырт, Iэджэм я гугъу тщIырт, гупсысэ зэхэ­дзэкIэ Iуэху къыинхэр щы­зэфIэтхи къэхъурт. Мис а зэхущытыкIэ гуапэм иджыпсту дыхуэныкъуэщ, - жиIащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIыхубэ сурэтыщI Бгъэжьнокъуэ Заурбэч. Апхуэдэуи къыхигъэщащ тхылъ куэд еджа цIыху губзыгъэу, Пушкин Александр, Лермонтов Михаил, нэгъуэщI усакIуэхэми я IэдакъэщIэкIхэр гукIэ ищIэу, классикэ макъамэм, дунейпсо литературэм щыгъуазэу, езыми тенор лъэщкIэ уэрэд жиIэфу зэрыщытар. Абы и дежкIэ зырикIт арие гуэр игъэзэщIэныр е хэIэ­тыкIауэ усэ купщIафIэ гукIэ къеджэныр. ЖыпIэнурамэ, IэщIагъэлI щыпкъэт, уса­кIуэпсэ хэлъу.
Къуэшым зэрихабзэу, Виктор гуапэу и гугъу ищIащ лъэп­къым щыщ нэхъы­жьыфI Абей Юрэ. Абы къы­кIэлъыкIуэу къэпсэлъащ Вик­тор ипхъу, сурэтыщI цIэ­рыIуэ Абей Iэсият. Абы игу къигъэкIыжащ езымрэ и дэлъху Iэбубэчыррэ я цIыкIущхьэр, я адэм дэнэ кIуэми тхылъ къахуихьу зэрыщытар, IэщIагъэм зэрыдригъэхьэхар, нэгъуэщI куэди. «Папэ и сурэтхэм я Iыхьэ мащIэщ нобэ флъагъухэр. «Разный» фIэщыгъэр уафэм къетхьэхакъым, атIэ абы къегъэлъагъуэ ахэр зэман зэхуэмыдэ­хэм зэращIар, зы илъэсым адрейр кIэлъыкIуэу сурэты­щIым зэрызиужьар. Сэ со­гъэ­щIагъуэ, псалъэм и хьэ­тыркIэ, щыщIалэм ищIахэм нэхърэ иужьрейхэр зэры­нэхъ нэжэгужэр», - къыхигъэщащ пхъум икIи фIы­щIэшхуэ яхуи­щIащ гъэлъэгъуэныгъэр къы­зэгъэпэ­щы­ным, егъэ­кIуэ­кIыным зи гуащIэ хэ­зылъ­хьа дэтхэнэ зыми.  
«…Дыкъэзыухъуреихь дунейм и макъ псори, плъы­фэхэри, гукъыдэжри къы­хуэу­быдын хуейщ сурэты­щIым, щыпсэу лъэхъэнэр къыгурыIуэрэ къэкIуэнур хуэубзыхуу щытын папщIэ, и лъэпкъым и тхыдэм, и блэ­кIам щыгъуазапхъэщ» - аращ и гъащIэ къыхуеджэ­ныгъэу щытар сурэтыщI Абей Виктор. Зи Iэдакъэ­щIэкIхэр Урысейм, абы и ­гъунэгъу къэралхэм, уней гъэтIылъыгъэхэм хэлъ су­рэтыщIыр псэущ абы и гугъу ящIыху, и фэеплъыр ягъэ­лъэпIэху. 
ИСТЭПАН  Залинэ. 
Сурэтхэр
Къарей Элинэ трихащ.