«Шынэм зауэлIыр Iэнкун ещI, икIи абы фIы кърикIуэркъым». А гупсысэр и гъуазэу, дзэ Iуэху хэхам хэтащ зи гугъу фхуэтщIыну лIыхъужьыр.
Къущхьэ Андемыркъан Артур и къуэр 1989 гъэм Налшык къалэм къыщалъхуащ. 2015 гъэм къыщыщIэдзауэ Урысейм и дзэм и гъащIэр ирипхащ.
2022 гъэм и мазаем Андемыркъан дзэ Iуэху хэхам кIуащ, абы лъандэрэ мызэ-мытIэуи нэрылъагъу хъуащ зэрыхахуэр. «ЩIалэр хэкупсэу, щалъхуа и лъахэр фIыуэ илъагъуу къызэрыдгъэхъуным сыт щыгъуи дыхущIэкъуащ», - жеIэ абы и адэ, къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ IэнатIэм и къулыкъум пэрымытыж майор Къущхьэ Артур.
Зэрыхэкупсэм къыдэкIуэу, щIалэм цIыху нэс икIи хахуэ къызэрищIыкIам шэч къытетхьэркъым. Дзэ Iуэху хэхам къыщигъэлъэгъуа лIыгъэм къыпэкIуэу, УФ-м и Президентым и УнафэкIэ, абы къыхуагъэфэщащ Жуковым и цIэр зезыхьэ медалымрэ «Хахуагъэм папщIэ» дамыгъэмрэ. Нэхъ ипэкIэ Сирием щекIуэкIа зауэм зэрыщыIам къыпэкIуащ «ЗауэлI лIыгъэм папщIэ» медалым и етIуанэ нагъыщэр.
Дзэ Iуэху хэхам япэ махуэм щегъэжьауэ щыIэ Андемыркъан 2025 гъэм и мэлыжьыхьым и узыншагъэкIэ дзэм къыхэкIыжащ, и лъахэм къигъэзэжащ. Нобэ, Хэкум и лIыхъужьхэм я махуэм, лIыгъэ щIапIэ щыIа щIалэр ди псэлъэгъущ.
- Андемыркъан, шына- гъуэт уздэщыIар?
- Шынэм зауэлIыр Iэнкун ещI, икIи абы фIы кърикIуэркъым. Аращи, шынэр зытебгъакIуэ хъунукъым.
- Сыт хуэдэ гупсысэ абдеж ар пщхьэщызыхыфынур?
- Си щхьэкIэ сыкъапщтэмэ, хьэкъыу спхыкIат си къалэныр нэгъэсауэ згъэзэщIэн зэрыхуейр. Гупым хэтхэм зыгуэр пIейтей хъуауэ гу лъыттамэ, «мыдэ къаплъэт зэ, псори тэмэмщ», - жытIэу, дыхуэгуфIэу, и гукъыдэжыр къызэрытIэтыжыным иужь дитт. Ар щIыжысIэращи, щIытIым ущисми угушыIэни угуфIэни къэбгъанэркъым, уи гур бгъэкIуэд хъунукъым.
КъищынэмыщIауэ, сыт щыгъуи си гупсысэр унэмкIэ, си адэ-анэм я деж, щыIащ. Ахэр згъэщIэхъу зэрымыхъунур къызгурыIуэрт.
- Дзэм дауэ упыщIа хъуа, Андемыркъан?
- Къапщтэмэ, сабиигъуэм щегъэжьауэ сехъуапсэу щытащ дамэтелъ фащэ зэгуэр зесхьэну. Налшык къалэм дэт курыт школ №25-р къэзуха нэужь, юрист IэщIагъэм сыщыхуеджащ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш университетым. ИужькIэ дзэм къулыкъу щысщIэну сыдэкIащ. ОМОН-м илъэсищ сыщылэжьащ. СВО-м ипэ, Сирием къыщыхъеяуэ щыта зауэми сыхэтыну сыхунэсат. Абы къыхэкIыу сыхуэхьэзырт дзэ Iуэху хэхам.
- А тIур зэхуэбгъэдэфыну?
- Хьэуэ, ахэр зэбгъэщхь мыхъуну IуэхугъуитIщ. Сирием зы щIыпIэ хэхам къалэныр пыухыкIауэ щыбгъэзащIэрт. Дзэ Iуэху хэхам лъэныкъуэ куэд къызэщIеубыдэ, и мыхьэнэкIи пщэрылъкIи. Нэхъ гугъуу абы сыт хэлъар жыпIэмэ, япэщIыкIэ дызыпэмыплъа Iуэхуу ар къызэрыщIэкIар арагъэнщ. Ауэ зы тхьэмахуэ хуэдэ зэрыдэкIыу, псори къыдгуры- Iуэри, дызэкъуэту ди лэ- жьыгъэр дгъэзэщIащ.
- Губгъуэм фисын хуей зэрыхъуам сыт хуэдэ гугъуехьхэм фыхигъэта?
- Абы и лъэныкъуэкIэ гугъу дехьауэ схужыIэнукъым. Къапщтэмэ, псори зэкIэлъыгъэкIуауэ къулыкъур етхьэкIащ. Абы тIэкIу укъэзылъахъэр щIыпIэр зэрыдмыцIыхурт.
- ЩIытIым иса цIыхур дунейм нэгъуэщIынэкIэ еплъу къыщIэкIынщ.
- Ар шэч зыхэмылъщ. Нэхъ ипэкIэ уиIа еплъыкIэхэм зехъуэж. Уи хъуреягъым къыщекIуэкIыу хъуар плъытэн, пщIэ хуэпщIын щIыбодзэ. Уеблэмэ зэманми нэхъ ущысхьу, ухуэсакъыу, ар пщIэншэу зэрумыгъэкIуэным уегупсысу мэхъу.
- Щхьэхуит къэфщIыжа щIыналъэхэм цIыхухэр дауэ къыщыфIущIэрэт?
- Херсон щIыналъэмкIэ дыщыIащи, къэбгъэлъагъуэмэ, абыкIэ щыIэхэр урысыбзэ зыIурылъхэрат. ЗэрыжаIэу, IэплIэешэкIкIэ къытIущIахэщ. Сэбэп дазэрыхуэхъуфкIэ дадэIэпыкъуащ. Абыхэм хьэкъыу я фIэщ хъурт Урысейр къызэрыкIуэу, я Iуэхур, я гъащIэр нэхъыфI зэрыхъужынур.
- Уэ мызэ-мытIэу псэзэ-пылъхьэпIэ уихуащ. Апхуэдэхэм деж уи къарур къызэщIэзыIэтэ гуэр уиIэт?
- Абы теухуауэ зыщ схужы-Iэнур - дин фIэщхъуныгъэр сыт щыгъуи сщIыгъущ. Апхуэдэуи, Хэкур мамыру щытыным дызэрытелажьэр зэи си гупсысэм хэкIакъым.
- Илъэс хъупакъым дзэм укъызэрыхэкIрэ. Дауэ гъащIэм ухэзэгъэжа, Андемыркъан?
- Тыншу. СыкъызэрыкIуэжрэ, япэ махуэм щегъэжьауэ, сыт и лъэныкъуэкIи щIэгъэкъуэн къысхуэхъуащ «Хэкум и хъумакIуэхэр» щIыналъэ фондыр. Си дэфтэрхэр гъэхьэзырынымкIи, пенсэ ахъшэ схуагъэувынымкIи, сыт хуэдэ IуэхукIэ захуэзгъэзами къыздэIэпыкъуащи, фIыщIэ яхузощI.
- СызэрыщыгъуазэмкIэ, иджыпсту «КъБР-м и лIыхъужьхэр» егъэджэныгъэ Iуэхум ухэтщ. Ар зэрекIуэкIым, абы щIэуэ къы- щыфщIэм и гугъу уэзгъэщIынут.
- А Iуэхум мыхьэнэшхуэ иIэу къызолъытэ, нобэрей щыIэкIэ-псэукIэм, Iуэху зехьэкIэм узэрыхигъэгъуазэмкIэ. Ар хуэгъэпсащ ди зэфIэкIым, IэщIагъэм хэдгъэхъуэным, лэжьыгъэм и пIалъэ къэтщIэным, IэнатIэ дгъуэтынымкIэ къыддэIэпыкъуным. Дэ щIыналъэ унафэщIхэм дегъэбыдылIауэ къэрал Iуэху зехьэкIэм, цIыхухэм я псэукIэр зэрефIэкIуэну Iуэхухэм зэрелэжьым дыщагъэгъуазэ, министерствэхэм я IуэхущIафэхэр долъагъу. Псори гуапэу къытIуощIэ, дызыщымыгъуазэ щыIэмэ, къыдгурагъаIуэ.
- Уэ езым сыт хуэдэ лэжьыгъэм нэхъ тебгъащIэрэ?
- Сэ сызыхуейр си Хэкум, цIыхум сэбэп сазэрыхуэхъун Iуэхущ.
- ЛIыгъэмрэ цIыхугъэмрэ сыт хуэдэ псалъэкIэ къыпхуэгъэлъэгъуэну?
- ЦIыхугъэр сэ къызэрызгурыIуэр псом япэ зумыгъэщынырщ. Уи пщIэр пIыгъыжу, абы щыгъуэми зыкъыхыумыгъэщу. ЦIыхугъэ зыхэлъыр сыт щыгъуи захуагъэм и телъхьэщ.
ЛIыгъэр Iэмал имыIэу зауэм епхакъым. Ар дэтхэнэ зыми къыщигъэлъэгъуэфынущ Iуэхугъуэ зэхуэмыдэхэм. ЛIыгъэщ мафIэм ис унэм зыгуэр къебгъэлынри, гузэвэгъуэ хэхуам ублэмыкIыу дэIэпыкъуэгъу ухуэхъунри.
- Сыт хуэдэу плъагъурэ ди текIуэныгъэр?
- Гугъэм шэч мащIэ хэлъщ, фIэщхъуныгъэращ шэч къызытумыхьэжынри, сэ си фIэщ мэхъу ди къэралым къэкIуэну дахэ къыпэщылъу.
- Упсэу, Андемыркъан! Уи Хэку ухуэфащэщ, ехъулIэныгъэфIхэр уиIэну, гъащIэм узэрыщыгугъхэр къохъулIэну ди гуапэщ.
Епсэлъар
БАГЪЭТЫР Луизэщ.